This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct
to make the world's books discoverablc onlinc.
It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct
to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr.
Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc
publishcr to a library and fmally to you.
Usage guidelines
Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. Wc also ask that you:
+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for personal, non-commercial purposes.
+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.
About Google Book Search
Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb
at|http://books.qooqle.com/|
-A^c.
«:
f
f:
I
BIBLIOTHECA
B.HETORUM.
BIBLIOTHECAM
B.HETORUM PR^GEPTA ET EXEMPLA
COMPIECTENTEM ;
QVJE AD- OHATOBIAM ET POETICAM
FACULTATEM PEHTINENTi
(Anctore P. G. F. Jjb Jat, i Sodetate Jesu.)
Jm mmllit emtiidavit t et ad jut&ireM Tujrmam remcavit,
3* A< Ahah f Unut & FrsepositU Bibliothecas Mazarineae, etc. etc.
PARS PRIOR.
AfeORAf-tJO^IA.
F ARISIIS,
i^d AvQ.DELAUUNtDD. LA.tiiMAHT et Bakbov nicceawren,f tU M«thurineiuianr , n? S.
1809. IV
#
I t
\ *
• > 1. '>. »
f I
• ■
«• • •
/ * •.••■• • , • • ¥• •• •
• i . X J^» •,«• T**.- • • >. • •••
V • V • ^ » •
fc • fc " • •
• «w. » • • • «
• ••.••■•
• ••• ••• ••
• • -• • • '■•• •w«« •
• ••• •••".•r*«»
•• ••• • • •ji» ••• •
• •
,• • •••••••)
» r ' > >
. . ^' i"
I •
• •
^ «»w
. V. A
/
RHETORIC^
AD
TULLIANAM RATIONEM
EX ACTiE
LIBER PRIMUS.
Insdmd Operis Designatio^
Vjum ad ben^ omat^que diceiuluiil tota j Tul« lio teste ) nata sit BJbe.torica , cujus Praecep<- toones ad TulUanam rationetn exactas tradituri •umas ; superyacaneiun putainus^ pro breTitate institiili Operis , ye| cjl^ illius • naturd y vel de necessaiiis^d.ea]k|^'^sseqUe|idui.ci^ corpoiis ^ ium IngeniipoiBsidi^l^^disput^ Iin6 neaue eum^ quem Tulg6 tei|eilt ^jQ^^ueatia^ Magistn^ sequc- mur ordinem ; xxxA^ilpy^To^ri^ primi!im y demd^ de Dispositioiie. .I^ar$|l24y%taiii de Elocutione ejusdemque Ainplificatione atque Omatu trao* temus. Nam ci!im acuendus sit statim et exer^ cendus Candidatonim Rhetorum stjlus . eam docendi viam duximus potiorem , quae k iacilio- ribus ad difficiliora progrederetur. Quare in Oratione ^ quam ad imbrmandam omandamque Bbetorica potissimiilmi incumbit , spectabimus P/7/rt^^£locutionem \ iS^^//7u/<:)^Amplificationem} Te/tf^^Ornatumj Qiz^z/*^^, Argmnentarationes- que y quibus Oratio nititur« Denique Argumeur Tom. /k A
A
2 AHBtOA.ICjfi
tationem , seu rationum atque argumentoram dilatationem.
Prin^um priestabumis , dim drlem in£>rmandi Periodos cujuscmnque generis trademus ; alte- rum ^ cum easdem amplificandi modum docebi* mus. Tertium quod Oraatu continetur, ex trac- tatione Troporan^ ac Figuraram j^anum fiet. Quartum ,' quod Argumenta spectat, ex Locis tam intrinsecus , quam extrinsecJis petitis erae- mus. Denique Argun^entatiopis partes singulas easque dilatandi rationem y quod est inRhetoridL long^ diffigittimiyn^ explanalnmus. Quae vero Partes Orationis Tarias earumque disposilionem attinelit y nos y propter brevitatem , cui consul- tum Yoluimus ^ ex Auctorihus ben^ multis y qui de Rhetorica copiosius scripserant^ cognoscenda relinquemu^.
Verjpn quia nijbil tam juyat ad defigendas ^mimis Praeceptiones ipsas y qu4m si exampla ad easdem accommjodata subjiciantur; nonsatis ha-^ 'bebinxusillustria qi^aeque Cic^ronis loca^ quibus BJietoricae praecj»^ d^l^^oih^ aut saltem diCgent^r^ ilidicare ;**sed explicatis Prspceptionibus smculi^ , kieixai et alteram Exer- citationem aajiciemuji,^ (mae^^ijljaeAiutendi norma ^c regula sit. Atqx{dl-titr*VlUpi^t^<^ Orationis artificium studiosam juventiitem ne fugiat y bre* yem argumenti^ secund^m leges traditas y infor* 'mandi synopsim pra^mittemus.
Quomam autem nobis proposuimus Cicoronem unum sequi ducem ^^ et exactam' ad Tullianas leges RJietoricam promittimus^ opera^ pretiun^ est de ratione ipslL legendi et imitandi Ciceronis pauca attingere. Quam sunt enim quiCiccronem eYolyunl^^ multi; tampauci, qui ^. quo pacto sit lcgcndus et imitajidus^ sciant.
Sunt f qyl niliU kti prseter Terba .^ ^ef; ^t^sdlAm elocutioBis modos ^ quo» vulg6 Pbxade» tt^GaDit ^ ^innotent^ ad ben^ multos ejusmodi, ubi sQspius ac Yeluti per vim in Orationem intrusevint ^ li^on possuBtsiDitemperare, quin egregiam (}ic^onii unitationem sibi gratulentur. Atque boo pt^er^ tim jttTenile fitium est , et eorum ^ qm piimi« Ilhetoricse elementis vacant.
Aiii y iique doctiorea ^ id feri tmum dsservant f quodipsi dictioni snbest^ et^ Elocutbnis otaatu neglecto ^ sententias duntax^t sensuftq^ Terbo^ rum consectantur»
. Alii denique nibil aliud student ^ qttlm ut ex Lectione CiceronianAcommunes excerpant Loeos^ <|iio8 applicare deind^ cuiiibet argumento pi»saint | oiu&qmdem exercitatio y Ucet utdisBima M^ itm^ aian tamen assequitur imitandi CioeMaU-aiM^em^ quse tria potissimi!bn Oomplectitar.
Primtmi. Ut Orationis copulse dunl&je^ , tieit autem ipsaTerba^ neque sensus y qui Teifbis stib*^ est^ subripiantur; Qi|6d $i tibi P^modu^ bocur- Terit y cujus*e|()ei]iip^ ade«j ^^ o]g]pbrtftllacy ut ii^-* Tenire ad r^ f iiaiiiK aMu^ron^ non poAsis y eam poteris assumereV ar^. J^&';kge^ ut ali^ ^ qu^ posita est 9 orxCne coUobetsiK^jQubd tit &.cias^ alia tibi erit qusBf^^ijdk^id^fli^ i^uju^ad exem-- plumTerbaipsaaccommoclentur.Atquehocipsum prae^tandum tibi est , quoties toI Sententiam ali-. quam TuUianam , Te}-£ilecutionem aliquamora-^ tioni tuse applicare Tolueris,
Secundum.Utminilispateat^ si quidinPeriodo
I conficiend^ mutuatus h Cicerone fueris ^ satis erit
\ tibi proponere unam aliquam Ciceronianam Pe-"
riodum , cujus particulas aliquas y quse Tinciendee
i orationi deserTiunt ^ non omnes accipias»
Tertium , idque momenti non levis , in eo po;*^^
A a
l
4 AHSTOlLXCiE
sitam esty ut.si caasam agas in genere Judiciali p koc est si accusandas aut defendendius aliauis ^ Periodos ac Figuras imiteris , quas in simiii ge* nere Causarum adhibuit Orator^ potijis quam alias quascumque. Si quidin genereDeiiberatiyo probsLndum suscipias , consulenda tibi erit Oratio pro Lege Manilii , quse tota ad Deliberativum genus pertinet. Si Causam agas in genere Exor- nativo y consules Orationem pro M. Marcello ^ u«e Cai Caasaris, vd eam partem Orationis pro jegeManili&9 qu8&PompeiiLiaudescomplectitur.> Denique si piacet in aliquem yehemenldjts in«-- vehi , leges Orationes in Verrem , in M. Anto- nium^ in Pisonem ^in Catilinam. Idque propter- ea moneo , quod ^erumque varia sint pro Ta- rietate causarum Orationis vincula , neque t^ multa in accusando, qu^ in defendendo aut deliberando requirantur. Quanquam qusedam 8imt ^magis communes Orationis commissurse ^ qus3. ia omni causarum genere usurpantur.
Ut autem illa .Cicerpnis. i{n\t^1;^9 ^vitiosa non Tideatur y varia!Uid!ia ^ V>ra.tit^:FigijLf^s ; quod ut
?raestes ,. proponenda tiWt en$ ] una' aut altera )iceronis Oratioy iii qn&^i^i^ttdrobseryes varia Figurarum lumin^ / flU]$>us.illostrare pariter pro- positam tibi Oratioii;^^^^: \J.
• —
4
Z.ZES.& VAtHtr».
PARS PRIMA.
De Elocutione Oratorid.
• • «
CAPUT PRIMUM.
De jPeriodo*
Jl BEiOBUs 4 Cicerone definitUr in libro md
Orator inscribitur n. 207^^ Oratio ,m quodam,
quasi orbeinclusa procuTrens y quoad.insistat
in singiilis perfectis ' absolutisque Sententiis.
Hoc enim ipsum est quod penoelus ^ooat y quse
Tox est Graeca'*'^ niliii aliud signifiQaQs^.vqu^ * niffo/e^
ambitum quemdam at(jue circuitum : quiaPerio-
dus est comprehensio verborum totam sententiam
ab initio usque ad finem complectens.^
Yox autem illa et signi£catio<metapIiorica est i Ludis Oljmpicis deducta, inquibus.QuadrigsD a Carceribus ad Metam pergebant^.eamque cir- cumflectentes redibant deind^ ad Carceres. Sic Periodus a priori sententia» parte ^ quae' Protasis vocatur y ducitur ad partem sententiee .posteiio* rem y q^uas appeilatiu: Apodosis,
Huic expucationi congruit Aristotelica Pe- riodi Defimtio. Dicit enim , Periodum ^990 Ora- tionem , quae initium habetetjinem^ ex se se , et eam magnitudirCem interjectarfi^ qUcB as^ pectabilisjacil^ sit.
Tam eereaiis Periodi Definitionibus iliam ad-
I
li
L
BIBLIOTHECA
B.HETORtJM,
lO RHBTOIIZGJB
CICERONIAK^ FERIODI. ZMITATIO.^
Libro 1. de Oraiore it. 3i.
SENTENTIA CXCS&ONIANA. 8ENTEKTIA»
Nihil est t4m admirabile , Nihil laudabilius est in
quira Tirum aliquem in- Principe victore , qudm
finitee muldtuaiiii do* animum ad pacem ad^
minari posse* jungere.
Quid est tdm mirabile , Quid t^ dignum est aut qudm ex infinitd multi^ prasentium aut futuroraia tudine hominum existere temporum prseconio^ qu^m unum , qui id , quod om* in medio victoriflB cursu ^ nibus naturd sit datum , quaB natur& superba est at- vel solus , vel cum pauds quc insolens , existere vi- facere possit ? rum Principem , qui pro-
pricB laudis contemptor animum ad pacem ukr6 ac volens adjungat«
ALIA ' 8ENTBKTIA,
Nihil admirabilius in Ehquentid ^ quam vii qAdpollet adjlectendos animx>Sn
Quid tam est admirabile inter caeteras Elo- quentiaB dotes , quam existere vim illam, quae, quod rerum ommum longe difficillimum esl , ho- minum animoS regere , et quamcumque in par- tem flectere pbssit.
P/x> Arshid Poetd ». i*
SENtENTIA CICEEONIANA. «ENTBNTIA.
Archias Ciceroni auctor Cicero Artis ^Rketoricm fuif ad perdiscendas Ar- Princeps fuit.
tes liberales. . ^ . |.*
Quam cunose qms velit
Quoad longissimd po'" perscrutari scripta Orato-
test mens mea respicere rum omnium , qui per sin-
spaUumprceteriUteniporis^ gulas setates tloruerunt.
I.XBB& 3PBIHUS* 11
ClCEELaKlANM PBBIODI. - IMITATIO.
et pueritum memtyriam re^ Tel ab ipsis nascentis Elo-
cordari uhimdm , indk us^ qnentiflB temporibus ind6
^ue repetens'^ kamc video usque repetens , Ciceronem
mihi Principem et ad suS" inteiliget , et in tradendia
cipiendam et ad ingredien" Rbetoricas prsceptis ^ et in
mmraMonem honmstudio^ iisden^ exeicendis Princir
rum exstit sse* pem extitisse.
AI^XA 8BNTEKTIA.
SeasitMuropa rudlo hostium robore autmuU tituiune opprimi Galliam posse .
QyAm pertinaciter tot ab iiinc annis in Gal« Uae raiBam atqne exitimn Europa tota conju- raverit ^ c<^arum snarum rctbore oc numero confisa y sensit tandem aliquando tutissimum illam sempercontra Tim ac multitudinem in yir- tute 8u4 praesidiimi habuisse*
Pro Lege ManiUd n. i •
CICEa.OKXANA SEKTENTIA. lEKTENTIA.
Plus Ciceronem deterruit
initi ab adolescentii con- Non tdm vakre debet apud
silii ratio , ne in Senatu virum Principem vicendi
diceret | qu&m ipsa di- cupido , qudm amorPa^
cendi eloria et opportu- cis^ nitas iUexit.
QmoMfuam mihi semper Quattqftam plenum ille*
frequens conspectus vester cebris -victoris nomen tx
muiid juasndsssisKos ; hic se se^ bttc autem com*
au^m lacus ad agendum mendatio fbrtissimis qui-p
amplissimusy ad dicendum basque jucundissima) ipscN
omaUssimnsestvisMSfOui^ que capitis periculo re*
rites^ tumen hoc aditu lau* aimenda rideri solet ; ta-
dis^quisemperoptimocui^ men in tant& ricendi op-
qM»e massimi patuit, non portunitate , quanta Tiro
inea me voluntas} sed mecs rrincipi oiferri possi t^ plns
\
12 R H B T O B. I e JE
ClGERONIAKiE PERIODI. IMITATIOV
vitm rationes ab ineunte apud eum rfttionea pacjs^ €Btate susceptce prohibue^ qu&m victosi» cupiao d»» runt* beat valeFe.
AriA SBNTSNTIA..
Rerum h Ludovico JMagno gestarum ampK^ tudo plus Omtorem, aeterret^ quhm uoer^ tas invitat.
Quanq nam praerconem esse renun & Ludovico Magno aomi torisque gestarum long^ hoixorifi- centLssimum \ hoc autem argumenti genus fac- torum ubertateoptatissimum^ victoriarum mag- nimdine praBslantissimuin yideri potest , tamen in tanta dicendi copisL ac yarietate.^ in qu^ ne- mini oratio defuent j plus ipsa operis aignitas ct amplitudo prudentem Oratorem deterrere, qu&m copiosa dicendi seges invitare debet.
TRIMEMBRES.
Tro Archid Poetd n. i4«
CICEROKIAKA. SBNTEKTIA* 8ENTEKTIA.
DeYOTicaputnieummultis Peccant plerumque homi" periculis amore laudis et jies rerum mtemarum in^ iioiiestatis. considerantid.
Nisi muUorum prtBceptis Nisi in medi4 renim €(b«
multisque litteris mihi ah lestium luce miseri morta-
adolescentidsuasissemy ni^ les plerumque ctecutirent^
hil esse in vitd magnoperh negligerentque eogitare |
exspetendum , nisi laudem d^m peceant, breTem foedae
atque honestatem ; in ed Toluptatis usuram poeni^
autem persequendd omnes rumaetemitateessealiquan-
cruciatus corporis , omnia doredimendam; nunquam
pericula mortis atque exsi- se Titionim iUecebris aul liiparvi esse ducenda i nunr-
X.IBZR FKtMtrS. / l3
ClCBROHXAKjfi 7E11I0DI. XMXTATIO.
^9am inepro saluie veslrd gfinci aut demulcerl pate- in tot ac tantas dimicatio* ^entur* nes atque in hos proJUga^ tontm hominum quotidia- nos impetus objecissem.
▲ XiXA 8ENTSNTXA.
Ludovicus Magnus multa victoriarum mx>7iu^ menta studio pacis devovit.
Nisi fatisatis jamdiii long^ore bello populis amica])! pacis miinus totis ambiri animis Ludo» Yicus ]M^gaus intellexisset ^ suorumque utilita* tes atque commoda su& ipsius gloriA duxisset antiqmora -} mmquam profect6 tot Tictoriarum ^anim et reram beK^ fluentium monumenta stodio paciB deroTisset*
Pro ObUo /i. ai8.
OiCZAOiriAlfA 8ENTXNTIA* S£|ITSHTIA»
TolerauturiAJuveattttecu- Ineultus animus nullam pidi tates quedam., si mo- spem facit homeBfrugis. . aiun non excedant*
JDatur concessu omnium £get assiduA diligenti- hiic aliquis ludus cetati, et que cxAtu^k hominis cujus- ipsa natura projundit ado- vis animus , et , ab ipsA lescenticecupiditates,quce, sUtim adolescentii ^ raala si itd erumpunt , ut nulHus queedam cupiditatum semi'* vitam lahefactent , nullius ^ na profunduntur , quse nisi domum evertant , faciles ac resecenturquamprimilm ao tokrabiles haheri solent. penitiis eyeUantur ^ yix ul«
lam bonse frugis patiuntur •xspectationem superesss.
i6 KBETOlltCJB
QUADRIMEMBRES.
CICERONIANie F£aiODI. • XMITATIO.
Pro Milone n* i«
.8ENTBNTIA CICEa.ONIANA. SENTBNTIA*
Timet Cicero dlcere pro Prateepta Rhetoricas quan^ Milone 9 Tol dum turpe tunwis difficiUanemmeni est pro' ipso dicentem . eloquentice candidatum timere. dehent deterrere.
Et si vereor , Judices ^ £t si multa sunt in eIo«
ne turph sit pro fortissimo quentias studio 9 que pri*
viro dicere incipientem ti^ mo aditu difHcuitatis non-
mere | minimhque deceat , nihil pne se ferant ^ ipsaque
ciim T. Annius Milo ipse ade6 praeceptorum multi-
magis de Keip . satute,qudm plici tas a tque yarietas toti-
de sud perturbetur, me ad dem veluti loca sentibus
ejus causam parem animi aspera Rhetoricao Candida-
magnitudinem afferre non tis videri solent ; tamenhiec
posse ; tamen hcec noviju- eadem^ qualiacumque sun t^
dicii forma terret oculos ^ ^documentaneminbmdicen-
qui^qudcumqueinciderint, di cupidum debenc deter-
veterem consuetudinem Fo" rere ^ quse labore , usu at«
ri , etpristinum moremju~ que ezercitatione moliun*
diciorum non vident* tur.
ALIA SBNTBKTIA.
Tempus res omnium pretiosissimxi incauds , atque otiandbus deperditur.
Etsi pretiosissimum quoddam est particula quaecumque .temporis ; mhilque se ofiert rerum omnium , cujus jactura resarciri miniNs ac repa- rari possit : tamen yel ipsum totius vitae tempus pleiisque hominum ' deperditur incautis atque otiantibus , qui vel ignorare temporis pretium y vel non illud , ut par est y Tidentur satis aesti- ttare.
r t B s A p ^ r TA tj s: tf
ClC£B.OKIAN^ PBtllODI. ' ' IMITATIO. * '
Actiowz. inVerremn.S»
SBNT£HTIA CICE&OHIANA» SENtSKTlA* '
JVbn est metuendus losth Failere Verres potuisset ^ kumanigendrisj quianon \ ti qaAm et audax 9 €am esttdmpotens , qudmest essetobacurusinagendo» atientus ad nQsthim per»
niciem.
1
Si qudm auda^ est ad Siqukmestadpernicienl tonandum Verres, tam Ssset nostram attentus , tam esset obAumsinagendojJhrtassS ad perficienCki doitsilia po« aliand in re nos aliquando tens hoslis humani generi^^ fefellisset^ver&mhecadhue perpetuum cert^ sanctissi* f^rcommod^ tadit^ qudd misquibusque Vlrismetum €Bm incredihiti ejus auda^ incuteret; verCim hoc per-» cid singularis stultitia ton^ commod^ et magno nos- junota estm triim omnium soiatio cadif^
qu6d infinita ipsius inTl* dia ciim ihcredibili imbe* lcillitate conjuncta eat.
«
▲ I.IA 8BKTENTIA. -^
Stultorunt natio si tacere posset ^ allquhm Jbrret sapierttiw Umdem^
Si qu^m est inepta ad loquendum quidpiam feliciter , tam esset solers ad tacetidum •stulto- rum hominum natie ^ aliquam fortass^ sapien- tiaj laudem habere posset ; verum miserabili ip- sorum fato ut plurimi!un coniingit y qu6^ ad in- credibilem ipsorum ineptiam, insanaDili^ prutigo • ^rriendi quidlibet accedit.
Tom. I. 1
ilCEBLQmXSJE PBaXOOI. IMITATIO.
ProRahmoPerduelHnSim
•SNTBNTXA CICEEONIAlfA. CBNTENTIA.
Aeddit rationem Cicero Hes adversas ferendm sunt proter consuetudixiem osquo animo , vel si du^ cur defendat Rabirium. rum iUud est*
Etsi^ Quirii^j non est Et si difficilioris cuju8'«
meee consttetudinis initio dam opers est aquam sem-
dicendi rationem reddere , per in humanis rebutf 8er<-
qud de causd quemque de" vare mentem \ propterea
fendam ; pramterea qudd qu6d multa plerumquer, ut
omnibus Civilus iH eorum viviturf contraspem atqu«
periculis satisjustam miJki eacspecta^onemeyenireso-
causam necessitudinis esse lent ; tamen vel ad ips^a
duxi^ tamen in tac defen^ ^erumasperitatesleniendfiia
sione captitis jfanuSffor- habenda est moderatio ^
iunarum omnium Caii Ra^ propterea qu6d ^ diim fe«
birU prouonenda ratio W- nintur iniquids , fiunt ad
deturof/iciimei^ propterea fek-endum graTiores. quddy quasjustissima causa ad iunc defendendum esse visa jtf ^ eadem vobis ad absoSendum debet videri.
ALXA sbntektia;
f^el inter gravissima studzorum fcLsdcUa ndo* • lescentes solado.non carent.
Etsi in comparandis liberalibus disciplinis multa juvenum animi experiri fastidia soient j propterca <ju6d rerum istarum cognitio lon- gum assiduumque laborem exigit ; tamen vel ipsas inter grayissimas studiortun molestias ^ sua- vissimo recreari solatio debent ; propterea qu&d improbo tandem labore difEcillima qua^que su- perantur.
r z B a & p a X H ir s» f^
PERIODUS QUADRATA ET ROTUNDA.
GlCEaOHIANiB FBEIODZ. ZMITATZO»
De Propinciis Consul. ». i •
CICEBOirrANA 4SNTB1CTIA* tBVTSirTXA»'
Facili qms iBteUiget , qvat InteWgere fuU potesi esf
ntPrOTincias Cicerc^e- sud in pcCUperes humani^
cretarusy ai cogitarit^ iate ,quamoUmhumani'-
quiaam nomixies ex Pro- tatispartem mpud Chiis^
Tiiici& detrahendi sint. tum nabiturus sit^
Si qftts vestrim exspec^ Si quis scire Tolnerit | iaif fuas sim Propiiicias qnam olim apud Chiistum Acniums y oomsideret ipse ^ortalium omnium Judi- seau^ j qui nuhi homines cem gratiam mfc habitu- ex Pro9inciis potissimi^ rus ^ cogitet ille secum ^ detrahemdi sint; non dubi^ quam. ipse gratiee partem tahit fuid me sentire con^ pauperibua et egenis im- weniaij citm quidme sem$ifie pendere soleat ; tuuc facil^ meoessa eiij cansideiant. intelliget , qualem in su*
premo judicio Christum ex- pertunis sit , ciim in ege« 1108 et pauperes qualia eBit« tat ipse , cogitarit*
#
▲ &ZA 8E>7TSNTIA.
Hfon plgeiit guempiam huius vitoB laboret Je^qm ^m«£mn^ iUos atemd nver^ cede cogitarit. • *
Si quis labortun asperitate, quibas consita dicitur vitae feUcia semita ^ ab e&dem iasisteiLd& deterretur , reputet iUe secutai quantam bono- ruxn ampUtudinem amatoribus suis possiden- dam Deus destinarit ; tunc leyes existimabit la- boiis cujuscumque molestias ^ cihm mercedis setemae pretium ^ quH remunerabuntur iUss' y censiderarit.
B a
h» :& B S T O B. X 0 J!
PERIOI>US DECUSSATAV
CICBRONIANiE PERIOBI, XMITATIO.
Fto Cacinni. n* i.
•ENTEVTXA CXCfiaOHIANA. • 8EVTEN7XA.
Potuisset A. Cflecinna tam Potuii Alexander parem
■cedereiiiForoSex.Ebu- m[>derationis et Jtntitt^
. tii impudentiie , quim in dimis Jaudemjerre* agro ce^rat audaci».
Si quantilm in agro lo^ Siquanlamiiiexpii|;iian- cisque defertis audaoidpo» did hostibus fortitudinoeii& test^ tantum in Foro atque Alezander Mag^us prae se in judioiis impudentia va^ tuiit , tantam in i{>rivata9 leret} non^ninue incausa vitiB consuetudine modera* cederet A^ Ccecinna Sex, tionem aaimi ezliibuisset ^ Ebutii impudentiiB , qudm non minits Principibus Ti— ium in vi faciendd cessit ris ad exemplum propone« uudaciiB» vetur ejus moderatio, quim*
ad .imitandum proponi ao-^ let ejus fortitudo*
ALIA SSVTENTIA^
Potuit Catilina tam prudentid sudj quhm uuctoritate viucere Cioeroneni.
' Si 'quant^ valuit ad concilian4o8 animos aucto- ritate^Catilina ^ tantlL ad dissimula^dfli molitiones nefaiias prudenti& valuisset ; non minus in aver-^ tend^ Reip, ruini Tullius cessisset civis exitidsi prudentias , q^uam in ejusdem pemicie machi- nandd. cestfbrat auctorituti.
■ V
X I s B B. p & r jf ir 8. st
CAPUT IIL
De venustate Pariodi.
T * .
Xn tribns praecipu^ rebus posita est Tenustas: Feriodi. In Numero , in Verbis , ui Clausulia.:
N umerus 8ecundi!un Aristotelem est Ahytmus^ quidam exquisitus non paAoriis y qualis est in; poematis ac versibus y sed it^ dissimulatus ac; iatenfi , ut sentiatur tamen ae jucundo. fine con» dudatur.
Defimtur aliter 4 Cicerone^ Oradb cdnstaa». partibm sonoris aurium judieiorecte et adqualiter nuentibus. Quod spectat Tero Numeruin m Qra-n tione adhifaiendum y ba^c monet TuUius in Ora-' tore ad Brutum n* \^&^ Neque numeroaa es$e,i utpoema^ neque ea:^rz,numeruin y ut. serrna. vulgi est y debet Oratio* Alterum nimis esA vinctum , ut de industrid facAm appareat ; aiterum ninds dissoiutum , ut pervagatum et vulgare videatur^
HaesuntinVerbisqilaerendfaBvirfutes, i^ Vis; nt si iPamW^i!(Z//i dixeris pro.nefario homine ,» sacrilegiun prx) fure* ^ Majestasj ut immen'- siias locorumy pro magnitudine. 3^ Splendor^ vt immens(B catnppium d^clivitates ^ pro'de- divi aliquD. locot^ 4^ Vebeniewtia , ut . tefnporuM, procelliB.^ pro calamitatibus* 5>^ EpitBeta et verba ficta aa contumeliam ;.ut gurg^S/bonorum ,.^ fiiriapatrias, £ucy tex^p^stas| fi.expub. Pestis.; Non enim nos coloriste ^servilisy nor^ pilos(B gena:', non dentes putricU deceperunt»^ (InFi*;. «)nem. )
Cavemla vcr& in;,.Terbis vitia ha^c sunt &
I
i^ Consonantiuift asperior commissura ^ ut Xer^ cis exercitus. n^ Syllabarum earumdem repe- titio^ ut ?iunc timorem Moremque perpetud reti^ mdt. y Crebraejusdem vocis repetitio. 4° Simi- liter cadentia* 5^ Plura moomyUaba. 6^ Verba longiora, nisi hoc postulet Otationis tarditas* ^ inepta verborum trajectio.
Quod ad clausuias spectat , i^ Superracaiieuni estdicere diepedibus ^ qui vel initk>) vel in me^ dio Periodi usurpantur ^ \adc enim usus et fectio meliiis docebunt. 2^ Quod spectat ad finem $ Periodus verbo elegantiills <|u4m no^ne clau- ditur. 3^ Ejusmodi clausulis inserviunl vulg6^ seqtientes pedes. Piimus est ^ g^ninu^ Trocheus apudCiceronem usitatissimus. v. ^.Consulatus^ continebitj consequentur. Secundus > geminus Spondaeus j ut iafringendam. Tertius Tribracua et Sponda^us , xA proJubuensni* Quartus eat Pactylus, mxDXai^ si pr^cesserit lambus^ ysXper^ horrescenu
CAPUT IV.
JDeArte ittfhrmandis Periodi et Memhray seu jpartes Periodi alitts cum a&is connectendi.
Kj ons 18 t t T artificinm Pferiodi in lisu et disptf-* sltiotie I^articulasrum y per quas Pierzfdi sensus suspendituret absolipitur. Nam paf^uVa quseoue initio Periodi ^ siye Prdtfiwi pr«iposita , relativa est , et dicit ordinem ad aliam particulam ^ Apodosi prdsfigeildam ; quae y nisr adveneril , per- (ec^s e.t completus esse sensus noA potest. *Undi diceresparticulas illas esse inPeriodo, qii6dsunt iii aedificiis-interruptis prominenles et «aficntes
f
l I • 6 ft: P R I M U S; 213
m
■ i
ifxdea y qui yidentur alios expectai^ ^ quibus inaeraixtiir y et auibuscum unum opu^ pertectum et abscJutiim emciaut.
Multiplie^ generis recensentur Particdia&« Aliad^ diim comparationem instituunt 9 ^-^g* Tlantkmy quamti^m ^ taEs ^ quelis^ ed maior , QUO;, quenuidmMum, ^icJUise dUtributiv» aunt,8er- Tiuntque enunreratiom partium j v. g. sive , aut vel y neque-j bis aut ter repetita f Primiimy. ; postremb ^ chm^ tum. Alias vocantur
oDnditionales y t. g. Si j siquidem > nisi^ Aliaa- * a]i£|entes y v* g. rfonsoMim , \edetiam ; tam ^ aaeb ^ ut, Aliae causales, v. g. Quoniamj, quarv^ doqmdem ^ ciim. Alias prognantes ^ v*. g. Etsi^, quamvis ^ tamen. Alias reiativae , v. g. Qui y ' qmB y quodj is , ea j idn Hae particuke connipc- tendis jPeriodi membris seu partibus deserviunt. Particularum illarum ope sic Periodus. in£br-
1®. (^aBrenda tibi sententia aliqua, qu&m extendas in Periodum.r v. g. Nihilirh^vitd anUco udlius. 2^. Vel rationem subjunges propositae' sententbe ^ vel dilatabis tant^im vocem ulam y utilej boc vel «alio modo y nihil tam naturcB ajp^ tum y tam eomeniens ad vitcB societatem ac eonsuetudinem. 3^ . Praeposit^L particul^ causali y. Chm , ut suspensus sensus esse possit , ita bi«-. ' Btembrem Periodtim efficies : cjim nihtl est tam. aptum naturae y tam conveniens ad vitae societa-^ tem y atque consuetudinem , <|uim amici bene- volentia j ( i Membrum^ ) Tum cordatus bomo, ^9<|uiserity illamrebus ommbus-humanis an-^ teponendam judicabit. (2 Membrmn. ) ^.
Sin aubjuAgere statim propositae sententias ra^ tionem voluens 9 istam v. g. quia amicussecun^ das res IfBtiore^ facit r ad)tersas leviores.Sic
Periodum bimembrem efrormabis'..C£im nUiil esf^ et[ ad secundas res laetipres^ et ad a4YerM9.1eyio— res faciendas tam potefts qu^utn amici beneyol
tia- j jtumpordatus Eomo quisquis erit ^i|lala;rebu» omnibus bumanis facile anteponendam Jjudicabit», Ja^i de Bimembri uf^ Trimembrem facdUa ^ di-, latabis ^rotasim in duo membra^ #t.)>en^j&ci(>. p^rticulae^ f/f^ posteriusmembrumjupges.icunL priori j hoc modo. Ci^ ea est yeri sinceri^qu^ omici nat.ura atque.indoles, ( i Membruxn) ut; • res secundas laetiores. adversas leviores efficiat ^ {j^ l^embrum. ) Protasls^j Quis totinter aotan— tas hiijus vitae varietates slne amici beneyoli^ntilL vivere se posse arbitretur ? ( 3 Menabrum.) Apo^ dosis^
Denique ut Periodus quae Trimembris est y fiat* Quadrimembris , dilatanda Apodo^is .est. per particulas.comparativas^ tam j ut \ vel /^- tiim ^ quantiim, v* g. Erit ne aliquis tam pa- rjim amicus sui y tam pariim cupidus tranquiUi- tatis ac pacis ^ ut tot mter ac tantas hu)us.' vitaa varietates^sine amicibeiiievolenti^ vivere se po^se arljitretiy:? vel :. Quanto dlBScilioris ,opera^ vide-- tur y asquam rebus in arduis papter ac boixis ser-* vare mentem ^ tanto dulcior amicus ac jncundior^ censendus est.
^ Observabis ex dictis , geminam.es&e se^tentiaai in Period.um conformanoas, rationem ; aliam per splam dilatationem propositae sententi^^. Ita Ci-- cero Oratione a. m Vierrem sententiam illam : • AQcidit tandem quod optabamus* Sqla.di- latatione sic in Periodum Trimembrem fiin- dit. Quod erat optaadum maaoim^, Judices s (rMembrum.) Et quod unum ad invidiam vespi OrdiniSy irifamiamque judicjkorumse^\ danaam maxim^ pertinebat , (2. Membrum. }
riBsa^PAiMus. tS
(^Prolasis') idnon humano consilio , sedpropd diviniths aatum atque oblatum vobis sumnio Reipublii^iB tempore videtur. ( 3 Mexnbrum ) {Apodosis). UbipatettotamPeriodumniiiil esse aliud y quam meram breyioris hujus sententia^ dilatationem^ jiccidit tandemquoa optabamus. Alia ratio est conform£uida& sententiae in Perit>» dum y nimirum cixm sententiae aliqua ratio sub- jicitur. Sit in exemplum ista sententia : Caput meum o^jeci multis periculis. Cui Cicero pro ArcliilL n. i4* haxic ratioBeni adjicit , quianihil honferendum esse duxipro consectaiidd laude atque honestate^ et sic jreriodttm Trimembrem inlormat. Nisi multorum prcBcdfptis multisque Uueris mihi ab adolescentid suaiissem^ nihil esse in vitdmxignopere exp^tendum , nisi lau- dem atqme honestatem : (i Membrum ) in ed aiitempersequen^ddomnes cruciafus corporis , omnia periculamortis y atque exsilii parvi esseducenda^ (a Membrum. ) Protasis. 'Nunr- quam me pro salute vestrd in tot a^ tantas dimicationes , atque in hos projligatorum hominum quotidianos impetus objecissem, ( 3 Membrum ) Apodosis.
CAPUT V.
JDe^ Ratione Periodos alias cum aJiis
connectendi.
JjjoiMUS de Parti.culis, qiubus membra cum membris vinciuntur , et ipsa Periodi conforma- tio eonstat*; nunc-agenduhi de vinculis ^ qui- tus Periodi ipsai^ aliaetumaliis connectunlui' , sive (le varijLS Qj^afciQius ncxibus. •*
26 AHETOAtCjC
Hae praesertim adhibeHhxr Particuks^ per qtia# Periodi ciim Periodis conjungantur. Atque ego^ quidem^ et verd , atenim, qucB ciim ita sint y itaque^ nam ciim-, ac primd quidem, enim. verb j neque verb y quinetiam j igitur, erffo > quid quod, adde qudd, accedit et iUua^ et aliae multae guas usus frequens ac lectio docebunt..
Atque ut Praeceptum istud exemplorum ap- positione non careat , proponenda sunt ad imi* tationem queedam Ciceroms Exordia ^ quds tota fer^ Periodis constant t in quibus licebit obser- vare , quinam nexus vinciendae Orationi inser- inant. rorr6 ad maj<Nrem cognosoendse Artis la- cilitatem , non *describemu9 mod6 CSceronis lo- cum • cuius ad normam exi&enda imitatio sit •. aed breyim ejasdem SynopsS pnefigemus.
. CICBRONIANUM BXORD. ^ IMITATIO.
Blanca Ludovieo FiU» tro Rabino Perdu^lU. Gallici et imperii labe-
nas moderandas tradit^
aTNordXS CICEKOVXAMA* «TNOP6XS IMITATXOmS»
Cicero Judices «dhortatur ad BUmca filium adhorUdur ad absolvendum Rabirium. moderandum ntiXmpenum.
1*. /Cb p d I t rationem Cice^ i^.Blavca £lxum sunm ad-
ro > cur Rabirium defendat , monet , etst noa ▼idetur ill#
licet rion soleat iliud facett» egere PftBceptioiiibus. Peiiodttt Quadrimembris.
a*. JXcit Cieero cikm sud a^. DScet Blanca ; ciAi mnl»
in Rabirium benevolenUd , tum ta aolent .obcaBcare -riroa Prin*
sahite ReipvJb» impelli se , ad cipes y tum req,uiri multaa idr-
suscipiendam ipsius defensio- tutesad decliaandum l^oc ii^
nem. Periodus, Bimembris. commodura.
3*. Dicit Cicero ; sicut est S*« Dicet Blanca; atcut ezhi-
ConsuUs sucGurrere Reip, pe-* buiati adolescens rirtatea hu»
ricUtanti ; ita Cu/ium estCon» jus «etatis proprias ; ita Rex
sulem in eo prasstando adjw cqnstitntuB debes prar le fen»
vare. Feriodus Rimeifibria. firttilit legias^
s
riBBKPaxMus. 27
dCE&OKIAKUM BXORB, IMITATIO.
4?. I>icii Cicen : Zn me la* 4*. Dicet Blaiic% ; tibi glo*
ior , in Senatu aehet ene stU' siosum erit Regio muneri sa*
dimm in defendendo Rabirio. tisfeciAe y mihi non indeco«
FedodBS Biaieinb. . nim te insiitiiiste.
O B Ji.T I O. '
Eui p Qnirites , non est Etsx^Fiiicarissime^iioTi
wtetBconsuetttdinis nuionem satis non egere te maternia
reddet^, quddecausdquem^ preceptionibu8adperagen«
que defendam j propierea ^ da ^iiligenter qoa sunt of-
mdd , cum omnihus civi- ficii tui ^ propterea qu6d
Vus in eorum periculis sem" innat&yirtutis eBjnuiatione^
per satis justam mihi cau» quidquid est cum lauds
sam necessitudinis esse du' conjunctum ultrd consec-
si ; tamen in hac drfen" taris \ tamen in hoc rerum
sione capitis , famiB.,for^ flezu ^ quo moderandaa
tMnarum om^um C Ka» magnilmperiihabenassus*
lirii^ pft^ponenda ratio vi" cipis , te prsemonendum
dsturesseofficiimeiyprop^ putavi , propterea qu6d ^
terea qudd, qucs justissima quanto suolimior est locus
miki causa ad hunc defenr' iile quem capessis , tanto
dendumvisaest,eademvO'* periculosior debet yideri. bis ad absoh^idum debet videri»
Nam me cum amicitice Nam ciim dignitotis Re-
vetustas, tum Jiominisdig^ gi« majestas , populorum
nitas^ tmh raMo kumdni^ admiratio , deliciarum ille-
tatis , tum meas vitw per^ cebra , rerum omnium co-
^tuaconsuetudondC.Ko' pia viros Principes in hoo
birium d^ndmdumest ad-^ «ortU apice constitutot oc-
konata^ tkm verb, ut id crtcare plerumque solontj
studiosissimi facerem , sa- tum ,iit declinare tam gra-
lus KeipuhUcce Consulare tcs scopulos yateant , ani-
offtcium, Consulatus dfe- musJesemodest^sentiens,
nique ipse, mihi und vo- continentia singularis , co-
biscum cum salute Reipu- iiu« humanitas , egreglus
blica mihi commendatus rerum human^m xon-
coegit.., • temptus requiruntur.
Quamobrem si est boui Quamobrem si tu>rum
CoHsulisyCumounotaRsip. esse partkim ffttimasti ,
2$ K H B T. O
taiacilia labefactari convel- iique viderit ^ ferre opem patricB , succurrere sahiti fbrtunisque communihus ^ implorare civium fiiem , suam salutem postenorem salute omnium ducere ; est etiam bonorum et fortium civium , quales vos omni' bus Reip, tcmporibus exti'- tistiSfintercluaere omnes se-^ ditionum vias , munirepnB^ sidia Reip, summum in Consulibus imperinmy sum^^ mum in Senatu consilium putare. . •
Quamobrem lahorin hoc. dtfendendo prascipuh meus ^tf studium veri conser'- vnadi hominiscommune mi~ iivabiscuia esse debebit.
dum 8ub di6clp1in& matris adolesceres ^ mgenuum mo« ^ rum candorem ^ docilrta- tem yentis , pietatem in Parentes exkibere; moz^ ciim evectus ad solium- fbe- ris j yirtutes regias , fidem incarruptam) humanitatent in tuos , sequitatem in om* nes debes proi te ferre.
XXORB. CIC£&ONi;AKg]M^.
Pro Leg» Manilid.
Ita* gloriosunt erit tibr rauneri Regio 9 populorunr votis , Parentis expecta- tioni satisfecissa^ mihi ver6*> non erit indecoruA \kkai tibi) institutionem bonamy Regnum ipsum imperti-^ vsBse.
rMITATlO.
Negat Cicero audiefidunt esse de Pace Antonium^
•YKapsn crc£B.oirrAirA.
]**. Xai c s T • Cicevo deternr tum sefuiase ab agendis- Reip^ causis p non VQlunUtte sud > sed susceptis vitOf mtionibu». Periodus Bimcmbris.
a^. ^Dicit Cicero , cum sit tenuitatis suoi conscius , et no- perit nihil nisi perfectum af- ferri oportere i mahiisse st aliis rebus vaditre. Periodus Trimenib.
3^. Dicit Cicero , non dc" fuiuTos quk^ant in Senatu^
' 8YN0PSI8* IMITATIOiriS.
i^.DzcBT Cicero detarmftr se ab aQcipiend^- paceqvam o|feit AntoniuB y ooiv amore b.elU , sed BjeipubUcsB gloriA e^ salute •
al^. Dicet Gicero, ciim no- ▼erit' quid sit h Reip. com^' mddo f et prsBvideat. Pacem ' Reip. tarpem et damnosam fore y Hlam esse bello post* ponendam. *
" 3^. Dicet Cicero , non de» fi}iiiroa qui beUum ^i^^
Z. , 1 B S K P R X Ift 1T 8. 29
9
EXORB. CIGERONIAiN^UM. IMITATIO. '
fitiurumque , ut ipse cum alir ^ud amicorum utilitate et glo~ Hd pergat in instituto vivendV more, Periodus Bimemb.
4*. Dicit Cicero ex coUato tihi PrcBtoris Jliunere se intel- lexisse , quas sibi Populus Rom. qudls aUis^ paries injun' fervl. Period. Trimemb.
ficiant , futtlrumqite ^ ut' par- tam meliori fato pacem sibi omnes aliquando gratulentur*
4^. Dicet Cicero , c^m na* turlL^ suk cnpidua rixanim An- tonius pacem peteret , diffi- dere eum Tiribus suis ec k vir- tute Populi Romani sibi ia«> tuere.
O R A T Z Q.
Quanquam mihi semper Quanquam suaTissiinuiii
fi9qu€7is conspectus vester semper Pacis nomen ^ hanC
multd jucundissimus ^» hic autem saluberrimam bulc
<utfem locns ad agendujm Urbi , Populo Romano
■ampHssimus , ad dicendum longi^ opt%;tissimam essedo-
vmatissimusestvisus, Qui- xi , P. C. tamen ad reji-
rites; tamen hoc aditu um- ciendam hodi^ ^ 'quam ob-
dis , qui semper optimo tulit Pacem Antonius ^ non
cuique maximjh patidt f n6n me int^mpestiya auflBdam
mea me voluntaSf sed mece cupido belli ^ sed Reip«
• vitCB rationes ab ineunte gioria cum ejusdem utili-
4Biate susceptce prohibue-- tate conjuncta peunoyit* • runt.
NamcumtMeaperata'' Nam ci^m lc»iff4 tempo-
tem nondum hujus auctO" fum experientiA didicerimy
ritatem loci contingere au~ quid ad Reip. commoda
derem ; statueremque nihil maxim^ pertineat y intel^
hic , nisi perfectum inge- ligamque oblatas ab Anto*
nio , elaboratum industrid nio conditiones Pacis tur«-
ajferri opportere ; omne pes ac perniciosas ibi'^^
meum tempus amicorum illam gravissimo quocum*
temporibm transmittendum putavi,
Ita neque hic locus f/<z- cuus unquam ab iis, qui vestram caiisam defenae- rent: et meus labor in ami- comm pfiricuUs casth inte^^
qne.belio magis metuen- dam esse non dubitempxo- fiteri.
Jita neqne deerunt in hac civitat^ Uarissimi fortissi- miqu6 Cives , qui bellum istud optat^ postmodiim victorii pqrficiant^ et par*
3q HKHTOKICM'
gr^que i>ersatus, ex vestro tam meliori fato tr^i^qiiit»
judiciofructum estampUs" litatem licebit nobis ali«
simum consecut^, quando gratulari.
Nam cum propter dila^ Nam ciun turbanim
tionem ComiliorumterPrce^ amans HjLarumque cupi*
tor primMS cunctis Centu^ dus Antonius animum tan**
riis renundatas sum , fa-- dem ad pacem adjecerit ^
cil^ intellexi , Quiritesi,et facil^ poteatis inteUigerei
guid de me judicaretis, et Quirites | et quim pariim
quid al^is faciendum pras- rebus confidat suis^et qua n-*
criheretis» ^ ttim k vestri ^irtute aibi
. metuendum arbitretur.
CREUSA A.D iENEAM.
Chm incensd Trojd ad prppulsdndum com^
mune excidium sese afmis txccingeret.
•
«YNOPSIS.
Exord. JkliCET Creiiaa addere te moram uni cum filio festinanti .£nett ad aeryandam Trojam , licdt in- telligat quantum in ipao prs^sidium conununia aalua babeat.
Propositio. Neminem fore , apud quem ipsa ejusque * filiua patrocinium inyeniant , ai fortuna pergat* ad« Teraari.
Cofifirmatio* Dicet non'aibi miniis animi fore ad procurandam patri» aalutem^ qu^ ipse prae se ferret \ ai , quantam moYet fiduciam ipsius xaagnanimitas , tan* tam prsesensYerum status expectationem ^uscitaret.
Complexio. Dicet «i fuit oUm fortis Civis patriam tue(i quocumque periculo 9 ctm spea aflulgeret aliqua| )a)n esse boni parentis et conjugis domum tueri*
o a A T I o«
Fro mioM Etsi satis intelligo^ Conjux amantissime, quAm *• *• ^**'i**certum ad Jianc usque diiem praesidium m te riod. Quadr, communis saius nabuent j nemm^mque yideo
* pTseter iEneam j qui prsesentius ruenti patrise
afTerre remedium possit; patere tamen ^ ut fes-
r X i3 B a p a xm tx s. 3i
liiiAnli tibi ad aeryandam Trojain moras adji- dant moerens itxar et infortunatus fiUus ^ qui vitam &rtunas^ue suas tui unius in salute col- locatas Iiabent.
Nam si &torum yis inimica , ^ nobis 0 uti fe- P/« Ugt cit hactenilis , pei^sat adversari j teque ^fem een- ^j^j^J^ tis iiTiW^ani et aflaictae .domiis solatium eripat ^ tei^ , ete. p#. apud quem demi!un in supremo rerum nostra-'^ rum discrimine opem patrociniumque inyenie-
mus?
Equidem si quantam nobis afFert animi tui Pr» CmeinM magaanimitas fiduciamy tantam hodiemus ^e-"'«\^9"«n* rum stattts fortunae melioris moveret expectatio- etT ^J^! nem* ; non mini!ls ego te ad propulsandum mi- Qu^r. d^ •eras urbis excidium adhortarer y qu^ ab e&dem ^' fiustra defendendlL conor deterrere.
Yforilim si fiiit olim fi>rtissimi Civis , cjun spes pw Aa&i- ayertend^ ruinas aliqoa superesset. opitulari ia«- i^^^rd.nA,
. • 9 11 '^•'«•••^•1 Qttamobreoi |
boranti p^tnae ^ miliam veren discnmmis aleam ^ .i ett bmi tuam suorumque salutem communi salute poste- Con^niit , ^. norem ducere : nunc ndi conjugis et optimi pa- memUr. reniis est y ciwi jam incensa Troja spem omnenk ejusdem senrandae ademisse Tideatur y tutari tristes miserae gentis reliquias^ arcere ferrum et &uces k suis Penatibus , totumque se acf praes^ iandos conjugem et filimn incolinnes reseryare*
3a aR^TORxcie
m
PARS SECUNDA.
De Amplificatione Periodi.
CAPUT PRIMUM.
Quiius prdBcipu^ medisjiat Periodorum
amplificatio,
IJuATiroRpraBclpu^ modis amplificari Periodas potest. if . Fer Definitionem. a^. Per Enumera* tionempartium.3^.PerInterpretationem. ifkiP^T Auxesiniy seu Incrementum.
Primo igitur amplificabitur Periodus* per De- finitionem^ quae propositae rei naturam explicat; vel per interpret^tionem singularum yocum sub- j^ctse Orationisy et sententiae. Bxemplum istud esto. Sit Periodus conficienda ex hac brevi sen- tentia : Rhetoricam oportetperdiscere. Rhe^- ricae definitionem afieres. Nempe est Ars ben^ dicendi ; deind^ explicabis quid sit perdiscere Rhetoricam ; nimirum legendo , scribendo et au- diendo illi operam dare j mox per Definitionem ita Periodum conficies :
Ars illa nobilissima , cujus est tradere prae- cepta ben^ omateque dicendi , non tantum est assidu^ legenda in summopum Rhetorum mo- numentis , aut k Doctore jperito audienda f sed etiam crebr^ scriptione et £re<juenti exercitatione perdiscenda.
Ita Tullius Qratiopie pro Milone n. 90. qui
r I » E R Jp ai lii ty «• 33-
c«a Tocem iUaBi Curiam , ami»lificaiidam lia- beret , ita dilatat per variafi Curiae definitiones. Vidimus templum sanctitatis-y ^mplitudinis , mentis^ consilii publici ; caput urbis ^ amm scciorum ^ portum omnium gentium j sedem ab universo Populo Romano concessam uni Ordini ir^lammari , exscindi ^ Jimestari.
Secimd6.per«£iiumerationemparlium. Quando ejusdem rei et sententise partes varke .recen-- sentur. Ita Cicero pro Mibne n. 20. cam per^ Iitmiam hoc tantilim haberet dicendum , Omnes h^gent Clodium; itaTocem illam Omnes dila- tatperEaiumexationempartium. jP. Clodiimor^^ tem CBquo animo Jerre nemo potest; luget^ SenatuS'^m;QBretJEquester Ordo y tota Civitas coTifecta senio estf squalent Municipia > cLf* ^ fiictantur ColoniiB y agri denique ipsij tam beneficum , tamsdlutarem y tam mansuetum Civem desiderant.
Tertiu. amplificandse Periodi modas per in-
tftrpretationem , siye Synonimiam ^ et yerborum
idem poeni^ $i^iificantium oongeriem ; cum id ^
quod semel imo verbo dictum est^ idem aliis
verbis ejusdem significationis , sed cum majore
Empbasi dicitur* Nam cayendum inpnmis in
bac Sjnonimia y ut postremoe voces augeant^prio-
rum significationem. Ita Cicero Orat. Post re-
ditum , in Senatu y brevem hanc sententiam ^
VeHra in me beneficia expUcari dicendo noii
possunt ; itk per Interpretationem dilatat n. 1 •
Qum tanfa potest existere uberta^ ingenii ,
qiue tanta dicendi copia , quod tam diyi^
num atque incredibile genus Orationisj quo
quisquam possit vestra in nos universa pro"
menta non dicam complecti orando^ seaper^
cejisere numerandol
Tom. L C
54 B.'H B T O R I C iB .
. Quartus amplificanda& Periodi modos per- Aus^esim seu liiQremeatum y ciua per gradus crescit Oratio et ad summum perrenit. Ita Orat, iu Verrem 3. n. 8. scelera Verris per Incre- mentum amplificat,. Non enim Jurem , sed ereptorem ^ noti Mdulterum, sed expugna* . torem pudicitics j non- sacrilegum, sedhos^ tem sacrorum religionumque : non sicarium , sedcrudelem carni/icem Civium sociorumque in vestrum judiciuni adduximus.
Et pro Roscio Amer. n. i2i Eo prorumpere s hominum cupiditatem et scelus et audaciam^ iLt non moab clamy sed etiam hoc in Foro , ante Tribunal^ tuum, M. Fanni ^ antepedes . vestros , Judices^ inter ipsa subsellia ccBdes Jhturc^ sint*
■ ' EXEaCITA.TIO.
Diyi ^Ambrosii Mediolanensis Episcopi €ui fheodosium Itnperatorem Oratio , ciim is jpp^tperactam Th^ssalonictB cc&dem ?!?/!»- pjjim ingredi voluisset*
S Y N O P S I S.
'Ea;prdl* J? e B. Apostrophen petet a Theodosio qu6 per- gat^ et vbcem illam ^ pergat , ampli£cabit per Inter* pretationem. Tunc ^anctis^imum illud limen incredi eudeas? quam sententiam ad exemplum Ciceronis rhi- Up. a. n. 68. pariter dilaubit , subjiciendc^oces 8ydtf>« nimas qnee idem significent' cum ma,jore Emphasi.
Propositio, Jubebit ipsum procul recedere sacris ab ledibus, nisi velit Tehiplum Domini novo scelere poi- luere ; et vocem illam ^ Templum , per definitiones va- rias amplificabit , ad exemplum Ciceronis pro Milon^ «1« oo 9 ubi Curiam per definitiones varias amplificat.
Yeniet ad Confutationem , qu&.caedia causam «larai*
\iU Atenim occisus TribunuA : violataPrinclpisM&jes- tas? etc. Aa debuit eulpa illa tot Ciyium sanguina expiari? quid illi commiserant? et vocem^ ilil^ am» pUEcabit per Enumerationem ad Ciceronis exemplum, qui pro milone n. ao. Tocem y Omnes y amplificat.
Conciasio. Perlncrementum^ adexemplumCiceronis Actione 2. Ii» Verrem n. 8. Ettui te non pudet, sed in-* solesciftysed etc. Ak! resipisce^ etc.
O R A T I O.
# f
Qno pergis, Theodosi ? qui> tendis ? quid nrilii i'*^«P«'*<»0' tuperlms incessus ille? quid fluctuantes oculi? qmd caedem spirans ac sanguinem vultus mi- Bator? Tu civium tuorum adhuc stillans cruore sanctiasimum istud limen ingredi ? tu verendos penetrare aditus ? tu metuendum inhabitantis Kn diTini Numims aspectum subire non perti- mesoas?
Procol hinc secede sanctis ab asdibus : non capiunt tanti flagitii reum tam religiosa pene- tralia : castissimus hic sanctissimorum virorum Goetas parricidas non admittit ; nisi forti novS. ^*^"**^**^ amens iracundi^, novo inflammatus furore au- gustisssmum supremds Majestatis tabemaculum. ^ domiciisimi aanctitatis y pietatis azjlum ^ af- flictae iimocentiaB perfugium , locum sacris mys-» teriis consecratum^ csedi et sanguiniper sum- mum nefas destiaasti ?
Hanc i^tur eoLpectationem fecerant kiitia mo- deratissimi PrincipatAs? Hanc te sseyitiam sa- pere docuit illa B.eligio , quam ejurato iiilsorum Numinum cultu suscepisti ? tam cruenti mores ^ tam barbari Christianum Imperatorem decebant? Atenim Tiolata Principis Majestas? non est re- veritus populus Ministrum Imperaloris ? occisu» turbas mter ^c tumultus plebis militum Tri-
C 2
36 RHBTORlGiC
bunus? Esto : an debuit paucorum scelus tot Civium sanguine expiari ? an aequum fuit inno-* centes luere Perdueilium poenas ? Nam quid commiserant tot expertes purique seditionis Tiri , quos occidisti ? quid fecerant tot nobiles matro- nas y quas immisericorditer interemisti ? quod eluebant scelus tot pudicas virgines y quas mili- tum furori pariter ac libidini permisisti? Quid Snnineratio. peccaverant tot pueri ^ tot infantes quos ^ pa- rentum compleidlbus ^ quos matrum ab ubere tortor ac parricida abstraxisti ? Denique quid tabebant cum seditiosis quibusdam commune tot relig^osi Sacerdotes^ quibus ad sacrai tem-> plorum penetralia coniugientibus ^ et afas am«^ ' plexantibus non pepercisti ?
£t tui te non pudet ? et factum non doles i
increm«iitiim ^* admissi parricidui veniam supplex non petb l
' et iratum tibi , seque . ad vinoictam accingen-
tem Deum non piacas ? sed insolescis y sed
^ superbo tumidus fastu triumphas , sed etiam-
intra sacratos recessus admitti postulas ? Ah !
resipisce potiilis.^ si sapis y et devotum non bre«'
vibus mod6 vitae hujus aarumnis y sed sempiter-
nis etiam suppUciis caput ptovide , quwapnmAm
ut subtrahas.
ALIA EXERCITATIO.
Moysis ad Israelitas Oratio j chm illi lori'- gioris viiB laboribus deterrid reditum in JEgyptum cogitarent*
S Y N O P S I S.
Exord^ \^uAB.BT ab Israelitis quid cogifenty quid
Siediteaturl etc. quod ainpli£cabit per Interpretationem . . Propositio. Petet quid tantum ipsis placeat in
X. I B B R F B I M If 8. 3j
iBgypto ? et per Defiaitiones 'varias dicet j <}iiid sit ^£gyptus : aBrumnaruin doniicilium , etc.
ConfimuUio* Petetur i^ ab iis serumnis quas passi <unt in JEgypto^ quae per Enumerationem amplifica- bantur. a^. Ab ill^ Terr4 quam se daturum illis Deua promiserat} et Terra illa designabitur yariis Detini- tionibus.
Conclitsio. Per Auzeaim* Quo igituz Toa appellabo Bomine ? an dementes , etCi.
O R A T I O.
«
Quid ag^tis , Israelitse miseri ? aa6 yos coe» otas ixnmflnis agit oblitos vestri Dewjue? Excu- intefprotoi»^ tite torporem vestrum ^ et ^ quse yestris men- tibus tenebras ofiiindit ^ caliginem depellite : quid taim ' in iEgypto quasritis , quid consectammi ? MjToiA Tobis tantum sapit in lioc tristissimo labo- rum y aerumnarum y iuctil^s y lacrymarum domi- cilio ? Quid infeliz exsilium placet ? quid per- Definxtio. petuae servitutis babitaduliun juvat libertati de»»
tinatos ? Itane yer6 tam cit^ obliti estis do^ores
«
Testros y nibil ut yobis injeceiit infelicis illius
soli , quod miser^ deperitis , fastidiiun •? Non Emaitniti^w
labores quos exba^tlastis ? non procellae qua^
Ertulistis? non pericula quae subiistis? non ca- [nitates, non miseria^, non iGgyptiorum odia , non feror, non yerbera, et caetera malorum agmina , qtdbns jactati y conflictati y profligati estis , insanabile y quo flagratis y infortupata) re- gu>nis deaiderittm extinguere potuerunt.
An ergQ veatris excidit animis y Israelitss y kr^ DefimtMw tunatae iilius Terrae memoria y quam supremtia rerum omnium arbiter y Deus ille y qilein colitis ^ fideli populo destinaytt V mhib yos moyet beata iUa quietis y pacis y gaudii laetitiasque man^o ? mbilsapit tutissimus post tot exhausta»tempesr tatesj^ et placidissimu*^ qui yos. expe^tiit y poi^
38 RHBTOIlIG\£
tus ? non placet felix iUa patria j <piani foecnii**' dissim&reram onmium ubertate fluentem ac ma-
nantem esse didicistis.
Awesis. Nam quo vos appellabo nomine , si &preto tam felicis aevi domicilio ^ infelix malorum om* nium receptaculum pergitis furios^ consectari ? cin dementes? an yestn rerumque * Testrarum oblitos y t an potiilis yitse ac salutis bostes infen- sissimos , poene dixerim Testri ipsorum crude- les parricidas ?
ALIA EXERCITATIO.
JHarci Attilii Reguli ad Carthaginienses Oratio y chm infect4 re s quam ipse dis-^ suaserat^ Carthaginefn reversus esset.
SYNOPSIS.
£j»>r«/. X/zcET non timuisise se veti&rti CartKagiiiem izi£ect& re ^ quajnTis noEai igpioraret qti4m graria sibi parata essent supplicia* :
Propositio, Per iDterpretationem : dicet non negare se , aut dissimulare ^ fuis^e seunum auctorem , ne fcedus utlum Romani cum Carthaginiensibus sancirent.
CoKfirmatio* Dicet e6 pfopendisse oninium animos ^ pt remitterenturCaithaginem ^ qui Biomanorum in Tin- cuLU tenebantur« £t vocem illam Omnw ^ per. £4iume-»> rationem amplificabit. Addet null4. re potuisse fte in- ilecli 9 ut commiuiibus votis respdnderet j quod £nume* talione pariter dillktabit.
Conclud^ permitteado se Carthaginiensium fiirori : HortgbiCur etiam « ut nocentem plectant ; suppliciis , ^rte^ afHciant) quod fiifejcpretatione «t locremento amplLficabit»
O' H A. r I o*
«Etfiif y^ jViri Carthaginiexises y minime dgnora* hsuta f .quam grave capiu meo ezitiiuu accerse»
Z.TBS11 PRIMUS* 39
•rem , nisi permutandos utrinque Captivofir esse ^
quod yolebatis omues y Romanis persuasissem ;
. tamen infecta re non modo revertor ad ros obli'^
gataB fidei memor^ sed neque yereor eliafcm tam
msolentis con^ilii unum ma.auctorem profiteri.
Sioest; non ego veni in bunc locum, Car- thaginienses , ut^ quod est k me factum lau- dabiliter , aut inficiari , aut dissimulare y aut excu^are Yelim. Unus omnium obstiti^ prohi- interyreuUo. boi j Tetiii f ne tam indignum Aoman^ g^i^^^ • Yobiscum foedus sanciretur. .Ego labantes jam et inclinantes ultr6 ^udendam m pacem animos confirmavi : fecit mea unius Qratio ^ ne turpis- 'simanostro nomini labes^ ex tam iniquis condi- tionibus setem^un adhseresceret.
Nam , si nescitis , yidi cixm universa poend
ciyitas , pauconun hominum *studiosa magis ,
qu^dn gloria^ su^ memor , dedi sibi postul^et y
quos habetia yestris in^vinculis y parata vicis-
aun y quos captivos feciss^ y Carthaginefm re«- Emimerati*.
mittere : vidi ^ et vttere puduit in eandcm ire
sententiam ^ quod erat apud nos maxim^ sanc-
tum atque integrum ; pa:rtem nobilitatis long^
maTJmam ^ clanssimos' Reip. nostras Ordines ^
Senatum ipsum molli' nescio quo conuniseratio-
nis sensu miserabilit^r inflexum ^ assentiri votis
communibus , et exrturum 'in patriae dedecus ac
ruinam Decretum pacis ac foederis meditari.
Reclamatum est a me viriliter , pugnavi in om-
nes , vici, persuasi. Non me tot matronanim
orbitas, aut conjuges , aut liberos requireTrtium',
non desolatas multittidinis obsecrationes , non
urbis totius comploratio , • non familias meoe dolor
ac iuctus , non patata mihi reduci supplicia , et
cruentum quodlibet mdrtis gemis commoverunt*
Agite ergo , Caribagimenses , ixritum per mo
4^ H H B T O & 1 C JB
fi»dttA iMo aangaine compensate. Sum retiflrr in sLe unum manus ac jEiirores vertite. Mulctate sontem^ macerate, perdite. Tentate in Regu- Xntet^retatio. 1^^ novum aliquod supplicii genu9. Jam pra^ cepi mecum ante quidqmd durum estatqxie as->. penun : non vincetis expectationem : necpie aut mori timidiim y aut qu&cumc]pe mortis imag^ p^Tescentem invenietis, . «.
11«^'^^^^^^^^^
CAPUT II.
Qiu6iis verbis constare debeat AmplificatiQm.
JtJL^o praesertim r^censet Tullius libro Barti-. tionum Oratoriarum n* 53. Sic enim ait* E^t igitur amplificatio y gravior qucedam ajffir-- matia j quc$ m4?tu antmpr^m couciliet dicjenclo
fidem. Ea e( verborum genere cgnficitiir ef rerum. Verba ponenda sm^t qu0 vim habent illustrandi y nec ab um sint abhorrentia y Gmvia j Plena ^ Sonantia ^ Juncta y Facta-^ Cognjominata ; nonvulgatay Superlata , i/^^
^primisque T^ranslata ^ nec in singulis verbis, sed in continenxibus Soluta , qiuB . dicunfi4ir sine conjunctione j ut plura vuLeantur^ Au-- gent etiqni Relata verba^ Iterata, DupU-^ cata y et ea qum asceudunt gradatini ab hu-- milioribus, verbis a^ superiora y omnindque semper quasi naturalis et non explanatapra^ tio y sed grayibus referta verbis^ ad migeU'' dum oQCommqdatior.
pe singiilis operse pretium est pauca dicere , ^t singula illustribus exemplis commendare. Prii^b^ Verba^ d^bent ess^ Illu^slria , \\\ t£i«
r
X. I B B A '9 » 9 M 17 8. 4i
men 9 ut ab omnibuA intelligantur ^ nec abhoiv reaAt a s^nsu communi. lUustris est ea Cioeroais exclamatio pro Pianc. n. 99* O acerbam miki memoriam temporis illius ac loci y ciim hic ia me incidit, complexus est, conspersitque la-^ crymis , nec loquipne mcerore potuitl 6 rem citm auditu crudetemj tiim visu nejariam ! S reliquos omnes dies Hoctesgue eae, qui&us isfe h m^ non recedens, Thessalonicam me in Qu4Bstoriumque perduxit !
£t pro Milon^ n. oo. TuP. Clodii cruentum cadaverejecisti domo^ tu inpubHcum eiecistiy tu spoliatum imamnibus , exequiis , pompd , lauaatione , ir^eUcissimis lignis semiustuL^ ,tum noctumis canibus dilaniandum reliquisd^
Secund^. Debent esse Gravia , hoc est plefna ^ententiarum et majestatis. Ita Cicero pro Mi«- lonen. 97. Ex Qninibus pramiis virti^tis ^ si esset habenda mdopmmiorum, amplissimum esse pr^mium y gloriam esse hanc unam,qum ^revitatem vittB posteritatis memorid consola^ retur} qu(Beffceret y ut absentes adessemus ^ mortui viyeremus : hanc denique esse cujus fftndibus etiam homi^es in co^Ium videantur ascendere^
Poit6 Terb^ illa frayiora s\mt y quas majorem vim^iHmitatis ostenaunt ^ ut charitas et iiietas , quam amor et beneYolentia« Hinc Cicero (J. L. 1 • £pist« 9. Perj,ucund€B mihi jfuerunt Litterce pue 9 quibus intellexi > te perspicere meam in te pietatemj quid ejiim dicam keiievolen'^ fiam , clim illud ipsum sanctissimum et gra" vissimum 7U}men pietads lesiius mihi meritis erga me (uis essic wdeatur?
Gra^ora sxmt pariter y quae majorem vitiosi* ft^ Tupprae #e fei:unt j ut latrp^ pjaoido y xapt<Hr>
44 .RHBTORICi?
JMiloy segetem ac materiam sjkb glori(3S ; pr»* ter hoc civile.odium, quo omnes in^robos pdimiis^
Monet autem Tullius adkibenckin esse Dis*^ functionem^ quod fit, cum uncmiijuodqiie mem- « brum ^uum verbum habet ac sensum. Talis est locus ilie. 8upr& jam laudatus pro Mil. n. 87-.. jyie patjid expulerat j bona airipuerat ^ ao^ -mum incenderat y Liberos ^ Conjugem meam •mexa^erat y Cneio Pompeio nefarium, bellum indixerat.
Fit etiam Disjunetio singulis in yerbis , ut pra Mil.n. io3. Quodnam concepi tantum scelus p 4MUt quod in mje tantumjactnus admisi , ciim illa indicia communis exitii y indagavi ^ pa^ Ujeci,protuU,extinxU
Maximam quoque , si Tuluo credtmus , Tim iiabent amplincandi R^tata verba^ Duplicata^ Jterata, et ^uae ascendunt ab humilioribus acL grandiora.
Quod spectat ad Relata Terba, ifla tiibus modis possunt intelligi. 1**. Cum paria paribus referuntur , ut pro Mil. n. 10. Est enim ha^c non scripta y sea nata lex ; quam non didici" mus^ accepimus , legimus j verkm ex naturd ipsd arripuimus , hausimus , expressimus / ad quam non docti y sedjacti; noninstitutij^ "sea imbuti sumus y etc^
ra^. Ci!im contraxia contrariis nectuntur , ut pro Sextio, n. i38. Sed mihi omnis OmtiQ est cum virtutey non cum desidid} cum dignitatCy non cum votuptate ; cum ratione y non cum amentid; cum iis , qui se patrics ^ quisuis Ci" ^vibus y qid laudi , qui glpricB ; iton qui somno et conviviis et delectatwni natos arbitrantur.
'i^., Cum ad ununj. y erbum multi casus per jid-^
jedionem referuntur ^ ut pro Cluentio ^ n^ 12. j&^ -Adgrare ccepit amentid, sic rnflammatA fem lioidine, ut eam nonpudorynonpttdicitiai^ mn pietas, non maculafamiUm , non homi- numjhnui , nonJiUi doloTj ndnjiiiaf nueror it cupuiitate revocaret.
//^mz^adicunturiia^^qiiae sdepiijis initio Mem- brarum vel Incisonfln repetuntiir^ utpro'MiL 11« 94* Ubi nune Senatus est y qwem secud su-^ mus ? ubi Equites Ronuzni illi '^ tnquit y tui ?^ ubi studia Alunicipiorum ? .2. Phil. n. 19. pro
Lege Man.;it# 3<)* '. . J
X)iq?licata yerba sunt ea ^ qu£e geminantur , ut pro Mil, n« 91 • Exdtate} exdtate- eum ^ si potestis y ab irjeris.. . ^^ ^^ ^ ' »
Plurimmn Talent quoque ea verba ad augen- dum^ ause ab humiEoxibas ad ^randiora perve-' niunt. Ita pra Mil/ n. JLo3. ' UtinamDiVtmnuih' tales /ecissent {'paec tudj, patr^a^ dixerim ; metuo enim ne scelemt^ aicam in te j quod pfx> Milone dicani pi^) ut P. Giodius nort modb viveret y sedetiamPre^tor/Consulp IHctaior esset^ Untequam koc spectaculum, viderem.
Et Verrina 7. n. 169. Facinus est vinciri^ Ci^em Aom. , scelus verberari i propi pani^ cidium necariy quid dicam incrud&nt tolhre?
Denique consectanda est in verbis cohsonantia^ Ocerone teste. Hinc superlativa meUus ponuntur pro absolutis. Pro Lege Manil. n. 1. Quftnquam.. mihi semperjrequens conspectus vestermuhb^ jucundissimus y nic autem locus ad agendum amplissimus j ad dicendum omatissimus esi visus.
Piuralia pro singularibus ) ut pro Balbo n. i. & auctoritates patronorum in judiciis vale^
46 kRkTOKIC^'
T^ntj ah ampUssinds vitis L. Comelii causd iiefemaests $i lisus h peritissimis , siirigeniit 4t,o Eloquentissimis y sistudia ah amicissinus y. et chm beneficiis chm L. Comelio y tum ma-^ ximd famiudntate cOnjunctis.
Verbalia pro absolutis. eoiuoiiaxitiora sunt ^> ut si dominatm aiumipcupidxtaff^ pro Domia^ yitae ; Philosophia dua?y tfirtutis iridagatrix , expultri^qnje: :antiorum y et Artium procrea-^ trtx^ Uh-.\6« 'Tuscul./Qiiaest. n. B.
EXERCITATiO.
• • • t«
Luctus Jacobi > i^km ^ tinctam Josephi sui > utferebatur, sanguine Tumcamaspexisset.
v\ *s • * * t^ t \ •t-»*^t»«*
Fer V^^ lUufitKMij GraYia^/Pt^nar, Sonantia > Gog. nomiiiata ^ JuQCta ^ Factaj, non Yulgatai Superlata.
t . \
^ . S Y N O P S I S. ^
a 1 f; '^Viti, \ triplici Esclmmatione ▼erbis I/lus^ trAus exp^essJL^ mk duum et Jpsepbi fatum ^epiorabit.
2^. Dicet niKjl ibre deinceps • quod acecbl funeria ^emoriam cbnsoletur. Per verba Grtivia,
3^. Per verba Plena, obversaturam semper animo cruentid' cflMlis 'imaginem • -
. 4*^. Per Yerba Sonantia queretnr y qudd adfuer^t nemc^ Tel in. jiplitndi^e ^ qui rabiem feraruvi compesceret. * .
5^. riiios incrtpabit per CognQmmata verba y qu6d Fratri opem non tulerint. ,
6°. Per verba «TJiTicAx dicet , prsesentire eos de1>uisse Josephi fatvutt ^ nisl probibuisset ipsos malns in frati^ein livor. ^ %
. 7^. Per non Vulgata aemetipse incuaahit , qui per deserta loca ^lum pergere solvm permiserit.
Denique perverba Superlata, dicet futurum fi^isse^ ut ipse feris valentior | earum ferociam repressisset»
• t • O R ▲ T I O.
O acerbum miser^i parenti nunoimii y quod re^ i niwtrifl ^ {ers 9 cum tumcam hflmc milii l^ceram^jmserabiH:'^^- 99- liter y et cruenta^am objicis ! & luctiuosum deplo** randumque Jos€^)lii faium ! 6 reliquos mmi y- quibus yiyere uiteri!!^» dabitur ^.die« flebiies et: amaros !
Nam quid inihi ,deiiiceps ConUhg/Si^ in boc GniTia pm a&rumnosae vitae curriculo , quod aqerbissimi il- ^*^- 97* liusfuneris memoriam pos^^t consolari?
Qbretsabitur iemper^. ante oculM druentae il- Pien» p^ lius caedis imago tristissima*^ et^sliribu^-stbnulis ^^ 9^' usque confixus ammi:^ ipisero luctp contabescet.
£rgone yel d(^sertas inter soliiudines mfUus soiumiiapro adiiierit , qui feraronL.immaiiiumi impetum' ar^c^-^z- ceret? saevitiam ae Mbiem eompiimmet ? se sei destitatas innoceBtfta» pa^mim d^f^^cn^mque protLtereturf
( Et vos 9 Fratres infidi ac perduelles « non ad^iCogiioBiMita. mistLsi non tulj,s^8 opem? frAtr^ wstrum^^™ "• cruentis belluarum faucibus non eripuistie y hoiv» defeiidistis.4 non servastis ?
Praesentire debuis^et vestra pi^tcL^ tAni luctup^^ Jaacta. «nm miseri JosepUi fatum , et p^njbufi^jnagnLtja-t dinem antevertere. 'Erat hic locus contestand6&; ap^domnes vestrs» ia finatrem charitatis^ Aisi malavos awmilatio ep «degener ll^f bctetihuis- aent.
Sed quid Finod slccusas tuos , infeUxvparens ?» ^o" ^i««t* tuam ipsius socordiam argue , et expertem hU^f manitatis omnis aiunyiip ^ccii^. Nam cur Jo- sephum tuum per saxa invia et inhospita . per vastas desertasque nemorum solj^tfdii^^s y jilbr ' " ' '^ metuenda feratuin ^pelor^ soluin incomitatum-' quepermittebas? ..\ . ^
■ ' J » • -J *»
0 IL K JB T d a t c A
iftperUu pro Ah !^ si puero fidelis comes^ adfuisaes ^ si te 5w^o5. pro yia^ sociom adjuimsses , filium ab omni peri- , ^^' ' coio bituin et mooliimeih prsestitisses. Tu Leo- i^un ferocitatebi pei^omuisses ^ Tigriui^i asperi- tatem mitiffasses^ contra vim atque impetum amor ipse fortiok* ac valentior insditum robur et aima vinci nescia suffeciHset. '
ALIA EXERClf ATIO.
Insectatio Neronis ^ chm. Britannicmit sub . ^n^itif^, sp^cie ad £pulas inviiattimve^ . neno in(erfecissety,
S.Y N O P S I S.
i^« X a i ^vt 1 1 ^zelftmatioiie y IUustnhus y^rbis ex«^ pcessft N6DQius.facinuaiii8eclabituri- - ^
VL^, Pei^.Terba Gfa^ia Biitaiiiitcum consolabihir gra**' tisshn^ posteritatis recordatione.
y^. Per Terl^a PJena et Sonantia petet ^ Nerone f hitita' potueriffihorieiltis Britannici Vultus sustinere ? 't^K¥eTV€ftb9L*Jimcia dicetperhorruisse ipsos sceleris a4lliinist^94ii''' '^' i • - . *
5^. Per verBa JVzcAi, fingeiwla esse .noya T04}abttia> ad sseyitiam .Neronis designi^ndam, , . "*' 6* . Quaeret k . Nerone per ^ ,y erba Cognominata ^ quL fltl£^t injui^i piroTOcatua , antequ^ scelus istu^ per« aijl^ret? • . . - ^-
i^^*'. Per Mn '^ii^gtt^tf eniMlem esagitabit^ qudd non
babuefit ff fis^ Britaimico eripere Imperinm ^ nisi ia
ejus Titam grassaretur.
,. Denique psr Superlata , non esae Neronem aman*
V " ''f .'."^ dan3um id reiras'; fte easdiem iaciat consortio suo cru-
*. tdeiiores. • '^;-^ •• •
b n A T I o.
^•1
.rV.ii . »1
.«"• "»i
I . I
Terbaoiiu- , O ferajie luctuosumque Populo Homano spet-
^* taculum j Britannicus Heniaies inter epulas cru*
delissimo fato aublatus ! 6 funeatam Donis om«
woM acetbainque hodieniao diei memoriam l 6 facimis nullo posteritatis odio^ nuUa execra- tioiie salis detestandtim !
. Tamen ne doleastantiim y Juvenis fortissime ; Gmvio» nec pra^isum tibi ab immani parriciua br^vis fratgilisque Tita3 curriculiun acerbius desideres* Non extinxit Nero perfidus un^ cum corpore gratissimam rerum a te gestarum recordatio- nem > et ^ di!un sasTissimi Imperatoris immani- tatem omnis setas execrabitur > nulla de tuis lau- dibns unquam conticesset.
Ten* yeroy mortalium omnium crudelissime y PlenAfftSa* sustinuisse irretortis ooulis tristissimam tui soe^ nantia» leris imaginem? inspexisti sine bQirore quodam CLC firemitu squalidos ac liventes Tultus y extinc- tos flagltio tuo fratris oculos^ reTolutum inter mensas incruentmn cadaTer > flebilem et ama- ram onmium complorationem ? '
At perhomierunt ad tam immane spectacu^ jiuicu, lum detestabiles tui furoris administri ; ipsi fe- ralis aula) parietes Tisi sunt contremiscere > et ad noTum parricidii genus commoTeri.
Crudelis ! sed quid ego te crudelem dico , FtuntL, qnasi tox sit aliqua y quse parricidii tui atro-> citatem adumbrclre possit? fingenda sunt noTa Tocabula y quse criminis noTitati respotidcant. Kon jam crudeKs Nero , sed crudelitas ipsa Ne- ronis nomine Tocabitur , ut tuo deinceps no* mine nuncupata, majorem ftiiimis terrorem in- cufiat.
Sedage j qu^lacessitus injuri^, qulL proVocatus Cognoininata. contumelia , quo Britanaiqi flagitio stimulatus ad committendum tale parrioidium te te. com« parasti? cum barbarum illud consiiium conce- plsti , an eras apud te satis? an fueras sceleri» graTitatem meditatus! an JuTenis innocentissimi Tom. I. D
50 HnETO&ICt^iB
dignitatem ^ merita et propiiiquam tibi cum e9 amnitatem expenderas; Non vuigata. Panim igitur erat , qu6d debitum Britannico aolium nydis Agrippinse matris artibus eripue* rasl qu6d ipsius bona, fortunas, munera su8« tuleras ? nisi in ip^us yitam immedicabili ye- neno grassareris. Saperiata. O scelus ! 6 impietas I £t adhuc peracto tali flagitio coiispectum bominum sustines ? I, pete recessus nemorum j inter saxa cautesque aspe- ras cum immanibus feris, immorare. i^uanquam et ilhid cave ne commiseris, Tu contage cru- dclitatis immaniores feras , tu rupes pr8dsenti& tua duriores ^fficeres , qui immanitate feras y •rupes duritie superasti.
EXERCITATIO-
ExtoUetur Prudentia Ciceronis, qui cessit in exilium, ne Remfublicam m ^scrt- men adduceret.
Pcr Translata Yerba , DisBolubta^y Relata >| Iterata^
Duplicata et Gradationem«
SYNOPSIS.
£ro«f. X-liCET noti potuisfie temperare ^el in pri- Tato communiqne luctu ab «xtoUend^ Ciceronis ultr6 cedentis prudentid^
a^. Per Translata Terba dicet magnfl» fuisse pru- dentifle cedere tempestati , et se priyato potius , quam publico naufragio eaq>onere.
5^. Describet per Disjunctay seu Dissoluta Terba Inctum totius civitatis , abeunte Cicerone.
4^* Dicet per Kelata Terba ^ pugnandum fuisse Ci- ceroni 9 non cum ratione^ sed cum amentia , etc.
5°. Per Iterata Terba^ vidisse Cicertxnem , si pugiia- ret cum Clodio ^ periculis infinitis Reinp. essc escpo- nendam.
t t
6\ I^er Dupticata verba , appellabit Ciceronis pru* dende testes oenatores. Vos^ vos, etc.
Deniaae dicet Ciceronis prudenti^ senratani urbem ^ Remp. Italiam , idque per Gradationem» - i-
O R A T r o.
Quamvis ^ Marce Tulli , mult^ satiiJis arbi« trarer cum ciyitate uniyers& dolori meo induU gere ^ quam inutili y nec conveniente huic tem** pori praeconio abeuntem prosequi ; tamen Tel in nac ipsd. y in quam te ultr6 conjecisti y fug& tam singularem prudentiam demonstrasti , ut ad eam
I^ragdicandam y ut par est^ publicam interpel* are tantisper complorationem non pertimescam»
Quantas enim ver6 prudentide fuit , ciim per- Transiatt turbaitam caus^ tui rariis animorum aestibus ^ef^apf«Mii. civitatem cemeres , itk cessisse non invitum tem- pestatibus ao procellis , ut adires ipse quidem naufi:^gii periculum , Rempublicam vero totam tranquillo in portu coUocares !
Nam qtds meminisse possit sine lacrymis tris- Disjuneta mh tissiinam illius diei imaginem , ciim te depos- Jjf,°^"^ l^ cente ad poenas nefarii Jr. Clodii conjuratione , nomo.ji.io6i lugeret Senatus , moererot Equester Ordo , boni omnes afflictarentur , tota civitas proprii cor<- poris oppositu imminentem capiti tuo perniciem , lerrum , faces , arma , gladios depellere cona- retur?
Tamen, quoniam pugnandum tibi erat , Marce j^^j^^^ TulK , non^cum ratione , sed cum amentii , mh. b. lo. non cum aequitate , sed cum fiirore , non cum ^j][;"ji /.^*' homine , Sed cum pecude ; putasti esse pruden- tiae tuae illud subire pugnae gcnus , in qu& si vicisses , sine glorid vicisses ; vinci autem noii posses , quin summum nomini tuo dedecus, fk* talem ipsi Aeip. ruinam accerseres.
D a
Videbas enimyer& pro singulari mentis tua^
perspiicaciSL, quantis Hemp. periculis objiceres ^
itcTatft a, ^^ furenti Clodio molem opponere aggredereris.
Phii. n. 19. Videbas , eversis legibus , nuUum ibre consiliis
aiiiAn^So.** ^^ y ^^* etiam divmae facundiae locum 5 vide-
bas sublat& Magistratuum auctoritate nullum in
Foro praesidium , nullam in asquissimis Judi»
cibus spem esse positam ; yidebas exulante jus-
litid y dominante ubique libidine y nullum auiic-
tae innocentiae contra scelus atque audaciam pa-
trocinium ^uperesse.
Quod igitur neque vis ,• neque fietcundia pfer-
fecisset, noc tu prudentia tua consecutus es,
BapUcau 7. Marce Tulli , ut communibus malis mederere*
Terrina , n. Vos y Tos «appello y clarissima Ileipnblicas Lumina,
4. PerGrada- "^^® amplissimi hujus Ordinis Principes, vos sa-
tionem pro pientissimi reTum nostrarum Moderatores y qui
j.yJ^n, i6o! cedentem iJtr6 tempori Ciceronem palam extu-
listis. An eritquisquamvestnim qui profiteri du*
bitet y singulari ipsius prudentii factum esse ^
ut ferro facibusque ereptam banc urbem , Rem-
publicamab excidio commimi^ Italiam totam k
funesti vastatione , uhiversum tlenique Impe-
rium ab immineilti ruina conservatum y contra
spem omnem expectationemque nostram ^ . vi-
deremus.
ALIA EXERCITATIO.
Marco Tullio Ciceroni post suum in urBem RomMiKeditum, Oratio Gratulatoriaper laudata modb verba.
SYNOPSIS.
Ea:brd.jJxci.T Remp. Toluisse in publico gaudio «uigulare aliquod lietiti» suae testimouium Ciceroni dare.
£ I B B & F B. I M ir S. 55
S*. Dicetrlong^ dissimilem esse faciem Cii^itat^ ab» d. (|Uttiaerat y ctim CiGero ex urbe cederet | per Trans^ lala TerlMu
3^. Per Kelata expUcabit ^ ut mosror mutatus fue* rit in gaudium \ et per Dissoiuia ^ laetitiftm ad omnes pertinmsse.
4^. Per Itetx^ta ^ non excidisse memoriam benefi- cionm , qiias Cicero contulerat in Remp. Ciim ^ etc.
5^. Per 2>i»p/u;a/a Ciceronem invitabit, ut excipiat plausus totius Civitatis.
Denlque per Graddtionem ezplicabit Ciceronis me« fita in Remp.
O R A T I O.
Etdi sincerus gestientis undique Fopuli JBjom. {Jausus et keta omniuiu Ordmum ^lamatia salis sicnificant y quantum. uniyersa civitas ex tuo in nanc urbem reditu gaudium percepQrit y Marce Tulli f tamen suae erga te propensissimas Toluntati nunquam se Respublica no$tra i'e* cisse satas-existimet^ nisi hoc publico. laetitise suee testimonio redeuntem proseqiuatur..
Prob l Dii immortales j Marce Tulli y quam mutata cxvitatis kujus facies ,, ex qjao suavis- simo conspectu tuo unumquemqjae nostriim. re- creasti l Quam dissimilis. IiodierndB lucis iesti- vitas ab eo tristissimi illius diei apparatu, cum perturbatis seditionum £luctibu& ceaendum. esse ratus y ne Hem^. certissimo naufragii periculo exponeres , te te immanissimis sasvientis belluse furoribus subtraxisti !
An non enim ver6 sentis ipse j, Marce Tulli , quantam in omnibus et singulis conversionem animorum adventus tuus eftecerit ? Non intel- ligis pertemetipse , ut mcerorem gaudium , ri* sus lacrymas y festae gratulantium yoces tristis- simos planctus exceperint. Ad quem V^Tib tam singularis laelilia} pars nou pervenit ? Lugebat
TraiitUtftl
Relatt.
54
KHBTOAIC^
Iterata.
Senatus abeuntem , jam . redeunti gratulatur# Moerebat Equester Ordo^qui te.maximum de- cus suum atque omamentum deperderet; nunc , te recepto ac sosplte y plaudit ac triumphat. A£- flictabantur omnes boni p dum se patrono suo ac defensore destitutos^ oernerent ; exultant ho* di^ y oiim restitutum te sibi fuisse gloriantur. Tota civitas confecta luctu atque senio salutis vindicem ac libertatis suae assertorem require- batj nunc erecta tandem et recreata novum sibi k te pr^sidium adpromittit.
Neque enim excidit gratissima tuorum erga civitatem hanc meritorum memoria^ cAm per- niciosa in Remp. consilia detegeres; cjim ne* fiaLrios sceleratorum civium itopetus reprimeres ; ci!im pro salute publicft gravissimis periculis ca- put opponeres ; ciun uribem hanc ab incendio , scelere j ferro , servitute eriperes.
DupUcata. Excipe ergo , Marce Tmli , excipe dignas prudentia , mgnas pietate y dignas constanti^ triumphantis in caus^. tu^ civitatis universas gra-
Gjradaiio. tulationes, Nam si multjun tibi debet, qu6d illam facundiee tuse laude ornaveras ; si mult& plura y quod eamdem tam prudenter adminis- iHrav^as ; si plurimum , qu6d consilio atqiie vi- giianti^ multas ab ek calamitates depiileras ; quanti!un debere tibi dicenda est , quam ab exi- tio funestissimo salvam etincolumem pra^stitisti?
z.iB£. K r M. z u V s^ 55
CAPUT III.
Quibus i Locis eruenda sit Amplificado^
XX ACT£NU$ i& verbia .egimus ex quibus Am«
5li£catio constat f reiiquum , ut de rebu« , ^ii e Locis y GX q uibus eruitur Amplificatiq , di- camus« Nam illa y etsi ex oixmibus Lpoifi tum insitis seu intrinsecus petitis, tum assumptis seHi extrinsecus accersitds liaberi potest j de quibus dicemus postea;. tam^n. ex hx^ prseci^e .oecem; Locis repetitur-
Primus est ^ Dejinitioaibua conglobatis ^ seu a congerie Definitionum ^ per quasreicu*' ju&Iibet exniicatjo , quae.aut naturaux wsifis aut partes^ Tef causas et eflecta j yel oiSax^ et ad- juncta continet , yel propriis yocibus vel tra&s- latis designatur» Ita Giqero prp Leae Manil. a. 36 definit Imperatorem ab iis yirtujtibu&y qua9 ineaadesse debent^ et quas deinde in Cn. Pom* peio reperiri demonstrat. J^thcBc divirutatque incnaiiilis virtus ImperaSoris i quid C4Bterc& quas pauid ante coinMem^rare ca^eram > quantiB et quam muItcB sunt. Non^enim so- uim beUanai virtus in summo atque perfecto Imperatore quctrenda est^ sed nwita sunt artes eximias kujus admirtistnB eomitesque virtuds. Ac primiim quantd innocentid de-- bent esse Impemtores ^ quantddeindi in om-- uibus rebustentperanddl quantdjidej quantd facilitatey quanto ingenio y quantd hujfiani'- tate l QutB breviter qualia sint in Cn» JPom-- peio consideremus*
Secundus iQomkFrequentatione Consequenr
66 k H E T O R I c ^
tiujn y ciliin proferuntur bona seu mala, qud0^ oriri possunt ex aliqu£l re. Hunc locum tractat^ Cicero pro Muraena n. 86. Sed quid tandem Jiety sihc^c elapsa de manibus nostris ifi eum annitmj quLconsequitur y redundarint ? ITnus erit Consulj et isnon in administrando belio , sed in siifficiendo Collegd occupatus. Huno jaifi <• qui impedituri sint , ' parati sunt* Illa, pestis immanis , importuna CalilimB prorum- pet, qud poterit , etjam Populo Romano mi-- natur : in agros snburbanos repentd ad^o- labit : versabitur in castris furor y in Curid timory in Foro conjufatio ^ in campo exer- citus > in agris vastitas / omni autem in sede- ac loco Jemimjlammamque metuemus. Quce jam dih comparantur ^ eadem ista omnia > si omatasuis prcBsidiis erit Resp. fatil^ et mn:-' gistratuum consiliis^ et privatorum diligen- tid opprimentur.
Et Catil 4- ii. 11- Videor enim mihi Jianc' urb^m videre y btcem orbis terrarum atque^ arcem-bmnium gentium subitb uno incendia concidentem : cemo animo sepultam patriam , miseros atque insepuftos acervos civium, Ver- sdtur ntihi ante oculos Aspectus Cethegi et furohin vestrd coide bacchantis.
Tertius it Contrariis ^ ih quo contraria multa congeruntur\ Pro Muraeni n. 89. Ibit in exi- lium miser? Qud ? Ad Orientis^ne partes j in quibus annos multos legatus ficit, et exer-- citus duxit , et ntagnas res gessit? At habet maghum' dolorem p undd cum honore deces'- seris ^ cddem cum ignominid reverti. An se in contrariam terrarumpartem abdet ; ut GaU lia Transalpina ^ qu(B nuper summo cum inv^ perio Ubentissim^ videjit j eundem egentem^
X. X B B R P bE 1 M U Sr Bf^
mcBreTrtem j exuleni videat? In edporrb Pro^ sincid^ quo animo C Murcenam^fratrem suunt aspiciet ? qui hujus dolor? qui illius moeror erit? quceutriusque lanientaiio? Quantaautem perturbatio fortuTtce atque sermonis , qiibd*, quibus in locis paucis ante diebus jactum '€sse Consulem Murcsnamnuntiilhtterc^que ce^ lebrassenty et und^ hospites atqtie amicigra" tulatum Romant ^orieurrerint , repenti eb ac^ cedat ipse nuntius calamitatis su(B.
Quartus locus est k Dissimilitudine , in quo multa disi^imilia ddhibentur, ut 2. Catil.n. 24. ubi probat Cicero h. DissimiHbus non esse me- tuendos CatiKnse socios. O bellum magnoperS pertimescendum ^ citm hanc sit habiturus Ca" nRna scortatorum cohortem prwtoriam \ Ins^ tndte nunc , Quvrites ^ contra has tam pra^ clarns CatiliruB copias vestra prwsidia ves^ trosque exercitus ^ et primitm gladiatori illi conjecto ac saucio Consules Imperatoresqite vestros opponite. Deindk contra illam nau'- jragorum ejectdm et debilitatam manum , fiorem totius Italich ac robur educite. Jam verburbes Coloniarurti ac Municipiorum res" pondebunt CatilincB tuniulis sylvestribus: Ne- que verb ccsteras cbpias ^ ornamenta ^ prxB- sidia vestra cum ilnus latronis inopid atque egestate debeo conferTe.
Qiiintus Locus a Repugnantibus. Pro Mi- lone n. io3. Nam qui possurn putare me res-- titutum esse y si distrahar ab iis per quos restitutus sum ? Et n. 104. Hiccine vir pa-- tricB natus ^ usquam ^ nisi in pcttrid morie^ iur ? aut sifortepro patrid ': hujus vos animi monumenta retinebitis ; corporis in Italid nullum sepulcrum esse patieminl ? hufic sud
£8 & H BT OAIXiB.
• «
qzusquam sententid ex urbe expellet j qztent^ omnes urbes expuhum a vob^ ad se voca^ bunt? ubi probat a coiitention.e Repu^iaiitium ^. Milonem in Itali^ rednendiun es^e.
£t pro Coma&do n* i8« probat Saturiumpug-^ nantia loqui. Quid tu > Saturi , qui contm hunc venis ^ existimas aliter? Nonne^.quo^ tiescumque in causd in kujus viri nomea in^^ cidisti > toties hunc et virurn bonum, esse di^ xistijethonoriscausd43ppelkLSti; quodnemo^ nisi aut honestissimo Ofit amicissimo Jacere consuevit? £t ibid. n* zp» Qud in re mihi ridicul^ es visus esse inconstajis y qui eundem et Imderes et laudares / etvirum optimum ei honunem improbissimum esse diceres. JEun^ dem tu et nonoris causd appeUabaSy e£ vi^ rum primarium esse diceba^ y et sociumfrau^ dasse arguebas. Sed y ut opinor y laudem^ veritati tribuebas , cjimen gratice^ concede^ bas. De hocy ut existunabas , prasdicabas ^ CherecB ab arbitratu causam agebas^
Sextuft a Causis dicitur , quando vel excu- satur aliijuis y vel vituperatur a yariis causis prc^ter quas videtur aut excusandus aut vitu* peran^ud. Ita Cicero pro Miione n«. 73. probat a Causi^j cur Clodius caesus jure viaeri possit ^ etiamsi insidiator mm ^sset y qui taat4, impuni* tate per onmiafacinora diripienois civium bonis ^ faciendis cssdibu» y admittendis quibusque fla- gitiis ^assatus esset t sic ut gloriari Milo posset caede Clodiiy et palam dicere , occidiy occidi... Eum , cujus suppUcio Senatus solermes S(Bpi religiones expiandas censidt : eum, quem cum sorore gennand nefarium stuprumfecisse' Luc. L^cuJlus juratus , se , qmBstionibus ad" Aibttisj dixit comperisse s eumj qui civen^x
LZ.BSa FfllMUS. 59
quem Senatus , quem Populus j guem omries gentes urbis ac vitoB civium conservatorem judicabant y servorum armis extemdnavit; eum j qui regna dedit, adendt; orbem ter-^ rarum^ quibuscum volujit ^ partitus est ; eum , quipluribus cwdibus in foro^ factis^ sifigulari virtute et glorid civem domum vi et armis conmulit ; eum^ cui nihil junquam nejasjiiit injacinore , nec in libidine ; eum , qui cedem Jiympharum incendit, ut memoriam publictz recensipnis tabulis pubUcis impressam extin^ gueret.
Septimus Locus ab Ejffectisi^tiim sive eyeiw lis y quorum «nultitudo in laude admirationem parit ; in vituperio ciet i&(lignationem, Ita Cicero in Libro de Senectuten. 4o* miserabiles Effcctui ToluptaUs enumerat ad amplificandos matur» fl&tati$ fructus y quas liabet y unde pessimos a^s- luaatis ac libidinibus perditae astatis motus repri» mat ac coerceat. ifullam capitaliarem pestem y quam corporis voluptatem dicebat a naturd datam hominibua > cujus voluptatis avidw li- biiUnes > temen^ et eJfreacUe ad potiundum incitarentur. Hinc patric^ proditiones , Jiinc Rerump. eversionesj^ lunc cumhostibus clan^ desUaaconsilia nasci dicebat; nullum deTu^ que seelus > nullumjacinus. magnum esse ^ ad quod suscipiendum non libido valuputatis im^ pelleret* Stupra vero. et adukeria > et omne taleflafAtium nuUis aliis iUecebris excitari > nisi vabiptate. Cianque homini sive natura y si quis Deus nihil mente prmstahiUus dedisset , Auic dinno muneriac dono nihil esse tam inimicum, qukm voluptatem^
£t Verrin^3« n. 78. Verris libidines abEifectis anrplificat.
Philippica i4« n. 8. Crudole Lellum Antonii y
6o RHBTOaiC^
pestem ^ Tastitatem , cruciatum , tormeota om^' iiibas denuntiantispariterab Eflfectis amplificat..
Sic et k rebus gestis Pompeium laudat pra Liege Manil. n. 6i..
Octayus Locus petitur k SimiKsudine. Jta. Ci-« ceropro Arclud. n. 19. probat eos ^ apud quo» loqmtur, moveri debereorantis Archxs? preci-* bus ; quandoquidem ipsa saxa Poetarum Yoce movebantur. Saxa et solitudines voce respon^ dent y iestia s^p^ immanes cantujlectuntur , nos instituti rebus optimis Poetarum voce non moveamur?
^ Nonus Locus ab ExempUs ; quil>us nihil so- i^t esse efficacius ad movendum. Observaadum «it tamen ^ ea non esse in Amplificationeenaclea^ tii^s explicanda ; nam Amplificatio minores cir* rumstantias non patitur , nec admittit (juidquanv^ nisi magnum sit illud vei usu^ Tel natura* Haea porr6 quoties adhibet TuUius in Amplificatione> quast punctis quibasdam ac stinirulis utitur ad tirgendam.
Sic pro Arckift n.- 19. quem admittendum in civitatem esse contendebat ^ affert congeriem exemplorum petitam- k mulu» oivitatibus , quae Homerum ^ yel mortuum, suum esse defende* bant aemulatione qu&dam dignitatis y quam ib Poetis esse positam aiiiitrarentur.. Ilo/nemm, Colophoniicivem esse dicuntsuum§ cAiisuum esse vindicant / SaJamini repepijit , Smymad verb suum esse confirmant ^ itaqueetiam delu^ hrum ejus in cppido dedicaverunt ; permxilti aliiprastereh pugnant iuterse atque contenr^ duMt ;ergo ilii.auenumy quia Poetajuit , post mortem etiam expetunt; nos hunavivum , et qui vohmtate^ et legibus noster est, repudia-- oinius ?
lit in laudata.paulo ante Catilin. 1» n. S.mul-^
X I 3 £ «. :p & I M 0 S. 6l
Us exemplis probat fion esse ferendum Catilin^ain. apertum Iiostem ^ et Senatiis Consulto ^m dam- natum : dignamque esse illum suppliciis ^ quas ab aUiis muito miniis Boceniibus repetita rae- runt.
Deckmis L6cus petitur kfictis personis s et Prosopopeia nuncupatur ; qud fit y ut homines ^ Yel belluae j ye\ etiam res inanimatae loquentes y inducantur. Frequentissimus toto Cicerone iste Locus^ dis auo suo tempore dicemus fusii!is in Libro qui de Figuris inscribitur. Sic pro Mil. n. 93. Ita Milonem loquentem inducit^. Me qui^ detn, JudiceSj exaiiimarU^ -et interimunt h<B voces Milonis quas audio aSsiduSy et quibus intersum quotidid. Valeantj inquit, "Valednf^ cives mei y sint incplumes ^ sintflorentes , sint ieati. Stet iicBc urbs prcBclara miMque patria carissima y quoqnomodo merita de. me erit : irttnquilid Rep. Cives mei ( quoniam mihi ciim itlis non-ticet) sine me tpsi ^ sedper me tamenperfruantur. Ego cedam. atque abibo. Si mihiRep. bondfrui non licuerit , ^tcarebo mxild : et quam primhm tetigero bene nwra- tam et Uberam civitatem^ in ed conquiescam , etc.
£t 1. Catil. n.11117. Ita Patriamloquentemfacit. Etenim si mecum Patria, qum mihi vitdca^ rior est, si cuncta Italia , si omnis Resp. lo^ quaturj Marce Tulli, quidagis ? Tuneeum , quem hostem esse coniperisti j quem ducem oelli futurum vides ; quem expectari Impera- torem in c€istra hostium sentis / auctorem sce- leris j principem conjurationis , evocatorem servorumet civiumperditorum eitire patieris ; vt abs te Tion emissus ex urhe , sed immissus in urbem esse videatur ? Nonne hunc in vin*
62 AHETORXCiB
cu/a duci ^ non ad mortem rapi ^ non summa supplitio max:tari imperabis f quid tdndem impedit te ? Mos-ne Majorum f Atpersc^pd etiam privati in hac Rep. pemiciosos cives morte mulctarunt ? An leges quxB de Civium Rom. supplicio rogatcb sunt? At nunquam in hac urbe ii j qui h Rep. defeceruntj civium jiira tenuenint. An invidiam posteritatis ti* mes ? PnBclaram verb Populo Rom. referS gratiam , qui te y hominem per te cognitum , nulld commendatione majorum , tam maturd ad summum Imperium per omnes honorum gradus extufJt, si propter invidiam , aut aU'^ cujus periculi metum j salutem civium tuorum negligis , etc.
EXERCITATIO.
Christiani apud^Neronem Perduellionis aC" cusati ab homine Ethnico defenduntur.
SYNOPSIS.
Exord* JLIxGST noa afTerre se CKristianonun quere'» las y qui detinentur in yinculis y ad propukandam illa- tam rerduellionis accusationem \ ne eorum defensio minus ponderis habeat in proprid causd \ sed accederd se hominem Ethnlcum ^ Cnristiansl^gentis Patronum. Tractabituf Exordium per Prosopopeiam et per Cau* sas ) inducentur enim loquenres Christiani ^ et crimi- nationis illatSB causas k se amolientes.
Propositio. Dicet honio Ethuicus , non potuisse sibi temperare, quin eorum defensor accederet, quorumin- nocentiam noverat.
Confirmatio. Petetur k Repugnantibtts , d quibus ostendet alienos esse 4 Perdueliionis crimine. £t i^ qui- dem 4 Religione quam Christiani profitentur \ quam deflniet per Effkctus y nimirum per ieges et instituta ^ quibus constat tota , quse leges et instituta con- trari^ pugnant cum illo crimine' cujus rei accusan-*
tOT, Illa preecipit suis sectatoribus obsequium ^ amo- Tem y rerereiitiam siios in Principes. a*^» A Dissimili ; illi scelerata moTeant suos in Principes arma qui , etc. 3^. Ostendet Repugnantiam cum Gnristianorum mori- fcus ^ qui dociles semper yisi sunt | qui laudem pro contiimelilL , amorem pro odio^ etc. solent rependere } tractabitur etiam bic Locus k Contrariis. 4^. Id coa«* €rmabit k Simi/ij reTocando Cbrisdanorum memoriam qui pro defensione su» Religionis tam ssep^ ^ tam multi mortem subiemnt. 5^. A Testi/noniis : appellabit om« niiim fidem j si auctores aut participes turbarum , tn- multiis aut seditionis argui Christiani possint. Neronem ipsum testem appellabit. 6^. Repujgnat ut Christiani sine armis, sine opibus, sine Ducibus quidquam ejua- inodi moliti sint.
Concludet. Debort^ndo ab inferendi Cbristianis con* tumeli^ 9 yel ipdbnk^ et k Frequentatione Consequen- ^ium damonstrabit quid metuendum babeat ^ si Chrif • tianos innocentes pergat ulteriils persequi.
o a A T I o.
•Noif adduco tuum ad Tribunal ^ Princeps e^uissime y unum aliquem infortunatis illis ex homimbus , quos in Tincuiis kabes , et cruentae morti destinas ; suam ut sociorumque $u,orum peroret causam y et inustam toti Cmistianorum genti accusationislabem depellat. Non queruntur ilii suis ex ergastulis ^ tuamque testantes sequi- tatemflebiliter clamant. Insontes nos sumus ^ ac- Proiopopeuu cusamur perperam j et nihil meriti unquam mal^ per summum nefas damnatur. Nam quis est tam injustae criminationis artifex? aut quibus Tel argnmentis , Tel testibus illa roTincitur ? An a causis. egimus quidquam , quod Perduellionis suspicio- nem moTeat? an fuit nostris in moribus et Ti- Tcndi consuetudine sceleris Tel umbra , qu€e facere suspectam fidem possit? Tam justa Chris- tianorum expostulatio ^ etsi T^tere potest apud aErquissimum Principem ; ad propulsemdum ini^
\
qu» aceusalioms probrum, tamen ab iisprofecta, quos utilitatis propriae et propensae in suos Tolun- tatis ratio exstimulat , min^is babere ponderis A DiMimiu, fort^ videatur. At <jui , studio contrariarum par- tium ^ alienus semper k peremnis noyae sectao opinionibus yixerit y is non ams , qu^ solius sequitatis rationibus impulsus ad dicendumpro Cnristiani gente debet videri»
Liceat igitur mihi pauca direre Chrisdanorum
in gratiam y quos proTO cum intelligam expertes
esse prorsus illius criminis , cujus in invidiam
vocantur , non potui mihi temperare j quin in-
noi^entiaa patronus ac defensor accederem , et
illatam contra fas omne Perduellionis calum-
niam amolirer.
A Repiignaa- ' Ac primilim quidem quam alienum Perduellio*
tibiu. jj^jg crimen censeri debuit ab iis , qui Christiani
nuncupamtur , et Christum Religionis suas Prin-
cipem atque auctorem colunt? Nam quid i}^
commendat inprimis i^c prascipit sui^ sectatori-
bus ? quibus institutis ac legibus nititur Religio
tota y quam tradidit , et communemomnibus pio*
que cultu servandam edixit? Nihil hasc ocoultum
continet, nihil per ambages , aut cum iucoloqui*
tur. Palam eat ^ et in ipsis Christianorum expres-
sum moribus y quodcumque profitetut ac praB-
A Definitioue dicat. At iUa y si nesicis y ndelem ac nativam sui»
ptr ^iFecta. jj^ priucipibus Dei Praepotentis imaginem agnos-
cit; singularbm iisdem cultum ac reverentiam y
sincerum amorem ^ devotissimum obsequium ju-»
bet exJiiberi j pro iis tuendis quodlibet adiriperi-
culum y sangumem ac vitam profundi imperat.
An ergo nefaria legitimum in Principem consiiia
meditentur , quibus ipsa ReHgio.praecipit , mo-
deratores suos sinceris animorum studus deme-
2
reri
^
w
LIBBR PRIMITS. 65
/Oli ^ illi scelerata moveant in Imperatores a Dissimiu.
arma , quos religio nuUa retiaet , quos ima
sollicitat ambitio y incendit avaritia ^ regnandi
libido per omne flagitium rapit ac praecipitat :
qui nullas leges agnoscunt j nullam dominationem
reverentur , cum yiolaii jus potest impun^ ^ neque
ulla sceleris poena nocentes expectat. At qui ex-
pressam suis in Imperatoribus siii ipsorum Dei
ftimilitudinem venerantur, qui eosdem proprio
capitis periculo totiusque euusione sanguinis^
nisi Reugionem suam abnesent y debent tueri j
qui fortunas ^ dignitates , Titam ipsam nuUo po-
nuntinloco; ilh Neronis in caput^ in salutem
conjurent ? Non cadit gentem in istam tam detes-
tabile facinus y neque Christianorum instituta
aceleris hujus vel umbram patiuntur.
Nam quid simile auditum unquam de ipsis ASimiU. est ? quis nefarias molitiones , turbas ^ seditiones^ tumultus exprobrjet ? quam habuisse partem in variis civium nostrorum totiusque Italise motibus arguuntur ? Exsurgant illi ^ quotquot sunt Chris- tiani nominis accusatores^ et m ipsorum moribus vivendique consuetudine quid reprehendant y quod hahere affinitatem cum Ferduellione videri possit. Nam quis eos Perduelles putet^ aut ad ACoatrariis/ inferendam injuriam comparatos, qui laudem pro contumeli^ y pro odio amorem ^ beneficia pro suppliciis j preces et vota pro cruent^ morte re- pendimt. Patere , Piinceps sequissime ^ ut ci!im Ab czeiopUt. ek y quam debeo Imperatori meo^ reverentift , ad tnum ipsius testimonium appellem ; nosti enim- vero et tuis ipse usurpasti oculis y quAm dociles illi animos moderatonbus ^uis afferant j qu^m patientes in laboribus , quAm constantes in cru- ciatibus perferendis , quam pariim cupidi reti- nend^. vita^ , quoti^s Religionis causa postulat ^ Tom* /, £
66 aHBTORZC^
aut patriae salus Imperatorumque jussa repo»- cunt.
Sed quid ego diutiiis immoror in 'ek confutandlL A RepngaAii- calummlL 9 quae nullis nixa fundamentis ruit ex ttbot. ^e gQ ^Q subvertitur ? Sit ita san^, uti accusatorea
imperiti clamitant : hoc informare animo tam de- testabile consilium Christiani potuerint ^ habue* rint illi conjurandi in patriam et in Imperatorem ipsuQai Yoluntatem ; quibus tandem rationibus meditatum scelus exequerentur ? quas illi copias ^ quos exercitusy quas lacultates habent? Quibus $e tueantur armis y quibus Ducibus in aciem pro- deant , quas urbes ad deiensionem ^ quse propu- gnacula nobisostentet Christianorum paucitas ex plebeculaequisquiliisac coliuyie femv^congregata? A Comequen» -^ • P^^^ > Princeps eequissime ^ ne ^ si gentem innoxiam persequeris ulteriilis y praster commune odium nihil quidquam reportes ; et dum populi tuaeque secuntati videris allaborare ^ non apud Bx>manos mod6 , sed etiam apud universum or- bem crudelitatis ac saeyitiae famam incurras.
PARS TERTIA.
De Figuris seu de Elocutianis digmtate.
Y ERTiTUR totum Artis Oratoriae momentum in hoc libro y qui de Figuris inscribitur. Cum enim Artis Oratoriae seu potiiVs Rhetoricae sit fi* tias apt^ ornat^que dicere adpersuadendum ; null4 ratione perveneri securiiks potest ad propositum exitum y quion scientiS. et artificio Figurarum aliorumque Oratdonis omamentorum y in quibud tota dicendi vis ac majestas posita est.
r
Z.IBBR PRIMUS. 6j
Kgura porr6 apud Biietores nihil est aliud y qoam Orationis omatus y seu sermonis conforma- tio ^ communi ratione dicendi remota; in quo HS-^rt h. Tropo ^ qtu Orationis omatus est ^ per quem sensus alicujus yerbi aut sentepitiae pro« prius ad alium sensum deducitur*
l^tor Elocutioms omamentum- a* dignita. in Tropis et Figuns yersatur et consistit ; et , quemadmodillm suntFigursequaedam yerborum^ quaedam s^ntentiarum , ita Tropi alii verborum y alii senten^arum nuncupantur.
CAPUT PRIMUM.
jD^ Twpis yocde iisprinthm qui in zmo verbo
positi sunt,
jL h o p tJ s est Yerbi vel Orationis 4 propri^ ^^ff^'^ fieatione y ad aliam cum aliqu^ virtute ac digni- tate Translatio. Hoc ipsa vox indicat. Tropus enim dicitur k verbo rfiTrc^ y id est converto y sive immiito.
Septem yulg6 recensentur Troporum genera : Metapbora ^ Synecdoch'ey Metonymia y Catachr^ ns, Antonomasia , Onomatopeia , Metalepsis.
Metaphora est Translatio yerbi k propn& sig- nificatione ad aliam cum aliqui simiRtudine. Verbi gratid. , dna quis dicitur incensus irdj inAimmatus cupiditcUe y lapsus errore : Ac et dicitur lumen Orationisy generis claritasy glo- riiB segesy concionumprocellcByVirtutum con^ centus : qu» omnia* sunilitudinem habent ali- qnam cum iis rebus k quibus denominantur*
Cayendum autem y ne sit (requentior , ne in- yerecundus hujusfigur» usus ; ne apad Oratores
\
63 ilHETORIC^
tam aiidax , quam apud Poetas ; ne Metapbora
Srocudatur noya^ quae auctorem bonum non- abeat. /
Synecdoche est Tropus ^ in quo totum pro mcrte , vel pars pro toto sumitur ; vel ex antece- dentibus consequentia intelliguntur. Ita totum pro parte sumpsit Virgiiius y ciim dicit ^Jbntem- queignemqueferebant. Hoc est aquam e fonte j carbones ex igne decerptos. Partem pro toto^ cum pro navi puppim usurpat. Consequentia ver6 ex antecedentibus intelliguntur y ut si quis dickt y jam boves ab agncolis reducuntur do- mum j pro nox adest.
Metonymia est Tropus , qui causam per ef- fecta y vel effecta per causam ^ vel id quod con- tinet pro eo quod continetur , vel rem i sigi^o declaraty verbi gratia : Dona laboraUB Cereris, pro , frumentum in panem redactum , est exem- : plum Metonymise 9 quse per causam efFecta de- eignat , quia Ceres inventrix frumenti dicitur. Scelus et sacrilegiumdeprehensum est, id est scelestus et sacrilegus. Hic causa per efiecta de- - claratur : id vero quod continet pro eo quod con- tinetur , ut lectitare Platonem , pro lectitare Flatonis opera. Denique signum pi^o re significatft sumitur^ ut si quis bellum per armxiy pacem per togam indicet.
Catachresis est Tropus qui verbo simili aut propinqno , pro certo ac proprio utitur : v. g. cum Parricidam appellamus eum qui matrem in terf ecit ; quod ipsa vox Catachresis mnuit , sig- • nificat enim abusum quemdam.
Antonomasia, sive Pronominatio , est Tropus^ qui pro nomine ipso, aliquid aequivalensnomini , - aut etiam signiticantius substituit ; ut cum diciiur Eversor Cartkdgini^ , pro Scipione j Asioi do^ nuLor j pro Alexandro j Orator^ pro Ciceronc.
I
r
riBERPRXMUS. 6<)
Onomatopeia est fictio vocis ad rem significa- tam natiya aliqu^ suisoni similitudine accedenlil'^ ut mugitus y hoapiSy sibilus ^ et similia.
Metalepsis^ sivi Transsuraptio est Tropus, quo ex alio, ad ali«rd veluti per gradus ascenditur , . ut cum dixit Virgilius , Post aliquot mea regnd mdens mirabor aristas , id est post aliquot an- nos; nam ex aristis spicas et segetes, ex segetibus a&states y et ex a&statibus annos inteliigimus.
. ^•X»'V.«^ «Xr«%.«>. «^«^ *V «^•V.fW
C A P U T II.
De Tropis qui in Oratione , hoc est^ in pturibus verbisjiunt,
2UATUOR sunt Tropi in Oratione , sive in ribus verbis j AUegoria , Periphrasis , Hyper- baton , Hyperbole : quibus addi potest Ironia.
Allegoria , sive Inversio , est Tropus , quo aliud verbis , aliud sensu ostenditur , ut pro Milone n. 5. Equidem ccBteras tempestates ac procellas in ilhs duntaxatjluctibus concionum semperputavi Miloni esse subeundas. Ubi per tempestates ^cprocellas , significat per turbatio- nes ac tumultus , quibus Milo obnoxius fiierat.
Habes alia Allegoriae exempla apud Cicero- nem pro Marcello n. ^.\vl Pisonem n. 20. pro MurasnlL n. 35. Illustris est etiam illa AUegona , qna Horatius B.empublicam nova bella molien- tem, sub.navis nomine, cui desunt omnia nd felicem navigationem , compellat , et ab hujus- modi consilio deterret. Lib. 1. Ode i4- ONavls rejerentin mare te novijhictus , etc.
Hsec porr6 AUegoria omnium est praBstanlis-
rjo RHBTORlGiB
sima^ qtiae similituilinis et translatioms gratid. permixta est. Talis est illa quse legitur n. lau- cato 35« pro Mursena. Quod fretumt t quem JSuripum tot motiis tamque varias fuxbere pu-- tatisjluctuum agitationes, quantas perturba^ tiones et quantos CBstus habet ratio Comitio- rum ? Diesintermissus unus , aut nox interpo^ sita sasp^ perturbat omnia ; ettotam opinionem parva nonnunquam commutat aum rumoris. Ubi vides Comitia per similitudiuem Freto et Munpo comparari ; oiciperturbationeset c^stus de CSomitiorum strepitu ac negotiis per Allego- riam : et rationem pro modo ex ratione adhibito translatiti^ usurpari. Item pro Sextio n. 20. Alle- goria insignis. .
Observandum autem est in AUegori^ ^ ut ^ quo genere co^eris translationem 9 eodem finiAs. Quis enim non improbet initium k tempestate sumpttun y ruin^ , yel incendio concludi l
Periphrasis y seu Circumlocutio est Tropus , ^quo pluribus verbis dicitur ^ quodpotest pauciori- Dus exprimi j ut sit oratio plenior et signmcantior.
Hyperbatonseu Transgressio est Tropus , quo in perpetu4 Orationis sewe ordo yerborum , cum decore perturbatur ^ ut m^cum ^ pro cum me y quibus de rebus ^ pro de quibus rebus.
Hyperbole est Tropus , qui rem auget yel mi« nuit supra, yel in&a yeritatem; supra yeritatem quidem ut pro Marcello n. 4- Nullius tantum est flumen ingenii, nulla dicendi aut scribendi tanta vis tantaque copia ^ quas, non dieam exomare , sedenarrare , C. CfBsary restuas gestas possit* IhiA^ n. 11. Vereor^ ut, hoc , quod dicam y non perind^ intelligi auditu. possit ^ atque ego ipse cogitans sentio ; ipsam victoriam vincisse viderisy cim ea ipsa y qucB
I.IBBX. PRIMUS. yl
iUa erat adepta y victis remisisti.Ail^i sunt ejusdem Tropi exempla illustria pro Lege Ma» vilii n. oS.Pnilip. 2. n. 6^^. Ver. j. n. 144.
Bxemplmn Ter6 Hyperix>Ies quae rem mimiat infra Tentatem ^ habespro Roscio Com. n. 20. nbi £u%t& jocatur in Famiium Cheream. Oro atque obsecro vos, qui nostis , vitam inter se utriusque coitferte / qui non nostis , facient utriusque considerate : Nonne ipsum caput et supercilia iUapenitks abrasa olere malitiant et clamitare caltiditatem videntur? Nonne ah imis unguibus usque ad verticem summum^ ex Jraude , fatlaciis > mendaciis constare totus videtur; qui idcircb capite et superciliis semperest rasis ^ ne ullum quidem pibim virl 6oni habere videaturl Item in Pisonem n. SS. proFlacco. n. ^x.
• . Ironia est Tropus ^ qui aliter IliUsio vocatur y ct sensum indicat con^rium iis yerbis ^ ex qui- bus conflatur;^ ut, si quis diceret^ Spium et mitem ac gratumaniTnum ! de eo y qui hominem in se benencum trucidasset.
Ftequens est Cicero in IronilL , prsesertim si jocari m aliquem mordacius volnerit.
Sic Verr. 6. n. 86. Erathyems summa , tem- pestasperfrigida y imber maximus > ciim iste imperat uctotibus , utSosopatrum depordcu, inqud sedebat,prmcipitem inforum aeiiciant. Vix erat hoc etutm imperatum , ciim illum spo- Uatum stipatumque Iwtoribus videres. Omnes^ idebputabant ^ ut miser atque innocens virgis c€Bcleretur;fefellith€5chominesopinio} virgis^ iste ccBderet sine causd sociumJ?opuli Rom^ atque amicum ? ncn usque eo est improbus , non omnia in eo uno suntvitia : nunquamfuii erudeUs i leniter hominem clementerque ac-^
7^ RHBTORIC^
cepit, Quo in exemplo simuiatio tota fit in singu- lis yerbis k suasignmcatione incontrariammuta- tis. Nam narrat postea Cicero (ju£^m cruentum in morem Sosopatrum iUum Verres cruciasset.
Et pro Rabirio Perd. n. i3. T. Labienum irridet ironice qu6d popularem se esse dixisset. NamqueJuBc tua^ qucB te clementem populcb^ rem^ue delectant? I , lictor , colliga munus ; qucB non modb fuijus libertatis mansuetudinis^ que non sunt ^ sed ne Romuli quidem, aut XfumcB PompiBi ; sed Tarquinii superbissimi atque crudelissimi Regis ista sunt cruciattis carmina; quw tu homo lenis ac .popularis li^ bentissim^ commemoras ; caputobimbito , ar-^ boriinfelicisuspendito.
Item Cat. 2. n. ^4« piTo lig. n. i. in Fisonem n. 56. pro Mil. n. 20.
\ Observandu^ autem Ironiam facil^ intelligi rel ex modo quo prommciatur y qui irrisionem ftonat y vel ex persond. aut rei naturi yerbis y quas proferuntur , contr^lL.
EXEHCITATIO.
Defenditur Adolescens accusatus in Areo-^ pago ^ qubd Cothumicis oculos effbdisset.
Fer Ironiam et Hyperbolem.
S Y N O P S I S.
JtiixoiiDXUM et Propositio. Dicet Ironic^ «t Hyper- bolic^ noTum crimen iiiatum fuisse Adolescenti qui accusetur^ qu6d avicuUB oculos efibdisset.
Deind^ Iromcam prse se feret sollicitudinem y incer-* tus und^ repetat Adolescentis miseri defensionem ; nam crimen patet ; ipsa volucris ^quitatem Judicum im-* plorat , etc;
3^. Refutabit Ironic^ qu6d adyersarius dlxerat ^ noa
XIBER ^]ELIMtrS. 73
tam petendam esse accusatioiiis grayitatem ex ipso facto , qu^ 0X. malitiif quibn facinus iiiud argueret : de« ilgnari scilicet patranda oiim ab eo Adolescente gra- yissima quseque ilagitia. i^. Extolles mitem Accusa- toris animum j qui commissum in avicuia piaculum ipsum excuset. :2^. Exagitabit eumdem , quasi vidisset intimos Adolescentis sensus , ut malitiam , quam ex«* probrat , deprehenderet. 3^. Per aliam Ironiam illudet adTersario j qui certum de rebus olim eventuris ferre judicium yideatur.
ConcUisio Ironica. Dicet nihil esse relictum Clienti 8Uo, nisi ut misericordiam Judicum imploret , qui omninm voce j si quid accusatori creditur | sit con- demnatus.
O R A T I O.
Ironia.
NoYum crimen , Judices , et ante hunc diem ' inauditum , quod nulla legum severitas y nuUa xronia »t atrocit^s suppliciorwn , nullum satis grave mor* Hyperbote. tis genus eluat unquam aut expiet , Adversarius meus, liomo relioosus mirum m modum ac per^^ picax ad vos detulit ; Adolescentem minim^ ma* lum oculos aviculse ludendo efibdisse.
Quid agam , Judices y quo me vertam ? res patet : negare fiictum nequeo; Labetis confiten- tem reum ; perdidit oculos nullo suo scelere in* felix volucris , et vestram omnium aequitatem im- plorat y vindicem manum repetit , dignum tanto parricidio supplicium efflaEitat.
Quanquam y fallor. Levis vel ista culpa videri possit y inquit Adversarius y nisi perversitatem animi npn ferendam in Adolescente argueret j nisi perpetrandis plim iflagitiis majoribus viam stemer^t. O mutatam bene Accusatoris indolem l d placidum ultra y quam sperare fas erat 9 et mitem^ammum ! Confide tandem y infelix Ado- lescens y et dubiis in rebus noli spem abjicere^ £cce causam agit tuam y qui te acrius accusabat;
Ironia»
^4 RHETOAZCA
et quem Adyersarium senseras ^ jam patronum experiris. Quod fecisti cumque, lere est^ si quid accusatori creditur y nec meretur poenam. At te cordis tui perversitas quolibet supplicio dignum efficit, nec ducere ulterius yitam patitur. Mo- rieris ergo ; miserrime Juvenis ; nam quis tutari tepossit; autvim accusationis ejusmodi deinceps elevet ?
Vidit enim Ter6 y quasi oculis cemeret^ animi tui naturam atque indolem Accusator perspicax; penetravit pro sua sagacitate y abditos quosque pectoris tm recessus j et implicatissimos sinua resolvit. Tu malus , eo judice atque arbitro, lic^t nihil unquam edideris , und^ quis suspicari id possit. Frustra traducta tibi reliciter ad hunc usque diem adolescentia est : nihil est qu6dpro- batam omnibus suavitatem indolis y morum con- tinentiam , in tota vitae consuetudine amabilita- tem praetendas. Non te juvat quidgratus parenti- bus ^ carusapiicis , dilectus sequalibusbabearis. Vincit constans de te totius urbis judicium nova et insolens hominis unius opinio^ qui cdeteris ocu- latior vidit in te mala qusedam improbitatis se- mina , quae nemohactenAs deprehenderat.
Neque vero oculatus ille tanlilimy sed et.peritus Augur y quod aliquando futurum est y cert6 prae- cipit : habet hoc smgulare Superihn munus ^ ut , quae caeterosmortalium latent^ unus noverit atque intelligat. Jam objeotas inenti et quasi prassentes ocuUs intuetur caedes ^ rapinas , popmationes ^ parricidia aliaque id genus y ab Adolescente mi- sero committenda ohm flagitia^ et mult6 ante . sontis capite plectenda arbitratur.
Quid igitur superest , nisi ut crimen 6jusmodi ^ cum excusari non possit , vestram misericordiam ebtester y et quem- Accusatoris voce y tanquam
Z.IBBA PAIKUS. yS
^estris omnium sententiis damnatum intelligo'^ in eumdem partem Testrae bonitatis aliquam deri- Tare pertentem.
CAPUT II L
De Figmis.
f IGURA est conformatio quaedam^ sermonis remota k communi et primilun se offerente diceiidi xatione»
Figura Duplex : altera Verborum ^ altera Sen- tentiarum,
Figura Verborum est omatus quidam in Ver- bis ipsis positus y nimiriiim in eorum ordine y iteraiione et aliis ^. id genus.
A&TICULUS PalMUS.
De Figuris verborum qiuB Repetitione
constant*
Aepetitio seu Ansnpbora y est Figura , qu4 ab un& e&demque Toce Oratio saBpii!is mchoatur. Ut nihil i^isj nihil moliris , nihil cogitas ^ quod ego nonvideam , planSque sentiam. Pro Quin- tio n. 82. Quid Jubc amenda, quid hxBcfesti- natioy quid h(Bc muturitas tanta sign^cat? Non vim I non scelus? nort latrocinmm? non denique onuiia potiiLS y quhm jus y quhm offi^ cium , qukm pudorem ? Ibia. n. 5i • et 62.
Vide et n. 21. DiTinatione in Verrem. Pra Rosdo Amerino n. i3. ProLege ManiliA 4o. 2. in Rullum n. 9. 1 . Gatilinari4 n« 1 • Pbilippicd. 2. n. lo. Pro Milone94« et 100.
C!onTersio siTe Epiphora^ est Figura Repeti*
76 KHETOB.IC^
tioni contraria 9 qua Oratio in eAdem voce ssepe finitur. Sit exemplum illud Ciceronis Orat. in Vatinium n. 87. Atque illud etiam, audire a te cupio / quare , chm ego Legem ex Senatds Consulio de ambitu tuterim'^ sine vi tulerimy salvis auspiciis tulerim , salvd lege JElid et Fusid tulerim, tu eam esse legem nonputes ?
Item et illud Philippica 2. n. 55. Doletis tres exercitus PopuH Komxmi interfectos ? inter- fecitAntonius : Desideratisclanssimos Ciyes ? eos quoque vobis eripuit Antonius : auctoritas hujus (Jrdinis ajfjflicta est? afjftixit Antonius.
Complexio seu cSymploce est Figura , Repe-. titione simul et Conversione constans ; ita ut ab eadem. voce inchoetur Oratio , et e&dem saepii!is finiatur. Celebre est illud exemplum Lib. 4* Auctoris ad Herennium n. 18. Qui sunt y qui fosdera ruperunt ? Carthaginienses. Qui sunt qui crudele bellum in Itatid gesserunt ? Car-- thaginienses*' Qui sunt qui Italiam deformave--
pro Milone n. Sp. Sed qucsstiones urgent Mi^ lonem , qucB sunt habiUB nunc in atrio Uber'^ tatis. Quibusndm de servis rogas? de P, Clo^ dii. Quis eos postulavit ? Appius. Quis pro^ duxit ? Appius. Und^^ ab Appio.
' Traductio estFigura , quse facit y ut ciim idem verbum crebrius ponatur , non mod6 non ofien- dat animum y sed etiam concinniorem Orationem reddatj Lib. 4* ad Herennium n. 19. Quinihil kabetin vitd jucundius vitd^ is cum virtute non potest vitam colere.
. Ibid. JSum tu hdminem appellas ^ qui si fuisset homo , hunquam hominis vitam tam crudeliter petiisset. At erat inimicus. Ergo
I,XB£R P&IM17 5. ^7
vumicum sic ulcisci voluit^ ut ipse sibi repe^ riretur inimicus.
Ibid. Divitias sine divitum esse ; tu verd virtutemprwfer divitiis ; nam si voles divitias cum virtute comparare ^ vix satis idonecB tibi diviticB videbuntur^ qucB virtutis pedissequ(B sint.
£x eodem genere exornationis est y cum idem yerbum in diverslL signi£catione ponitur. Ibid. n. 19. Cureamremtam studiose curasy qwB multas tibi dabit curas ?
Item. Amari jucundum est^ si curetury ne quid insit amari .
<x)ndupIicatio est Figura ^ qui idem yerbum geminatur^ ut CatilinarilL i. n. 4* Vivis, et vivis non ad deponendam ^ sed confirmandam audaciam ?
Interdum verba repetuntur in fine sententise y quae posita fuerant imtio. Pro Sextio n. 6. Ade- mit Albvw soceri nomen morsfilicB ; sed cha^ ritatem illius j necessitudinis et benevolen^ tiam non ademit.
Itempro Marcello n. 17. Vidintus tuam vic- toriam prcBliorum exitu terminatam : gla^' dium vagindin urbevacuum hon vidimus.
Item pro Milone n. s^Ei. Pliilippica 2. n. 88.
Gradatio seu Incrementum ^ sive Climax , est Figura y in qui Oratio per certos Gradus ad ali- qmd summum et ultimum veluti ascendit , aut ad aliquid infimum descendit. Ita pro Koscio Amerino n. 75. In urbe bixuries creatur^ ex luxurid existat avaritia necesse estj ex ava-^ ritid erumpat audacia j ind^ omnia scelera ac malejicia gignuntur.
Et pro Qumtio n. 95., Miserum estexturbari Jbrtuni^ omnibus, misenus est, injyrid : acer-
^8 RHBTOaiCiB
bum est ab aliquo circumvtsniTi } cxerbiMS it^ propinquo : ealamitosum est bonis eyertiy ca^ lamitOsius cum dedecore zjunestum estjugu^ lari hjbrti et honesto viro j.Junestius ab eo ^ cujus voxprcBconio qucsstuprostitit. Indignum est a pan vinci^ indignius ab inferiore atque humiliore. Luctuosum est tradi alteri cum bo^ nis , luctuosius inimico : horribile est causam capitis dicere j horribilius priore loco dicere.
TEtVerrina 7» n. 76. n. 169. ProMilonen. 61. Pro Archi& n. 4* Pro Sextio n. 32.
InFiguris istispraecipu^cayendum^ i^Ne sa^ piiHsadhibeantiur. 2^ Ne assumantur illas , quse frecjuentiori usu viluerunt. 3^ Ne per vim intru- dantur. Hinc Quintilianus Lib. 9. cap. 3. notat Figuras illas ^ etsi non parjun yenustatis habent ^ quia tamen afFectatam artem et apertam nimis continent y rariiis usurpari k magnis Scriptoribus y nec fer6 nisi res ipsa successionem habeat et cet- tos gradus : cujus rei hoc profert exemplum* AJhcano , inquit y virtutem industria , virtus gloriam , gloria (Bmulos comparavit.
EXERCITATIO.
Dejenditur Diogenes qui medid luce homi-- nem Athenis quasreret, accensd face.
Per Repetitionem y G>nYersioneiii et Complexionem*
SYNOPSIS.
Exord. X^iCET pljenum sapientiA. fuiM facinus illud Diogenisy quod ineptum plurimiii ac ridiculum vi- 8um est.
Propositio. Dicet fel in populosd. civitate paucot eztitisse » qui nuncupari vere nomines possent.
Confirmatio, i^. rer Repetitionem. dicet non m^ ruisse illos appellariliomines > qui ambitioni y qui ava-
Z.IBEK PB.IMirs. ^^
ritiflB j qui Toiuptatibus unicd senrireut | et uiiiu8 cu- randi corporis solliciti ammam negligerent.
A^. S0I08 illos esse homines y qui rationem ducem •equerentur. Quod tractabit per Complexionem. Age quid facit homiiiem ? Katio j etc.
ConteniiO» Per Conyersionem. Da mihi aliquem qui nihii agat , nihil loquatur , nihii meditetur nisi eJL pr»scripto rationis^, et illum hominem reputabit Dio* genes.
Conclmio, O si reTiyisceret Diogenes, an multoi in hac amplH-ciTitate homines inveniret?
O & ▲ T I O.
£tsi visa est illa plurimis ridicula Philosoplii insanientis ostentatio , qu6d Athenis ips^ luce meridianlL accensam facem circumferens homi- nem Dioeenes quaereret , tamen qui causas facti iUius rationesque scrutari peniti!is voluerit, is •unmiam in eo oonsilio sapientiam cogetur ad* Huran*
Enimver6 quot putatis yel in ampl^ iM ac po-
Julosd, ciyitate extitisse , quos hommes esse yeri Lceres^ et tam hononfic^ appellatione merit6 nuncupandos arbitrareris ?
An erant homines illi^ talesye merebantur appellari^ quibus nunquam eratsatis quod habe- bant 9 sed cumulandis quotidi^ noyis opibus in-* biarent? An erant homines illi, qui inani glo- lioke cujusdam accensi Aimo , nihil pr^ter fra- ^les tituios et ambitiosa honorum insignia qusB- rerent ac yenarentur? An erant hommes iUi ^ qui mollibus inescati deliciarum illecebris yolup- tatem unam in pretio ponerent? An eranthomi- Repetmo. nes illi y qui in curandd. foyendique cuticullL et in iis ^ quse ad corpus pertinent y yigjiles et attenti ^ UDius animae bona, decorem omatumque ne- gligerent ? Denique an bomines erant lili ^ qui
8o RHETORICiE
fraudibus , insidiis , ca&dibus se se inutu6 pete-
rent , et ad suam ipsi rulnam exitiumqueincum<«*
berent?
Condtopii- Age, te ipsum compello, age, qui Diogenem
oatio. accusas, et in ipsum, tanquam pari^m sanse men-
tis hominem insurgis : Dic mini, qussso, quid
facit hominem aut eo dignum reddit nomine ?
Compiexio opiuor , Hatio. Quid tantum ipsi pretium, tan-^
tam supra res omnes creatas.excellentidepra&ro-
fativam arrrogat ? Ratio. Quid eimi disc^ernit k elluis , mutisque pecoribus segregat? Ratio. Quid inter hommes ipsos tantam afiert vim dis- criminis , ut alii habeantur in pretio y alii con- tempti jaceant ? Ratio. £t tu homines appellabis ^ aut etiam efferes insolentiilis ^ quorum in moribus vix uUum rationis vestigium agnoscas ? qui ra- tionem ben^ monentem et ad saniora inflectentem audire non sustineant ? qui pravis cupiditatibus obsequi y quam rectas rationi obtemperare ma- lint? '
Da 9 da mihi quempiam , qui meditetur nihil y Convewio. nisi quod rationi sit consentaneum , et illum re- putabit hominem Diogenes. Cedo aliquem qui nihil loquatur , nisi quod ratio ipsa dictitat , et illum ultr6 volensque fatebitur hominem Dioge- nes. Prodeat unus aliquis e tantH multitudine , qui nihil agendimi sibi putet, nisi quod ad rectas rationis.normam ac regulam fuerit exactum ; nec dubitabit illum agnoscere hominem , atque ut talem venerari Diogenes.
O si revisceret hodie sapientissimus illo Philo- sophus , et civitatem istam , tam amplam , tam confertam lustraret circumcursans ; credis , tot inter homines, qui non modc> gloriosum istud nomen usurpant , sed quidpiam sibi praeter vui- garem hominum sortem aiTogant insolentius j^
credis inTeniendos ab eo plurimos , quos homiues appellaret ?
ALIA. EXERCITATIO.
In Brutum CcBsmis Interfectorem^
i
Per Repetitionea ^ Conversionein , Coitiplectionem et
Gradationem*
SYNOPSIS.
» •
i^. X^icET mirum esse^ quod Brntus ad occiden-i- dum Cffisarem adduci potuerit.
v^. Ver Repetitionem y nihil erat ergo , Brute , quo<if k tanto scelere te ayerteret , ad imitationem Cicero^' nis. Cat. i. n. &i. '
3**. Per Conversionem dicet Brutiim iiiisse causfim malorum omnium que Cfldsaris necem consecuta sunt.
4*^. Per Complexionem, Tamen , quod mirum est ^ Brutus sibi ignosci postulat^ et afTectat nomen Li- ^ratoris patriae.
Conclusio^ P^r Gradationem, Quis erso Brutum non- Sceleratum mod6 , sed etc. appeiiet. Nam si facinus est Civem Romanum interEcerC) scelua innocentem trucidare» etc.
* O & A T I O. ^ •
Quanquam ea est sceleris oninis funesta quae- dam et nunquam poen^ evitanda conditio ^ ut eos f qui flagitiosum quidpiam meditantur^ coecos statim efficiat j mirum )est tamen eo coecitatisat- que dementiae vemre Bilitum potuisse , ut Cae- «arem inaudito hactenus et novo crudelitatis ge- nere interficeret: _ , : •
Atund^ tanta animi ferocitas? Und^in humano pectore tam implacabilis foror exarsit? Ergo nihil Repetitio. erat , 6 Brute y nihil quod te ab immani mcinore revocaret? Nihil loci- sanctitas, .nihil majestas Prijacipis , nihil cm Yultiisque dignitas ^ mhil Tom* L F
S2 RHBTORICJE
beneficiorum memoria , nihil patemde cujusdamt benevolentide yis y mliii orbitas Reipublicae et in tanti yiri iato jam jam interituras commiseratio movenmt?
Nam quem alium^ Patres G>nscripti^ malo- Convenio, rum iUorum quae jam patimur^ auctorem nisi M. Bnitum appellabimus. Doletis extinctas Caesa* ris victori^ Civiiis Belli faces luisse denuo susci- tatas ? Suscitavit M. Brutus. Desideratis expul* sam urbe nostrisque finibus tranquillitatem ac pacem? Expulit M. Brutus. Expostulatis sublatas armorum licenti^ legcs^ violatam Senati^s aucto- ritateiii y libertatem Keipublicas gravissimo vul- nere sauciatam ? Sustulit y yiolavit ^ sauciavit M. Brutus. compiezio. Ettamcn post tot ac tanta scelere in imo com- missa flagitia ^ quis facti conscientid. superbit ? M. Brutus. Quis amissam libertateminpnstinum decus restituisse gloriatur ? M. Brutua. Qurs mi- sms ac perditis civibus insultat? M. Brutus. • Quis ergo , M. Bnite , non sceleratum te so^ lum , se^ impium ? neque impium mod6 y sed Gradaiio. etiam parricidam ? neque parricidam tantum y sed etiamxtotius Reipublicae interfectorem non appeHet ? Nam si facmus est Bomanum Civem etiam nefarium occid^re ; scelus , innocentem tirucidare jparricidium , optimum Principem de medio tollere ; quid dicemps Patrem Patriae to*» tiusque Imperii Ilomani c^lumen ac praesidium sustulisse? ^
ARTICUI.IT8 II.
De VerborufTi Figuris qucB constant
Similitudine n
Quatuor sunt Figurae Verborum , quas cons- • tant similitudine^j Compar sive lisocolon , Simi-
^
L r B £ R P A t M tf 8. 83
Eter Cadens.^ SixailiterDesinens^ Annominatio.
Compar y seu Isocolon est Figura ^ in qu& ponunturMembrasiveConunata sunillimas mag- nitudinis , v. g, Pro Lege Manilid. n. 35. Tan* tum bellum , tam diutumum \ tam longk lat^^ ^ que dispersum Cn. Pompeius exeunte hyeme apparayitj ineunte vere suscepit, extremd wstate confecit. ,
Sie et pro Sylla n. i4^ Multiim hcBc* vox deberet valere ejus hominis , qui Consul insidias ReipublictB consilio investigasset , veritate aperuisset , magnitudine animi vin^- dicasset. - Item. In Vat. n. 5. Philippic&5. n. 44-
Simiiiter Cade;ns sive Oimoptototi , est Figiu*a/ qu&iidem casus saap^ in *fine Commatis j aut sen-, teniias ponuntur. v« g. pro Roscio Amerinb n. 72. Quid tam commune y quiim spiritus vivis y ^rramortuis, marejluctuantibus, littusejec- tis ? Ubi vides tria nomina in dandi casu posita.
Item pro Gigcinnan. i.
Similiter Desinens , est Figura y qu^ duae vel* plures sententise , seu Orationis membra simiH' terminationis modo finiuntur. Cicero pro Lege Manilid n.'48« Itaque noft sum prcsdicatiirus , quantas res ille aonu Militimque y terrdmU'- rique y quantdque felicitate gesserit ^ ut ejus voluntatibus non modb cives semper assense- rinty socii obtemperarint , hostes obedierint, sedetiam ventitempestatesqueobsecundarint. • £t |>ro Milone n. 85.
Paronomasia. sive Annominatio , est simili- tudo verborum in sententi^ dissimili , ut Phi- lippidL 3. n. 21 # En cur Magister ejus ex Umtore , Aratorfactus est.
F a
84 H K 9 T O B: X C \A^
Et de Haruapicum respousis ^ n. 6« Non modH vincere y seavincire oporteret. . I Alia habes exempla Catil. i • n. 93«» Pro Aabi-^ rio Perd. n. 7. 2. in Verrem n. 5»
EXERCITATIO.
BurM ad Neronem Oratioj ut a Britannici
casde abstineat.
Fer ezplanataa supra figuras*
STNOPSIS.
Jji xoiLDiUMet Proposltio. Dicet temperare stbi noxi^ posse 9 <^uin y yel cum periculo capitis Neronem de-* Aortetur k tam pernlcioso eadtialiqu^ consilio.
Confirmatio petetur i^ k. funestissimis illius parri- cidii efFectis, quod Populus Roman\iSy Exteri^ Su- peri ipsi^ quibus acceplissimus erat Britannicus ^ exe<* crabuntur : idque per Isocolon tractabitur. * '
2^. Ab e& fam&^ quam sibi Nero virtutibus suis pe-' pererat, quas facinus ejusmodi non po^sit non obscu-^^ jrare. Tractabitur illud per Similiter Cadens.
Rationem illam illustrabit demonslvatlone public^, ouam sue in Nefonem beneToIentias Populus R. de* oerat ; idque amplificabit per Similiter Desinens.
Concluaet hortfindo Neronem ^ ut potiiis redeat ba^ gratiam cum JBritannico ^ ipsique amlc^ reconciiietur*
o n A T I o.
Etsi detestandum illud y quod iniisti de Bri** tannico interficiendo consilium non possum palanr incusare, quin grayissimum ipse capitis pericu-. lum adire yidear , Imperator fortissime; ^meu it4 me diea npctesque stimulat incredibile , quo ^emper' exarsi y. gloriae fuae studium , ut tantam' inun^ nomini tuo labem segnis ac lentus non feram.
Enimy^r^ .^ liceat mihi ^ ci!im e& ^ quas dcbctur
I.IBSR 7RIMVS. 85
laHto Principi, reyerentia sci^citari j an cogitasfi satis apud te facinoris illud genus , quod moliris ? An perpendisti tecum dOigentef , eam adhaeres- • cere inaudito hacteni^LS parricidio attocitatem y quam universus Populus Aomanus perhorrescat^ isocoion. exterse gentes detestentur ^ ipsi Superi impuni- tam non sinant ? Praevidisti Bntannicum ^tmgui k te non posse y quin praecipuum sibi decus enpi - nobilitas doleat , suo se privari praesidio exer- citus expostulet , tota civitas dulcissimos adimi , sibi amores conqueratur ?
Ten*ver6 , Pnnceps fortissime , quem vetus et implacabile Juvenis innocentissimi odiiun incen- simiUter Ca^ dit , ten* partae tot rebus praeclar^ gestis glori» ***"*• jam pigot? tantum-ne te cepit^audum tuarum fastioium , ut tuam extolli probitatem , prsedicari palam humanitatem , uno otnnium ore jactari pietatem non patiaris ? ^
An uttapossit esse tibi vox suavior , an jucun- dior amribus concentusunquam accidat, qu&m ci!lm imis paritei* gratus ac summis , qu6 ie ageres , €i!imque memos inter exultantium popu* lorum plausus incedelres? ci\m virtutum tuarum faiii&ommuminteoculo8,gratiam,admu:atio- nem concitares ? cAm sublatus henori^ caus^ co- ^ Simiiitcr mitantium>numen6, quasi p£^a de smgulorum animis atque voluntatibus victorii triumphares ? Oam SQusn te miseri subsidium ^ afflicti solatium , perdiy: reiugium appellarent j ciim te ostentare ^euesy jactare juvenes, praedicare imiversi or* dines propevanlibQs 'Studiis certarent ; ci!lm te semel viso ^ te compejlato ^ te laudato felices se omiies beatosque existimarent ?
Ah ! ne y Pnnceps fortissime y tam laetam rerum tuarum segetem unius facinoris labe contamines ac comimfpas : placare potii!is Britannico fratri l
85 KHETORICA
Tincat veteres inimicitias concorclia , simultates amor superet ; odio jampridem insito constans ae perennis benevolentia. succedat>
▲ RTlCULirS III.
De Figuris verborum qucB aJiquo cor^ctu
constanU ,
Antitheton ^ seuAntitliesis^ ut estFiguraver* borum, qu^verba verbis opponuntur^ ut Ver. 5. n. 11 5. CoTiferte hanc pacem y cumistobello; hujus PrcBtoris adventum , cum illius Impera-^ toris victorid; hujuscohortemimpurani, cum iLlius exercitu invicto. Item Orat. pro Milone n. ic,
Est enim hcBc non scriptd, sed nata lex ; quam non didicimus y accepimus , legimus , veriim ex naturd, ipsd arripuimus ^ hausimus expressimus : ad quam jion docti , sed facti ; non institutiy sedimbud sumus.
Sunt et alia Lujus Figurae exempla illustria y Ver. 6. n. lai. Cat. 2. n. lo. Ibift. n. u5. £a> hac parte pudorpugnat y illinc petulantia / hinc pudicitia j iUinc stuprum; hmc honestas^ illinc turpitudo j etc. PliiL 8. n. lo. 3. Ver. n. 3. Pro Font. n. a2.
Est.aliaFigura huic pcen^ similis.9 quaB Anti^ thesis dicitur et inter Figuras sententuurttm re- ponitur ; quae in sententiarum oppositume.posita est ; sed^ae illlL suo loco tractabitur*
Z.rBBR PRXMUS. 8^
EXERCITATIO. .
Philippi Macedonis et Alexandri Magni natura dispar atque indoles demonstrat y non repenri semper in indole , quas insan^ guine est y sinuatudinem.
Pcr Antitheta.
SYNOPSIS.
Eacord. XJif^TLt mirandum non esse , si parentibua similes liberi procreantur propter sanguinis commu- nioncm.
Propositio, Id porr6 Tideri mimm {>b88e ^ 8i nullani liabeant liberi cnm parentibus similitudinem. Addet non esse iliud tam inffequens^ ut illustribus exem- plis demonstrari non pofisit.
Confirmatio petetur ab exemplo Philippi Macedo- his et Alezandri Magni^ oui non in Tirtutibus'mod6 , sed etiam in vitiis dissimiles extitere \ quod Antithe» tis Tariis illustrabitur.
Concf/isio, Adeo vel in \^%k Banguinis communiona disparitas in^olis reperitur»
O B A T X O.
QtaxL nihil est adeffici^ndam in moribus atque indole similitudinem potenttus^* quam ejusdem saneuinis communio ; et ipsa natura pares amat in eis dotes contemplari , quos paribus ^ ut sic loquar, coementis confinxerit j«ttun cert^ nemo est cui mirum videri debeat j, si liberi parentibua plerumque similes procreentur.
Veri!im ^ si quando talis h parentum sinu so» boles prodeat j ut non mod6 nullam habeat cuii^ progenitoribus suis sirailitudinem ^ sed oppositoa etiam affectus et contrarias yoluntatum mclina- rionesprse se ferat; tunc oriri jure possit admi-» ratio non levis ^ et latentes tailti discrimini& causiae curiosii!is inquirL
88 RHBTORIC/B
Tamen^ etsi contra rerum naturam illud ac- cidat ; neq^ue legitima satis subjici ratio videatur illius y quae liberos inter et parentes cernitur ^ discrepantiae; non est istud mhiiominilis tam in- / frequens , ut illustribus ezemplis ' demonstrari non possit.
Testis mihi sit unus inter caeteros Magnus Alexander, qui Philippo parente procreatus y et ab eodem adeptus Impenum Macedonum , it^ vixit , itA regnavit , ut tam in virtutibus , quim in vitiis , ninil patemae indoli^ «aut naturae acce- pisse videretur.
Fuit enimver6 utrique vincendi ratio diversa ; • Pliilippus clam et arte , Alexander aperto Marte bella tracitabat. Deceptis ilie gaudere hostibus ; hic palam fusis. Prudentior ille consilio , hic animo illustrior.. Iram pater dissimulare , ple- rumque etiani vincere ; uUus ubi exarsisset , nec Antithfita. dilatio ultionis ^ nec modus erat. Vini nimis literque cupidus , sed ebrietatis diversa vitia. Philippo mos erat etiam de convivio in hostem procurrere , manum conserere , periculis se of- ferre : Alexander non in hostes , sed in suos isaevieDat. Illum saep^ vuineratum praelia remi- serunt; hic amicorum interfector convivio iire- quenter excessit. Hegnare ille cum amicis nole- bat , hic in amicos regna exercebat. Amari pater malle, filius m^^. Litterarum ctlltus utrique si- milis. Majoris ille solertiae hicfidei. Verbis atque oratione Philippus ; Alexanderrebusmoderatior; parcendi victis , filio animus et promptior et ho- nestidr. Frugd^tati pater , luxuriae niius magis deditus erat. JDenique orbis Imperii fundamenta Philippus jecit , operistotius gtoriam Alexander consummavit.
Adeo vel ex ips^sanguinis communionem&gna interdumindolis ac morum disparitaj» exsurgit 1
r I
I. I B s R I» B. X H 0 s; 89
ALIA EXEILCITATIO.
Christianos Heroas.profams Hewibus
pjXBstctrem
Fer Antitheta. SYNOPSIS.
EMrd. et Prop.\jic%t nUiil habere heroicam for- titudinem^ quod cum Christian4 Tirtute comparari possir.
Confirmatio petetur ex comparatione renim h pro- fanis heroibus gestartim in adeundis periculis , aut de- bellandis hostibus ; cum con8tantift.Christianorum Mar- Ijrum in ferendis patienter tormentis viacendisque Tyrannorum furoribus ; quod Antithetis illustrabitur.
Concludet. Dicendo , ne illos quidem fortes esse appellandos, qui se cupiditatibus vinci ac superari passi fiierint.
o a A T I o.
Etsi multalegimus ab Heroibua profanis edita fortitudinis exempla> quae Gonsequentium deind^ astatum laudem atque admirationem meruerunt ; haec tamen^ quantacumque sunt, aut aestimare^ aut etiam nurari desinet , quisquis illa voluerit cum invict^ Cbristianorum Heroum constantilL jcomparare.
Prodeant enimver6 quotquot olim ammi mag* Ainitiieu, nitudine conspicui , aut praeclaris facinoribus illustres exstitere y suasque victorias cum Marty- rum nostronim triumpnis conferant. Illi dubiis incertisqile^periculis , isti certis apertisque dolo- ribus caput devovebant. Hli hostes quidem fero* cissimQS ^ sed ireti sociorum auxiliis ^ sed muniti armis aggrediebantur^ Isti soli atque inermes Tyrannis crudelissimis dilaniandos se se permit- tebant. lUi conquiescebantidentidem k laboribus^
1^6 R fi B T O A I C jE
et beatae pacis otio fruebaiitu£. Istiad extremum usque spiritum trajectam gravissimis aerumnis vitaim perferebant. Illi eyerlendas arces , urbea excidendas y Tastandas Proyincia»; isti frangendaa cupiditates^ vincendum animum y mortem ipsam superandam sibi proponebant. Illi arcano quo-- dam superbiae fastu stunulati ; isti solius diTini amoris studio incensi. Illi ut sibi apud posteroa fortis animi famam compararent j isti ut Deo Su^ peris(][ue gratiosi haberentur.
Eat ergo nunc ostentatrix sui Tetus Roma^ et Heroas suos cum nostris canferat , aiit etiam fortes appellandos putet ^ qui timidi plerumque ^ qiii desides et ignaTi nihil Tcrae sinceraeque Tir- tutis retinebant ; qui ciim hostes Tincerent ^ se ipsos Tincere minime sustinebant. Uli y illi fortes soli et tam glorioso nuncupandi nomine , qui nullis cruciatiDas corporis, nullo Tel exilii Tel mortis metu, nuUis crudelissimorum Tyran- norum f\iroribus a suscepti semel Christi fide deterreri potuerunt.
A a TICULUS IT,
De reliquis Verborum Figuris.
Adjunctio siTe Zeiigma est Figura j qulL ad unum Verbum , seu pnmum ^ seu medium j sen postremum plures sententiae referuntur. Cicero Lib. de Oratore ad Brutum. Quid tam com- mune.y quhm spiritus vivis y terra mjortuis ^ m£Lre Jluctuanttbus , Rttus ejecds ? Ubi tox illa commune ^ multis Tocibus inserTit ^ ad qU^ illae referuntur. Item pro Lege Manil. n. 40. Sed hxB res y qucB cesteros ^emorari solentj nqn retardarunt : non amriiia ab instituto cursu tid prcsdam aliquamrevocant ^ non libido ad
X.ZBER P&IHTTS. Ot
voluptatem , non amosnitas ad delectationem , mM Tiobilitas urbis ad cognitionem ^ non denique labor ipse ad quietem. Ubi multa Tocabula ad unum idemque yerbum , revocavit, referuntur. Pro Quint. n. i5. Vicit pudorem iibido , timorem audacia , rationem amentia. Et Orat. pro-Marcello n. 7. Nihil sibi ex istd laude Centurioy nihil PrcBfectus , nihil Co^ hors , nikil Turma decerpit.
Disjunctio est Ficura Adjunctioni contraria^ qu4 unicuKjue Orationis membro suum verbum apponitur , ci!un unum toti Orationi possit sufii- cere. Ita Gicero pro Archi^ n. i6. JScbc studia adolescentiam alunt ^' senectutem oblectant , secundas res omant , adversis ^erfiigium ac soladum prcBbent y delectant aomiy non im- pediuntjoris , pemoctant nobiscum ^peregri" nantur^ rusticantur.
Ibidem n. 19. Homerum Colojphonii suum esse civem dicunt, Chii suum vindicant ^ Sa- lamini repetunt ^ SmyrncBi verd suum esse connnnantm
Distributio est Figura y qu& ita distribuuntur Orationis membra y ut singula singulis respon- deant ; qnse Figura ead^m ptenS est ac IsocoiQn , de qno ]am dudmus. Cicero pro Lege Manil. n. o5. Tantum bellum tamaiutumum^ tam longd latique dispersum, quo bello omnes gentes ac nationes premeoantur ^ extremd hyeme appamvit y ineunte vere suscepit , * m^did (Bstate ccfnfecit.
Etpro SjMn. 14. Pbll.5. n. 44-i^ Vat. n.5.
Haec Figura*in sententiis efierendis vim babet et gratiam ; sed e&dem parce utendum Oratori , qma fastidium parit propter nimiam artis afiec- tationem.
/
92 ^ K ^ T O R- I C ^
S jnonimia sive Interpretatio , est Figura y qiii. plura idem significantia congeruntur instandi ur- gendique gratia. Cat. i. n. lo. Noiiscum ^er*^ sari jam diutihs nonpotes ; non Jeram y non patzavj non sinam. Cat. a. n, i. TaJidem ali" quando Catilinamfurentem audacid j scelus anhelantem j, pestem patria: nefarid molien" tem , ex urbe , vel ejecimMS y vel emisimus , vei ipsum egredientem urbe prosequti su^ mus ; abtit , excessit ^ evasit , erupit^
Habes alia Figurae hujus exempla pro Mil. n. 33. in Pisonemn* 4/*
Observandum porr6 i^ magnum habendum esse yerborum delectum ^ ne Orationem potiu9 onerent^ qu^ oment. ^ Ut quae verba po- xmntur extremo loco sint graviora prioribus ^ im6 aliqu^d paul6 diversum sonent. « Sjnatroismus seu Congeries est multarum re- rum 9 seu potii!is Verborum congeries , q^ua pras- sertim utimur , cum aliquid amplificare y^ aut ▼ehementius instare volumus. Sit illud. exem^ plum Orat. post Reditum ^ in Senatu n. i • Qiu$ potest existere tanta ubertas ingenii , qucB tanta dicendi copia y quod tamdivinum atque ihcredibile Orationis , genus j quo quisquam possity vestra in nos universa promerita ,. noa dicam complecti orando , sea percensere rmr merando ? qui mihijratrem optatissimum , me fratri amantissimo y libens nostris por rentes ^ nobis liberos : qui fiignitatem ^ qui ordinem ^ qui fortunas ^ qui amplissimxin^' Rempublicam , qui patriam ^ qua nihil po- test esse jucundius ^ qui denique nosmetipsos nobis readidistis ?
Et Catilinaria i. n.io. Yide et.n.. 20« Jtem pro Coelio n» 12. 4^. pro Mil« 69%
X. I B B B. P R Z M U i. 93
Paradiaston est Figura y qnk res inter se si- xniles distiaguntur. Ita Seneca de pigro homine loq^uens dicit. Non dih vixity sea dih fuiu Item^ Tergimiis non qub eundum est y sed qub itur y nec ad rationem vivimus j sed ad similitudinem.
Folyptoton est Figura , qu& nomen idem yariis in casibus vel generibus iteratur. Cicero Grat. de Haruspicum Resp. n. 38. Tibi verb ^ si dilir- genterattenderis ^ intelliges , hominum pcenas deesse adhuc j non Deorum. Homines te in Tefosdissimd defenderunt; homines turpissi- mum nocentissimumque laudavemnt; nomi^ nes propter pecuniam judicio liberaverunt ; hominious injuria tui stupri illata in ipsos ^ dolori nonfuit. Homines tibi arma, alii in m^, alii post in illum invictum civem dede^ Tunt. Hominum benefcia prorsiis concedo ' tibi ^ ac majora non esse qucarenda.
Et pro Archia. n. 14. Item 7. Ver. n. 78.
Polysyntheton est Figura , qui* muitae oon- junctiones simul in e^dem Ovationis parte po-* nuntur. CiceroLib. i.Offic. n. 109. In sermo-- nibus alium quidem videmus^ quamvis prce* potens sitj efficere , ut unus de multis esse mdeatur. Quod in Catullo , et in patre, et infiRo, itemque in Mutio vidimus.
^^vy^j%i^^^^^^^^nnt
94 KHJBTOB.IC£
EXERCITATIO.
Servandam esse etiam in appetendd glorid
moderationem .
Per laudatas supra Figuras.
' SYNOPSIS.
Exord. XJ I cet tam e^itiosam esse nimiam gloriee cu- piditatem , quam esse solet fluvius ^ qui prsescriptos sibi £nes excedit.
2°. Discurrendo per multa Titia ostendet nullum essei quod tam gravem Reipublicee ruinam aflerat » qu&m nimia glorisB libido \ idque tractabit per Ad^* junctionem.
3^. Demonstrabit nuliam tSBQ eetatem , nullum or* dinem , quem non corrumpat , idque per Disjunc- tionem.
4^.. Per JDistributionem contendet nihil esse tam sanctum , qu6d non illa yiolet , nullum esse Yitium ad quod non impellat.
Concludet per Adjunciionem providendum omnt Reipublicae ^ ut in suis immoderatum gloriae deslde- rium reprimat.
O B. A T I O.
Quemadmodum Fluviiis leni ac temperato ag* mine profluens agris fertilitatem^ urbibus mer* ces peregrinas ^ populis ac regionibus ubertatem invehit; idem si exundans et mipatiens suis lipis. teneri erumpit, sata laeta evertit^ campis vasti- tatem ^ pemiciem ipsis urbibus importat : ita glorise cupiditas quandiii tenebit modum , ct praescriptos intraumites se continebit , lucro erit ac laudi ; sin Ter6 ultra fines illos prosilierit ^ auos ilii ratio virtusquft posuerint ^ mcredibUe aictu est ^ quas afFerat calamitates y quantam per^iciem publicis priyatisque rebus importet.
Cedo mihi enimver6 aham tam metuendam
X.IBBIL ^aZMUS. ^S.
Keipublicae pemiciem ^ qnkm cupido glori^ esse solet, ubi semel justos moderatas virtutis finea praatergressa est. Non alieni semper appetens. Adjunctio. avaxitia y non ignavia ciyium y non ef&enata Vo- luptatum libido , non irae y non simultates ^ non ipsae y quas alios in alios acuunt ^ ciy iles discordias ^ tam gravem , tam apertam^ tam fatalem Ileipu* hHoB ruinam moUuntur.
- Nam cui demiim parcit^ cui non imperat^ Dujimctu». coinon dominatur impotens glorise libidof Ado- lescentes urit^ vicos mflammat^ senes eti^un ac- cendity nobiles acuit, plebeios exstimulat y bar- baris etiam et incultis gentibus faces subjicit ^ et gravissima importat incendia.
Sed quid ista commemoro ? Nihil est tam altis ZN«tribBtio. defixiun radicibus y quod non evellat : nihil tam firmum, tamdefensum^ quod non perfiringat; aihil tam indomitnm quod non subjiciat ; nihit tam sanct^ institutum , quod non resemdat j nihil denique tam sacrom^ quod non polluat.
HocigiturprsBcavere sedul6 debet omnis ben^ morata Respublica , ut si dociles y mode&tos y Aajanctio. obsequentes y pads ac tranquillitatis s.tudiosos cives hiabere voiuerit y ^am in iipsis cupiditatem temperet j quae audaciee.^ tementati y iree'^ vin- dictae , rebeUioni y impietati , innumeiis denique^ vitiis quasi vexillum solet praeferre.
' CAPUT IV.
JDe Figuris Sententiamm.
iGiTR^ Sententiarum sunt Orationis <Mma«^ menta j quae non in verbis y .sed in ipsis senten*- tiis collocataxn habent suamLdigoitatem.
F
^6 &HXTORIC^
Prsecipuse autem sunt : Interrogatio , Respon- sio^ Subjectio^ Prolepsis ^ Correctio y Dubitatio ^ Coi;nmunicatio , Prosopopeia , Apostrophe , Hy- potiposis j Aposiopesis , Ethopeia , Emphasis ^ oustentatio, Prsetermissio , Licentia, Concessio, Parenthesis , Distributio , Permissio , Antithesis^ Deprecatio^ Optatio, Execratio, Epiphonema^ Exclamatio.
Agemus de singulis suo oi^ine ; atque ut ube^ rior rerum seges Exercitationibus contingat^ plures Figuras ArticuU singuH complectentur.
AB.TIGULU8 PB.IMUS.
De Interrogadone , Responsione et
SubjectioTie.
♦ •
Interrogatio est Figura , qulL Orator ye\ eA^ ▼ersarium Tel alium quemlibet , yel semetipsun^ mterrogat ob aliam y qu&m simplicem sciscitandi caiisam. Hujus porr6 Figux^ tot sunt apud. Ci-- ceronem exempb. y ut in singulis poen^ paginis occurrant. «
Catilin. i. n. i. Quotisque tandem abutere y Catilina , patientianostrd ? quandiiL nos etiant furor iste tuus eludet ? quem adjinem se se efjfrenata iactabit audacia ? Nihil te noctup- num prwsidium pidatii ; nihil urbis vigilicBy n^hit dmor populi , nihil consensus bonorum omnium , nmil munitissimus habendi Senatds locusj nihil horum ora vultusque, moverunt? Patere consilia tua non sentis ? Constrictam jam horum omnium conscientid teneri conju- rationem tuamru^nvides? quidproximd, quid^ superiori nocte egeris', ubi fueris , quos con^^ vocarisy qiddconsiUi ceperis ^ quemnostrum' ignomfe arlntmris?
Z.rBfiB. ]?BZK0S. 9^
: 2Zt pro Plando n. 4^. Verrini 7» n. i5. 14&. Pro Goelio n. yL.Pro Cluent. n. 62. Ver. i^ n. ai*"Ver. 5. n. 160. Pro. Flacco n. 7^ Pra Sextion. 78*
Interrogatianis liBus frequenldssimus est ^ onmi genere causarum $ in Exordio , Narra<» tione y Confirmatione 9 ^t Petomdone. Valet au* tem prsecipu^ in laudando et yituperando y in^ Totis ac desidenis; Usurpatiir auteiii inMJini c6m urgendasestadverseLriu8-vehementi{is.
Responsioest Figura y qulLunum interroganti^ aliud y quod utilius est ^ respondetur. Cicero pro &osc« Amer. n. lAd. Qida vis ampUus ? quid insequeris ? quia oppugnas 1 qud in re volunr' tatem tuam a me lasdi p^tqs/i Ubi iias coms^ m^tiis offlcio ? quidtibi obsto ? Si spoliorum causd vis hominem occidere ? spoUasti. Quid qumris amplius ? si inimicitiarutn ^ quct sunt tibi inimiciticB cum eo^ Cujus antea "prCBjdii, possedisii ^ quhm ipsum^ cpgnosti? sin^ nie^^ tuis ? ab eo ne ahquiii .pfAtuis y qnem.vides ipsum ab se se tam atrocem injunam pfvpuli sare nonposse ? etd -
Et pro Mur8sn& n. 73.' Iteni pro Flaccb n. 4*
Snbjectio est Figura^ <ju4 Orator, vel inter-^
togat seipsumi et respqf^di^Ji.Ul?^^ ^^ c^ alium interrogavit ^ non expectat ejus responsum ; sed aliud addit de suo« xta^Cicoto', An domus tibi deerat? at Aabebas* An pecunia ? at abun-^ dcJ^as. An amia? atrion ita pridern aa t^ missajuenmt. ' ' i
£t proLege Manil.,n. 61^ . *
Habes olia hujus Figurae exempla pro Quintfo n. 43. 44- 79- ProRbsc. Amer. n. 54- 74* ^» W Rul- n. 45. Ver. 4» ia. 192.
Usurpatur illa maxime Kesponsio in Amplifiit Tom. /. G
98 B K B H O K I C JB'
catione cian. ad laudem ^ tum ad vituperium ; seu ci!un urgetur adversarius , aut suaaetur ali^ ^uid vel dis8uadetur..£gregiumluiju8ce rei exem- plum oflFert Oratio pro MuraBn& n. 88, Ubi Ci- eero: dissuadet Judic^bus exilium Mur^Dnae.
EXEKCITATIQ.
Veturia CoriQlani McUer ad FiUum RomcB
excidium fneditarUem.
• • • » Fec Iuteirogationem ^ R^f ponsioaem | Subjectjonem*
S Y N O P S I S.
Bxord:\Jv'EtiB,TVVi V«tiiria repulsas Senatiis pre- €68 ) petetque per InterrogeUwnem ^ num deprecantem tnatrein paret rejicere?
. 2,\ Per aliam Ijiterrogation^m 9 quseret ab eo quid velitt quid meditetur?,
* 3*. Per Interrogatiqnem cum subjectione junctam^ ostendet consilii ipsius init(uitatem , qui devotam sibi urbem, poenitentem ftittif et paratam ad* omnia T^lit perd^re^i ' » •
4^. Yex Interrogaiionem^l Kesponsionem^iQ^y vi^ nocentes plecter^e » punies iimocentes. Hostes perseque* ris ? perdes amicos , etc.
iDenique minabitur^ tti^i lUe iram ponat \ futurum ^ «texoidium urbis disuoruhl dtrage incipiatT
* •
O B. A :Tr.C 0«
Certum igitur deliberajtumque est , Conolane . cupidum caedis et appetentem vmdictae animum explere ? Hodiemus. dies nobi^ ultlmus illuxit? Nmil SenatAs preces., nihil vota : populi, nibil totius civitatis moerpr ac. qompiorf^tio animum iimectunt ? Tuos-ne etiSMH dunis abjiaes ac res- pues,? Tu.parentis afflic.ta^ gei^itus , tu conji^is
X.IBBRPRIMT7S, p^
pia& lacrymas ^ tu t]lisera& sobolis orbitatem aspi-^ cies siccis octtlis ^ et inexorabili mente etiam per«-
Sed quid ag^s ? quid moliris ? quid cogitas ? quis est sensus armorum tuorum? quid.sipi ¥0- lunt districti illi gladii ? quid accensae faces me- ditantur ? Me-ne , an sponsam , an filios petunt? ^
Adeone yeteris injuriae memor atque irae impo-* lens y nihil ut ayidum ultionis ammum placare yaleat ?
. Atenim te civem, te bene metitum de patri&^ te innbceniem ingrata ciyitas damnavit : sed ^»'»]^**»®' ipsam facti piget. Te ei^pulit ? sed reTocat, Te Mag^jtratibus spoliavit ? sed ampliores restituit. Te probro ^ te contumelilL y te dedecore y per summum nefas, notayit ? at devpta jam tibi tota et ad omne obsequii genus parata y quidquid est admisstun flagitii ^ ultr6 volensque expiabit.
Quanquam si caedes placet^ si te pereuntis patriae funera delectant ^ saitem ah ! dislangue* sontes ab insontibus , hostes ab amicis , alienos JLtois. Nocentesvis perdere ? perdes innocentes. interrepaiu Infensos tibi persequeris? mactabis amicos. Ci- «* Aes|KMisu>. vium ingratorums anguinem appetis ? tuomm» cruorem fundes. Nescis ergo , Conolane y nescis ^ quia sub istis mqenibus ^ qua&,jam evertes ^ in his Laribus y quos jam mcendes , intra illius urbis penetralia^ quam excidio destinas , nescis^ inquam ^ quia fihi carissimi ^ fidelis uxor , et tua quondam cura , infeUx mater y tegitur ?
Ne dubita ; nisi pacem annuis, nisi te amor, fides^ pietas furentem retinent; idem qui pa- . triam tumulus , et nos obruet. Ibo y ibo ; oi infestos inter gladios occurram nudato pectore j libevos tibi ob)iciam tuos; primos portarum adi- tus uxor et mater defendent. Aut ajma pones
G a
npbis Togantibus ; aut ^ »i vindiGta mBms placet ^' priaia cademus tibi victima ; nec nm nostro cruentum sanguine in civium tuorum corpora ferrum exises.
ALIA EXERCITATIO.
Andromache ad Ulyssemy chm is Astya^ nacta mxLCtemdum repeteret.
S Y N O P S I S.
^xori. Ulyssi gTataI&bItur«qu6d sappUcem et ad« ;volutaiii genibus Priami Nurum et Hectoris conjugem videat.
• 2.^. Sententiam corriget^ petetque ab Ulysse veniam » cu|u8 in misericordi^ sabitem Astyanactis sui positam eese fatebitur.
3\ Per varias interrogationes , qufieret an non sa- tis graves poenas Trojani dederint inoensi Trojft. ^ Priamo atque Hectore interfectis ? Cur uiltra Grseci ve^ teres injuHas vindicent? curpuerum innocentem per» dere meditentur?
4^. Ostendet per Intemgationem et subjectionem ^ nihil essQ metuendumf k puero , inermi , captivo y qui nec hostes nec amicos noverit.
5^.'Jubebit IJlyssem securum esse ab omni metu ; unumque rogab^t ut sifoi vitam xn tenebris trahere in-t gloriam liceat.
O n A T I CK
Quod bacteniJis nec incensi Troj&^ nec ereptis hujus Imperii defensoribus y nec ipso Hectore amantissimo conjuge interfecto Graeci consecuti 8unt y ut advolutam cuju$qi\am adpedes.Andro- machen^ aut supplices manus protendentem vi- derent , id hodi^ , felici , dicam , fato tuo ^ Ulysse , an tu4 potiiis sagacitate perfecisti.
Gratulare igitur tibi y Imperator sapientissime. {Ua tot S.egum nepti^ Andromache ^ illa magni
XIBBa PBIMUS. lOf
Piiami nurus y et forti» conjux Hectoris tua amplexari genua non erubescit.. Quid- in long^ obsidione illustriii& , S^^ ^' ^^^^^ gloriosius y quidin prasdAmagnincentius sperare poiuisti^
Quanqnam ubi sum ? aut quem alloquor ?' interrogatio Supplex dominum 9 victorem captiya , vitae ne* ®^ ^»pon*i<>- osque arbitrum y victima crudelibus iFatis man- cipata ! Pone< ingentes aniinos y Andromache y et^ quo» dedit fortuna sensus y indue. Hi spiritua olim stante Troja decebant y lapslL non decent» Da veniam, Ulysse; ignosce 9 si me pristinse sortis recordatio yel affiictam ac jacentem exsti- mulet. Ad te confugio , tibi me permitto totam f in tali bonitate atque clementilL yitam ac salutem repono. Te y per istam animi tui lenitatem , pev eommunesDeos , per spem surgentis Telemacfai|. oro atque obtestor f noli ^perdere , quos potes tueri; seryamihi sospitem Ast^anacta , et mao-^ centis illius.yictimas miseresce«-
Nam quid ultra nos persequeris ? num ergo satis grayes poenas miseri Troes luimus ? num interrog«ti*» abunae veteres injurias ulti Graeci simt? Heu ! auos ege dolores yel iinanon sensi ? Patriam TCrro flammisque eyertistis.; Propijaquosac cqn- sanguineos interfecistis ; Hectorem meum cru* delem in modum raptastis ! quid innocentem paerum ^ imieum amictas inatris selatium ad poenas repetitis? An yestras* lUe turmas profli-* gayit ? an yestris sub jecit i^oes nayibus ? an Grae- corum sansuine manus crueBtayit?
Sed quia ego haoc? Frustr^L stun! Timemur y interrogntia. Astiana^t ; neque se Griaeci securos aut yictores ®* subjecn», putant , djum yixeris ! Ita-ne yer6. est , Ulysse ? nilul fingis ? nihil l dissimulas ? Ah ne te ista cura maceret ; noA sic jacemus miseri y ut facere cuiquam. metum yaleamus ? Timetis^ ne x(^sides
loi RHSTORXC^
incensae Troj» cineres Astlanax exsuscitet? at puer est : yereicnini , ne suos olim pristinam in fibertatem vindicet ? at in yinculis ^ at captivus est* Pertimescitis ^ ne parentis et ayi mortem ulciscatur ? At nec patrem nec ayum norit y aut - ▼idit.
• Egregium enimYer& timoris argumentum . Vic-
tores Graeci Tictos^ armati inermes^ Uiysses
>uerum y uniyersus exercitus tristes desolatce
amiliaB reliquias extimescunt* Esto solutus ab
metu , Ulysse ; plus miseranydi « qu4m ti*
i
JIAJLV/UVKX 9VUAAU.9 * » • AX.-|irVWW '|»«0**W« « -^V Jk ^ft^W» «/•««•«A^
yictorias gloriam nostri securus refer. Hoc unum exorem ab humanitate tu& ^ ut iiisloriam per*.
Eetuis in tenebris idtam trahere fibo matnque ceat ! Sic tu faventibus Superis Ithacam sospes et incolumis appellas! sic tibi Telemachus lon-» gibn viya,t et ayum patremque factis ingentibus cemuletur ! sic Laertem canssimum , sic Pene* lopen tuam reyisas ^ et dii!imulti!lmque utriusque amplexibus perfruare*
A |l T I C U X U S I I. . ...
De Prolepsi ^ Correciione' ^ DubiUtdohe ^
Cotnntumtatione .
. Prolepsis siTe AjKleoceupatia ^ est Figura ^ qu4 Qrator occupat id' , q^od ab adrersario objici
S»sset. Usum habet frequentem in £xoi:diis« ivinat. in Yec. ia. i. Si quis vestnlfn, €mt eorum qui cuisunt Jhrt^ 7n\ratur y me y qui tot annos in causis ^ judiciisqne pubticis ith ver^ satus sim > ut defenderim multos y UBserim meminem ; subitb .mastatd vobmtate adaccu-- sandum descendisse; is j si mei consitii cau^ sam radonemque cognovent una et id quod
I. I B E R P R: S Bt 9: 5*- io3
fdcia probabit > 0t in Jiac causd prqfecth neminem prxBponendum esse nubi actoren^ futahiX.
Item proB.o8c» Amer.n» 1 .^ Ver. 6-11.2. Ver. 7. n. 2. Pro fiiab. Posth. ni t^pro Sextio n.H 3«.
Pliiribu3 auteia modia^neri pote^t Prolepsisi x^. Cum &temur yerum id ease ^- quod ab aaTer-^ •ario objicitur j ut in Orat.. pra £ab. PDStbumo 11. 1. Siquis. est , Judices'^ qui C. Bjobtrium ^ qubd suc^ JbrtumBjundatas prmsertim atque opUm^ constitutas opes potesiati RegicB abi^ dinique commisent, reprehenden^um putet ^ adfcribatadjudiciumsuum non modb meami sed hujus etiam ipsius ^ <pd -comnusity sen-^ tendam; neque enim cuiquam ejus^ consi^* lium vejxementiiis y qukniipsi dispUcet*
if. Ciim aliquid sioi pbjicit Orator , et refeUit ^ statim, utpro Archid u. i5.i Qua^ret quispiam , ' quid? Illi summi viri yjquor^nt virtutes litterid prodiUBsunty istd-ne doQtrind yQuam Pueffersi laudibus j eruditifuerunt^ tiifficile est hoc de omnibus confirmare > ,sQd tdnten est certum^ quid respondeam. Ego multos iiQminqs, eo^cejr- lend animo ac virtute Juiss/e, et sine doctnnd natuneipsius habituprop^ divino ^perseipsos et mod^ratos etgrfives.eixtiUssefateor^ atque illud adjungo ; scepihs^ ad lauaent atque vir- tutem naturam sine doctnnd^ qukm sin^ fta- turd valuisse doctrinam. Atque idem egocon^ tendo > ciim adnatumm exinuam atqu^iUus^ trem accesserit ratio ^ucBdam confirmatioque docmme ^ tum illud nescio quiaprcBclarum ac singulare solere eoci$tere. IteHKVer. 7. n. 2..
3**. Ciim aliquid Orator praesumk quod ab adversario objici posset , ut pro CcelJp n. Sp. Hicet aliqids, hcac est igiturtua distiplina t
lo4 > B. S B T O R Z C ie
^ictu insHtuis adolescentes ? ob hcmc causant tibL Imsw puerumparens commendavit ettm^ didit y ut in amore etvoluptatibus adolescen-^ tiam collocaret y iethanctu vitamy atquehwc studid tu deferideresii Ego ^ si eius ,Judices , hoc animi robore atque nac indole virtutis ac conlmenticB fuit^ Ui respueret omwis voiupta^ tes y omnemque vitm swa cursum in. labore forporis atque animi contentione»co7ificeret'$ quem non quies , non CBqualium studia , nott Uidiyrion convivia deiectarent ^ nihilin vitd putaret expetendum , nisi quod easet cum laude etcum dignitate conjunctum, hunc m^d sentendd divinis quibusdam bonis instructum atqueomatum puta%
Tali$ est et locusiUe pro Lege Ma]ii]a4 n. 22. Requireturjbrtassdinuncy etc.
* 4^. Ciim Orator emendat aliquid priusquam id dieat , ut in Orat. pro Sextio n.'4- Itaque si aut acriiis egero y aut liberiiiSj, qiUtm qui ant& Ime discerunt , peto A vobis ^ ut tanthm Ora^ tioni mecB conceddtis^ quantiim etpio dotori et fustcp iracundias concedendumputetis.
Item pro Quintio H. 5.
5^. DenMjue ciiin ficet Orator aKquid, ante- quim id'dicere videatut ut 6. Ver. n. Q..Mag'^ num videor dice^re fcttlendite etiam , quem-^ adtnodum dicam s non enim vefbi lie^ue cnwinis augendi causd complector omnia , chm dico nihil isturftejusmodi. reruiri in totd Provincid reliquis$e^ ' .
Hujus autem figurae sunt 'illa3 iapud TuUium
^ iorxnmdd. Forsitan quc^retis ; Forte dicet qids ;
'Etiam dicere aiiacbis j Ac etiam sunt qui
dicant i sed quce eo^audio dissimulare nom
fossum ; At ne quis h nobi^ ; Reprehendo igiturl minim^ verd; Tieque enim^ etc.
CcHrrectio est Figura ^ qulL Oratpr dictam sen** tentiam ^ alilL magis.idoned. corrigitt Hac utitur TuUius inprimis y si quem pungere acrius velit. Ut pro Coelio n. 82« Quod quident facerem ^ehemenliiis , nisi mUii intercederent inimi^ citice cum istius muiidris viro y fratrem volui dicere j semperhic erro; nunc agam modic^ nec longiiis progrediar , quam m^ meajidesy et causa ipsa eoget,
Alia est Correctio verbi ^ alia sententise 5 in priori dictum Terbiim Orator emenda^ y et aliud «ttbjidt ; in posteriori sententiam ipsaoa corrigit. Verbum Corrigit ^ loco jam laudato , pro Codiol itemn. ^x.Chstxtltitiaml sUihitiamne diciwi j an impudentiam singularem ?,
£t ^o B.08C* Am^. n. t34* Item pro .Ligario n. !26« pro Sextio|n.;iio. 2* Philip. n. lo.
HaDcPigura multum leporis habet, cuminPa- Tonomasii luditur y ut> tum iste vir optimus, opimum volui dicere.
Corrigit sententiftm' Cicero pro Lig^. n. ^* Veniebatis igitur fte Afncam Prpyinciam ^ unam ex omnibus huic victoncB' maxim^ in^- festam , in qud erat Rex potentis^ini^ ^ ini" micus huic causas y aliena ^oluntas f conventiis^ firmi atque magni^ QiUBro quidfacturi fuis-- setis? quanquam quidfacturi fu^ritis non dubitem ^ ciim videam j quidfcceritis*
. Item Pliil. a.. n. 4^^* Item x . . Catilin. n. 2.2. et 24* pro Comoedo n. 18. ProDomosulL n. 12 1.
Pro.PI^eion.49*^ Offic. n. 76. '
Hac porr6 Figura noUf utitur mod^ Tullius ad yituperandum y aed etiam ad laudandum^ ut 3. Piiilip» n« 3. Cuius CcBsar adolescens pcsn^
106 RHBTORICJ^ .
potiiis puer, iTtcredibili ac divind quddam mente atque virtute , tum nuuvimi chm ar* deret fiiror Afitonii , cknt ejus h Brundusio crudelis ac pestifer neditus timereturj nec postukuitibus y nec cogitdntibus j nec opirum^ tibus quidem nobis , qida fieri posse nort videbatur j Jlrmissimnm exercitum invicta genere' veteranorum militum eompdravit ^ pa^ trimonium suum ejjudiu Quanquayn rwn su^ mus usi eo verbo quo decuit, non enim effiulity sedin salute KeipublicfB CoUocavit^ Ilem pro Dejot. n. 16. • • £x laudatis lam locis facil^.est itttellisere » qn»naKi fotmuL htiic trtctand» Figime leser^ Tiant.
Dubitatio^st Figuray4^4 Orator fingit ttes» cire se ^ quid dicere debteat ^ au^ quam in partem animui^ couvertat» Dubitatio autem altei^a ver- borumy altera rerum dici potest. Verborum quidem^ ci!un de nomine Orator dubitat ^ ut pra Quintio. n. 56. Si istd causa abs te totaper summam fraudem et nutiitiam /acta est $ si vaditAonium onwinb tibi cum Quintio nuJ/u/n /uit; quo te nomine appellemus ? Improbum i at y etiamsi vadimonium desertum esset ^ tamen in istd postulatione et proscriptione bonorum improbissimusreperieoare. Num ma-^ Utiosum ? negas. Fraudulentum ? jam id quidem arrogas tibi et prawlarum putas^ Audacem ? cupidum l perfidiosum ? vulgaria et obsoleta sunt y res autem nova et inaudita,
Item et 6. Ver. n. 1- •
Ulustre est exemplum apud Livium Lib. 8. Decade 3. ubi Scipio ita ioquitur. Apud vos quemadmodum loquar y nec consitium nec oratio suppeditat ^ quos^ nec quo nomine
r
z r B'B'ti p & I K ir s. tpj
^q^elldre debeani ^ scio. Cives? qui apatrid vestrd descivistis* An milites ? qm imperium auspicium^ue abnuistis. SacTuios? Ileligio^ nemrupistis* Hostes? corpora, ora yvestitumj habitum civium agnosco; factay dicta ^ con- silia y animos hostium viaeq.
Habes alia ejusdem Figurse exempla 2. Yer. n. 32. 7. Ver. 2. ii. Plul. n; 19. ProCluentio
n. 4*
Usua illius Fiaurae multiplex. Valet in Ora-
tionibus Panegyricis ^ quando ea rerum gesta-
rum ubertas occurrit, aut virtutum alicu^us et
ornamentorum magnitudo^ ut Oratorfingatnes-'
cire 80 ^ und^ potissimiim debeat ordiri ^ et quid
primiim dicere. In genere judiciali^ ci!imindi-
gnitas alicujus facinoris est exponenda, aut vitia
alicujus redarguenda. In genere deliberatiyoy
quando rei gerendaetot occurrunt rationes^ ut,
quam primoiocoponat, fateaturOratorsenescire.
Communicalio est Figura^ qu^ Or^itor yel adversarios ^ yel auditores ^ yel J udices itk con- tulit^ ac compellat^ ut eos^rei judices quasi cons- tituere velle yideatur j adeo bonitati causae ^ suae confidit.
Cicero pro Aab. Perd. n. 22. Tu denique y Labiene y quid faceres tali in re , ac tem- pore ; chm ignaVicB ratio te in fugam atque in latebrasi compelleret f improbitas etfuror L. Satumini in Capitolium arcesceret ; Con-- sules ad pcLtricB salutem ac libertatem vo- < carent? Quam iandem auctoritatem , quam vocem y cujus sectam sequij cujus potissi^ mhm imperio parere veltes ?
Pro Muraena n. 9.
Habes alia bujua Figuras exempla i • Ver. n. 3j. j. Ver. n. i65. Pro CsDcin. o. 32. 35. Pro
Io8 ft H E T O R r CVB*
Quinctio n. 54- Pro Rosc. Am. io4* Fro 8eT^ tio n* 4^. 81. 3. Agr^ri^ n* 2.0. PraDomo suft H. i3o. Peq Plancio n. 7. Philip. 2. n» 34-
Suntautem hujus Figuras yulgares apudTul- lium formulse. Nimc ego vos consuio , quid T^uhi faciendunt putetis ^ etc. QiUBm , si te hodik.domum tuam redeuntem coeicti homi" nes et amiaii > .non modd limine tectoque wdium tuarum , sed primo aditu vestibulo^ que prohiberent , quiaacturus sis , etc^Vide ^ jintoni s quid tibifiiturum sit ^ etc^
EXERCITATIO. .
Nobilis Carthaginiensis ad Ahnibalem Ca^ pucB otiantemy ut Komc^ obsidionem ag^^ grediatur. - .
Ferluu^atas.suprib Fipiras».
S V N Q P S IS.
I^xerd. JP if^s per Proiepsim. Pre^Yeniet Anmbalia aiiimum ^ quJMl tauto Imperatori dare consilium pra»-* sumAt.
Propositio. Fer .DuBitationem scrutando causas | propter quas Capufle remoretur; an exlinctum sit ip- 'sius in Romanos odium ? ob- poentleat ipsum partie jam glori^ ? aii tineat Romam aggredi ?
ConfirmatiQ petetur k facultate expugnandse usl^s ; et per Correctionem ^ quidfacilem dico , etc. ostendet- que qu&m obvia sit expusnatio Romse , ab accisis Ro- manorum viribus , k cladibus jam acceptis ^ k metu quo perculsa Roma est.
Id ipsum tractabit per Commmicationem.^,* Quid facturos Romanos putareSf si Carthaginienses tot cla* dibus afifecissent ; si vicissent ad Trebiam , ^d Tra* simenum , ad Cannas ? ah otiarentur desides ? an ob^ latam novse victoriee occasioncm aspemarentur?
Concbisio. Vide ergo » ne , si cessaveris diutiiks , invaloscant iLU| et veteres ruinas reparent.
iLXBfilL PBIM1TS* lO^
O R A T Z 0«
lEXsi bellicis in rebus per temet ipse satis mcutum vides^ neque noslrun!! est sapientissimi Ducis consilia cunosiilis perscrutari ; tamen uIh Proiepsu. gloiia tua y ubi patrise salus yocatul: in <lis- crimeH ^ ignosces y reor ^ si longioris morse , qaam facis in hac urbe ^ periculum ausim do- monstrare.
Kam ituid sentiam , Imperator fottissime , ▼cl quid ioquar^ ci!Lm otiatiites Capuse- sextus jam mensis nos videat ? An extinctum putem Dn^itBiu. tuum iUud in Romanos odium y quod nisi cum ipsd vitd extinguendum Diyilim m prsesenti^ tam «olenniter promisisti? Ten' ^artae jam glo- rue poemteat y aut novam illustrioris trtumphi aegietem aspemeris? Num afiectam per te tot cladibtts Romam rursum lacessere^ et tam fa- dti redimendam Tictoria metuas occupare ?
Qnahquam quid yictori0& mentionem hic fa- Corre««u. cio^ ubi certamen esse non possit ? Ecce, si ^olueiis^ Roma jam tua est , non sanguini» predo y non armorum yi, non militum robore penrincenda. Accede tu tantum ; siste te prae- ^entem moenibus ; Annibalem videat superba illa civitas y et victorem altr& trinmpbantemque excipiet* Nemp^ &.talem pugnae infelicis exitum expectet? Accisis viribus , deiensoribus spoliata ^ gravi perculsa meta victoris exercit&s impetum sustineat ? suis faces admoveri moenibus y ci- ves ad intemecionem casdi j Penates ac Deos objici ludibrio patiatur? Novi Romae ingenium^ Dux fortissime y in iis rerun^ suarum angus- tiis aleae tam metuendas discrimen ultimum no« lit experiri. Quid cessamus ergo?qude nos re-^ ^inet vecordia sic oUitos glonae, et &venti$ nltro fati coutemptoi:es ? O si tam aspirantem
catio;
110 1LnZ%OKTCM
sibi fortunam B.omani experirentur , quanto illi utiliiis sortem Idctissimamlucroapponerent!
Hoo ipsum per te yelini aestimes, Dux sa- pientissime. Fac eo Romanos esse y quo. sunt Carthaginienses loco. Si rebusilli aibundarent omnibus; si copiarum fireti numero ac robore rem haberent cum hoste fracto yiribus et ex-* hausto ; si yictoriae spem certam praesumerent ; putas otiarentur illi segniter, et parandse glo^ rise occasionem tam conunodam prsetermitte- rent ? IJnum te y inquam y arbitrum ac judi^ CommuDi- cem Yolo. Liceat mihi etiam paul6 liberiilis a te percunctari j si te Komani yicissent ad 'Tici* num, si profligassent ad Trebiam, si ad Tra-^ simenum lacum expugnassent y si cecidissent ad Cannas y an stetissent illi taxn prospero victo« riarum in cursu ? an triumphantem exercitum luxu et inertia corrumpi deprayarique sinerent? an relinquerent hostibus moram reparandi jao tnrasquasfecissent? annonpotiilisurgereittvictos acriter? trepidantibus , et insolito metu per- culsis instarent ? tristes desblati exercitAs re« liquias persequerentur, donec rerum potiti om-* nium plenam cumulatamque victoriam retu-» Kssent?.
Tuum est pro tu& prudentilL y Imperator sa-
S^cissime y cavere sedul6 y ut quod fecissent li ppinione tu4 y idipsum hodie tibimet ipse faciendum putes. Eamus ergo y inyadamus'hos- tes f dum nostris in manibus est victoria : petar mus Romajli y dum obsistere nobis ilU non po« test j non permitt^mu^ ipsi ulteriorem ad res- pirandum moram j ne ^ si coUisendi sese et redintegnmdi copias «patium haDuerit , inva- lescat illa denu6 y «t otiantibus nobis parem ali* quando acceptse contumeEae labem importet*
£ I B E R P K I M U S. 111
ALIA EXERCITATIO.
. Ftf eaadeu Figuras*
J^osthumii Jimioris Oratio^ chm Volscorum. victor damnatus fuisset ad mortem , qubd* Dictatoris ejusaem^ue Patris injussu de^ pugnasset.
SYNOPSIS.
'Escord* Jj lET per "Prolepsim , dicetque aon yenisM «e 9 lit de iuad4 Dictatoris ac patris sereritate qae^ leretnr.
Deiad^per Z}a£2fa/fo;ie;)|f fatebitur incertum se Fuisse dixi mnltikmque quid ageret; an accederet ad dicen» dam caasam , an indict& causiL pergeret ad supplicium.
Propositio* Dicet pauca se dicturum ^ non ut latam mortis sententiam declinet , sed ut omaem amoTeatde* trectati Imperii suspicionem.
Confirmado^ Per Communicationem cum uniTersit exercitAs Ducibus ^ a quibus petet | quid fecissent ia iis rerum adjunctis, ciim hostis lacesseret^ cilni partem exercit^ Romanifundere meditaretur : ci!lm ipso Patrey progando quid facere £iium jussisset^ aut quld fecisset ipse in eas adductus angustias?
Coacludet per Ck)rrectionem ^ petendo Yeniam k Pa* tre j qtiasi appellare Telle ab ipsius sententiA, Tisua esset ^ etc
O a i. T X o*
Quanqu^m ▼ictori durissimum est nullum fisftre alinoi Tictorisepraemium, prseter ignominio- sam pudendse mortis sententiam; in eaque sub- eundOl seyerissimum in amantissimo patre Judi^ Pc«iepM«. cem experiri; non veni tamen^ fortissuni Com- militones y yel ut nimiam Dictatoris ac patris inclementiam arguerem ^ yel ut indignis jPost^ humio lacrymis ac precibus capitLs periculum deprecarer.
Quin et illud profiteri possum coram viris £o]>
«aUo.
112 .H H E T O R I 0 .fi
tissimis^ dubitasse lue SHi muUunKjae^ quid in his rerum angustiis praestandum expediret :
Bubitatio. an capitis causam dicturus amplissunum huno consessum ingrederer ^ an indict^ causa ad des- tinatum supplicio locum properarem.
Quampbrem pauca pro me sic loquar^ ut com- missae mod6 pugnae oiFensionem quamlibet^ et detrectati Imperii suspicionem amoveam y non ut latam in me mortis sententiam videar decli- nare. Felix vel hac sorte fortunatusque niinii!un , si ^ dum interibit corpus y fama nominis mei integra et incolumis yivat !
Qjak in re vestrum judicium^ vestra exlsti- matio sit ^ sapientissimi ^ quotquot Mc adestis ^ exercitiis Romani Ductores. Vestram in bac causl. fidem appello j quid agendum vobismetipsis pu-> tassetis ^ si eadem vobis , quse mihi y tempora ^ eadem rei strenu^ ac feKciter gerendae occasio incidisset. Fingite vos in iis positos fuisse prae-
Cominuni- sidiis , qu8B Voiscus iuferior numero ac virtute provocaret ad pugnam y lacesseret impun^ y et emissis etiam teks procaciter insultaret : dum Romanus miles probri impatiens fremeret ; dum coerceri se per summum nefas , et sibi victo- riam eripi de manibus querer^tur; dum Impe- ^ratorem ipsum timoris atque ignavias tantdm- Inon argueret.
Tuque y 6 Dictator prudentissime y idemq%e mihi colende inprimis parens y nam liceat pro* vocare ad teipsum ; quod tu filio in hujusmodi rerum adjunctis consmum dedisses? quid fe<» cisses ipse ? an haberi ludibrio Romanos Equi- tes permisisses ? an irruentium Volscorum agmi- nibus' turpiter cessisses ? an partem Boinani exercit{ks nobilissimam everti mnditiVs y mac-» tarituis in oculis ac trupidari- passus esses? an
ttonpotii!i9Ti]n vi acriter repulisses? nobilissimo militum nostromm ardori coUigendae gloriae yiam apemisses? tili ipsius illustrandi nominis 'occa-^ 8i6nem arripuisses ? • - >
• Quanqu^quidloquorllgnosce^ Patet^aman-* Comcdo, tis»me 9 si forte viden possim oblitus y quid Dic- tatori y quid tibi patri ^ebeam ; si amovendi- suspicionem yiolati Imperii plus aequo cupidus patratum k me contra leges tuas facmus aggries^ 8US sujin multitudiniapprobare. Non m^ species^ mortis uUa terreat 5 de me quidquid statueris y ultr6 lubensque perpetiar y paratus e&dem cons^ tantid mortem excipere ^ qu^ eamdem medios per hostes toti^s lacessivi. Quid moror ? huc ades 9 lictor^ manus colliga, caput infeUx ob-*^ nuhe y et quam Dictator et Pater imperat ^ mor- tem jrroga.
ARTICULUS III.
De Apostropke et Prosopopeid.
»
Apostrophe est figura y qu^ Orator convertit Orationem vel ad* jDoam vel ad Jodices^ vel ad adversarios y vel etiam res in^niin^tas.* ' '
Orationem convertit ad Deum TuUius 1« G&t» n. 33. Tum tu j JupUer^ gui lisdem , quir* bus JuBc urhs y auspiciis hRomzibx W cons-^ titutus y quem Statoreni hujus urOs Htque Imperii ver^ nominamus : hunc et hujus so^ vios h tuis aris ccBterisque templis j ac tecti^ urbis ac mxBnibus ^ h vitdjbrtunisque civium. emnium arcebis y et omnesinimicos^b&ncrum y hostespatri(B ^ latrones Itali(B ^ sceleruni inter sese ac nefarid societate^conjunctos^tstemis suppliciis vivos mortuosque nmctabis. . ' ■
Ad Judicesco&vertit^dQrgtic^nmi 7.VeiF.ii.-a.22; Tom. I. H
Il4 mBBTOB.XCB ,
JPer Deas Immi^tales y Judices j auo tanden animO' setieiis? oMt h(Bc quemaamoduM at^ ditis ? Uiritim ego desipioj^ esplus qu^ sa^ tis opus est^ aoleo in tanid caiamitate mi^ seriaquA sociorumTaH, vos fuoque Aic acer^ Hssimus innocentium cruekaus et mesrorpari sensu dohris afficit?
Fkcr Mwaaad. n. &2. Quisiocus estj Judi^ cesj fuod tempus ^ quidiesj qum nox y ciun ego non ex istorum insidiis ac mucronibus > non soiitm meo^ sed muJtd etiam magis di" vino consilio eripiar atque evolem, ete.
Hftbes aEa exefl»pia.3^ Ver. i^. 8i. Pro Li- gftrio ik. 6. Pro Acclii^ &. h^<. Pro' MurseoJk a, rr8 «3 Phii. a». 22«
Ad adTdrawiofi Ofc^ati^Mm csmf^xtii. Pro li^ gario n. 9. Quid enim, Tubero ^ tume. ille distiictus in acie Pharsalicd gjtadiMS age^- bat ? cujus tatus ilte nuicro petebat ? qui sensus erat amuman tuorumf quw tuu mens^ cculi y manus^ ardor animi i quid cupiebas f qmd tptabae T
Balba Jk^ 1-3. O nt^Umes^ urbes , pepmB p Ajb^ fSy Tetmrctof , testes Cn. Fompei, nom so^ m vhtustis m bello, sed etiam neUgionis inpacel voe denique nauat regionee implorop mt soia iermmm ultimM^um voe maiia.,por^ tus., ineulm: Utomquel QfeM» est enim ora, epu» sedesi, quis locus, in qw uon esasieni
tis'^ ttKna aaimiy. tuntconsHii impmsM vms-- 2
et 33.
« YalataulKwIimiifiiipnM^iilwlAodb
JLIBBR :^RIMU6. Il5
p& cofiigitnr^ ad iacrepandos acrii!is adversa- m9y ettam b<A delectationeiii et commiseratio* nefii comxnov eudam.
I^sopopeia est fictio persotia& cuju^bet lo- muitis y epii rebus etiam mufis ac seiuAs ex- pmitrM sermo accommodatur , aut vitd. functi taBquam prapsentea ^irantesc^ue lo^uentes in« ^EieuRtur.
Pro Mursen^ n. 38. Tnxgit Tu9ius et mivr eit loyentes mffites , qui sub MursenlL merue- raKt. I/i Consuh dectarando multam apud universum Populum Rom^mum izuctontads haietsuffragatiomi&tans^ Impemtores enim^ Cemitiis Consularibus , non verborum Inter- pretes deRguntur. Qaaregravis est iila Ora- tia ; me saucitcm recreavity m^pnBdd dona-^ vit , koc dttce castra cepimus , signa contu- KmMs / mmqtUtm iste plus laboris miUti im- posmt^ qudtm sibi sumpsit : ipse ciLmfortis, tmt etiam feHx.
Similis poen^ locus iBid. n. 4^- ubi coIlQqueai- tmir popaitim imfucit de vario Candidatc^ruA habitu. Kides tu illum tristem, etc.
Item et pro Plancio xx^ x^^^ Pismem n. Sp» Pro Quintia n. 55. Pn> Roscio Amerin. n. 32. et i45-. ^
I^rtaos ab Infens excitat et lomante^ «dbd- bet pro Coena n. 33. Ahquis mi/u ea^citandus est ab Inferis ex barbatis iilis , m^ ^x iild barbuld j qud ista delectatur y sed iUd hor^ riddy quoMt i^ statuis amiqnis et bnagini-- bus vuiemus : qui objurget mulierem, et pro me loquatur , ne ista mihi fortk succem^ seat. Existat igitar ex Uidfamilid aliquis , a£ podssimimt cmcus ille ( minimum enim do^ lorem capiet, qui istam nonvidebii) quipro^
H %
Il6 iLHfiTOIlXCJB
fsctb si exdterit j sic aget y et sic loqu^^ tur. Muliery quid tibi cum Coslio ? quiacum homine adolescentulo? quid cum aaeno? cur aut tamjamilians illi Juisti, ut aurum com^ mx>dares ; duttam inimica^ ut venenuml^ meres ? Nonpatrem tuum videras j non^t'^ truum y non avum, non proavum , non ata^ vum audieras Gonsules Juisse ? etc. Locus egreeius totus et perlegendus.
Habes alia hu]us ProsopopeiaD exempla 3« V. n. 94* 7- Ver. i35. et 187« Pro Milone H. 72. et jj. Pro Balbo 44*
Denique rebus etiam inanimatis sua vox tri- buitur, ut Ver. 4* t^- 19- Sicilia tota^ si unA voce loqueretur , hoc diceret. Quod auri ,, quod argenti , quod omamentorum in meis urbibus , sedibusy delubris fidt , quodin und- quaque re benejicio Senattls, Populique -R^- mani juris haoui^ id mihi tUj C. V^erres, eripuistiatque dbstulisti. Quo nomine abs te sesterdum millies ex lege repeto.
Item n. 2.7. et 28. CatiHnaria& i*.^ Patria.' Ciceronem alloq^uitur.
EXEHciTATia
'Saul incertus et anxius quis esset Jiiturus exitus certaminisj quoa erat contra Phi^ UstcBos commissurus^ statuit Samuelis um^ ' bram per Pythonissam consulere.
Fer Ap<)6tropheii et Fr08opopeiaiii«
SYNOPSIS.
Jr B X M o per Apostrophen ad 'Deum , qiieretiir qii6J' interrogatus de committendfie n^x pugnee exitu nuttuflM per Yates ac Sacerdotes responsum dederit. . . >
LIBBR PRXMUS. ll^
H*. Pcr aliaxn ad seipsum Apostrophen queerety iqvid sibi agendum sit in eo rerum discrimine | sta- (li^etque adire Inferos ^ -quoniam Coeium tacet* ^
3^« Per aliam Apostrophen ad seipsum damnabit consilium suum , qui nihil audire possit k Samuele f nisi liinestum , nihil cujus conscius esse sibi non debeat^
4^. Per P rosopopeiam finget audire se loquentem Samuelem et denunciantem mala jam jam eventura.
ConcludQt* 1 9 perge , quando sic piacet , evoca vi- zum illum ; disce ab eo calamitatum tuarum^seriem y etc»
O R A T I O.'
Quld essc dicam , 6 Deus ? Ecquld ferale non Ap<»tiophH occinit silentium illud , quod liodi6 praeter mo- rem a£fectas? Ecce Philistsei populum tuum im- petunt, tristassimam nobis pemiciem minitan- tur ! et taces ? conticescunt Vates tui , et in- terrogati Sacerdotes responsum non ferunt ! ita- T&e misemm Regem ob]icis , 6 Deus • et hostis barbari furoribus illudendum permittis?
Quid ages , Regum infortunatissime ? qu6 te Apoitrophc Tertes? cujus implorabis opem in tantisreram tuarum angustiis % Satue nunc tandem aliquid. Cur haeres dubius ? cur deliberas ? cur times ? 8ume dignum animo tuo , dignum prssenti ca. lamitate y dignum desperatissijnis irebus consi- lium. NuUum nobis de CcAo responsum yenit? esto : adeamus Inferos ; penetremus intim'a ter^ Tarum viscera ; evocemus ind6 virum illum y cu» jus ex ore divina toties oracula promanarunt 5 ne parcamiM magicis artibus y neque adhibere pudeat eorom industriam , quos pepulisti nuper atque exterminasti j scelera ipsa atque flagitia Lac hodi^ mercede nobis placeant.
Atenim qu6 per^s ? qu6 properas ? qu6 prae- ceps ruis? quia sperandumnaBes ab eo^ quem Apostrc^thck contrarium tibi , ai!un viyeret^ quem in&nsum
Il8 M.nBT01llCM
semper > quem perpetuuxn izapietatis tnae «b- trectatorem expertus es ? quin mterrogas potius te ipsum ^ qvin aNiscieiitiam ^roerutaris , qmn tURiuitus iUos ^ metus ^ paTores y quibus agita- tur infeiix auimuB ^ persentiscia p at^ue lunc cer- tius tristissimam paratae tibi aords acerbitatem auguraris ?
Nam quidSanuielrai adeas , ineonsuke ? quid ipaius qmetraii etiam post uMma fata intertur- bes ? An yis audire denuo seyerum Vatem in- crepantem te durlfis y et commissa toties in Deum persummum ne&s piamla di8ezti5aiai6 ntBac- tantem? Yis ut eKcitatus PytbomtMe incairtaT tionibus h medii prodeat ombrarum caiigiae} Frosopopeu. et ardeutibus utoJim oculis , miaaci&mte, vultw ad indigiiationem composito sic loqttatur, aul: poiiijis imminet ? Quid me auacitajsti , Reigum infelicissime , Tel me ^uid interrogaa ? aa nea- cis y quod egp tibi jam prsedixi tam ^cei^ 9 re- cessisse a te omnipotefttem Demn , et ad aBDOiuli tui viri sanctissimi partes tranaiisae ? An ig^ ras 9 auferendum tibi modt> regaum illud ^ quod per lot annos fLajgitiis tuU dedackmsti? Nempife
em oblitus es ^ quoti^ , quim tuifoter dataaoL eo £dem*yiola7eria ? qu^ temene ^a^raliasi*- mas ipsius leges periBegeris ^ quim inconsulti^ atque impie ayantii impulBUS tuft ⪚i Amar- lecitarum et opimis ipsorum apoliia ipse repjfi- nante et contradicente Deo pepercena? ^^ud imtur k me audire lubet ultmus ? ait ^tnm uiius pugnas^ ^^uam roeditaris y for^e liislisfii- mumran yincendosy csedenios maotagdosque a Pbilistaeis laraelitas ? an mediaa imer ^opuli tui stragea ac ruinas libi uaa oim fiUia esae oc- cumbendum ? Haec sunt f infelix Saiil ^ quio audies.
I.XBSm P1LI V 17 8. 119
perge certam in pernidem ; SaiMmem inler^^ miga^ disoe dil^eater cradfilis fiiiiv "l^ed ca- piti mpenAet t«D , «tipeitatem amnmn ; miKex*^ pectane^ <lba Ikv» fatiiis «dkuerit^^sed'^ cera f am ^ >ipiint •faneslasflano mntio f qwd Budititriu es , cft Mte tem|iiu deUtat eccam- Ime tois peaim. A temelipo «dip.
» .
AlilA JSXBaCITATIO.
2%acM/i7nri» Ostrogothomm Rex j ^hwi Sym-- a^arium ^fidso accvsatuai crimine capUddi sx^piieio aJfecUset^ visus e^t^bi ejusdem SynmafiJki caput iptwfi in ajpite Piscis ing^ntiSa ^psod ccBtnand ^ijmrat ^p^
sYiirapsis.
Jr a X M 5 stuporem «itiua testabitxiij et^ converA td mlnistroa suos oratione , petet an Imidant «ibi ^ ja« i)ebiti{iie retai<yrefi tristB epeefacwilHBi.
a*. AiHBiefl: Mie ^ •qoi imaiibiif CBrrimUs rmflrpBalWB.
3*. yiioie»i.seal<wftifl>i tcerf^tet ftnsi loqfienf mi^ diretSjmmapliicaputj. perPm»^jBe/a0t^in4ucejt Symr^ ckam ejcprobrantem «iDi crudelitatem guam | et denun- ciajitem moz eTenturas caiamitates»
Demijue per Apo9imp%eH ad Demm latebitmr ee me^ Mb^yaakA^ n\ m^Moimat mdAMmcoL pnicipiet»
<> «. A T S 0« '
Qoid ^Fideo^ Ew ifiielix ? ipe^iie iaUtiBt oculi ? qda iiac eibi Mit obUlum recenti i^ruore oaput ? quid ipaUida et exaii|^is iaoies ? quid i«ti oculi la Joe iittom trucet . ent efiTerati ? Jrisois-n^ ^ aQ
120 A H S T O 11 Z G iE
Sjmmachi potii!i8 ckpat inter epulas mihi ap- positum intueor? : . Apottropiie.*' Ah 1 Te^ioTete ocyjis ttiste spectaculum 9 ita- ne Aegi ^vestro illuditis y mimstri perduelles i Me-iie>^ aii vo9 ignoratis? quod esse* decuit fe- T>arum prdsda y hoc Hegis ■vesrtri^ credo , dbum -esse yultis? cedo arma miles ; 'hic-mod^ gladiua m^ritas a proditorilms^poeaasliauriet..; Sedca. ligant ocuh , vires deficiunt , vox haeret , et prse- sagus ma& ammus dirum ndscio quid pernor- rescit !
Quanqu^ restirtie atiimos , Theodorice ^ ^^uiA trepidas? quid inania tibi fin^s somnia? •^cilicet hunc timeas moftuum , quem vivum cont^psisti ? Nihil affo , ilihil promoveo ! frus- "lfa.8um.* Perii miser! ec^e terribihs etminax sonus auribus intonat meis , et animum nequic- q u^ obluctantem exanimat ! . Audio , audio ojrmmachi vocemj meme petit illa^ et edita nu- per cruSlelitatis ^rgumehta palam exprobrat ! Utinam liceret tristib^s querelis aures occhi- Pro«)i>opeU..dere:!, Jfa;^ qui4 audip infelix ? quae me flil- mma percellunt I . .Intuere , Rex crudelissime ^ juo speotacula digna convivio } porrige dexte- i*aM-, He qiiid saefVitidg tu«J desit, et inter digi- tos rivi defluant iiinocehtis cruoris. Et quoniam Isaeviendo restingui non potest inexpleta saneui- ni^ I^i^ani sitis ^ bibe cruorem illum scatunen- tibus adhuc exaecti capitis venis profluenfem» Infelix ! qu6 usque tandem in cives tuos baccha- bere ? quandiii insontcfs quosque persequeris, et clarissimorum virorum sangume impias cruen- tabis manus ? Age , age ; quae tibi mens ? quod consilium ? quis animus fmt ? quid y me inter- fecto , sperasti crudelis ? quae te spes , vel quis metus ad inauditas illas et impias Senatomm
L i B E R P A 1 M tJ «• 121
amplissimorum caedes stimulabat ? Hanc fece- ras expectatlonem- tui ^ degdner, ciim faustis oininibus ad solium evectus invisus nulli y ne- mini non acceptus , proponendum cunctis Im- " peratoribus humanitatis , clementise y cequitatis exemplum , regni faabenas moderabare ? Qiian- tum miitatus ab illo es ! quis jam Theodoricum in Theodorico agnoscat?
Heu! me, qmd miserum asperas ^ Symmache? absiste , satis est j habes fatentem reum ; facti pudet , pigetque : aspice manantes ex oculis fle- tus , audi tristes sincerique doloris indices ge- mitus y et , si fas j ignosce.
At tu , supreme rerum omnium arbiter Deus ,
2ui Regum perind^ ac caeterorum mortalium ^ipostrophe^ ita moderans : tuam sentio ^ qute capiti sce- lerato impendet , ultricem manum : merui qud& patior, et graviora merui. Mors imminet ; nec morlem deprecor; qud; titinam scelera mea an- teTertisset !• Hoc unum obsecro , si quid ' adhuc rogare me ac flagitare pateris , hJc sontem plecte ^ si modo te nec vitiis meis iniquum , hec ultra ifiortalis seyi spatia glravem experiar^ '
AHTXCULUS IV.
De Hypotiposi e^ Etopeid.
Hypotiposis est figura , qu& res subjiciuntur ocuUs pennd^ at «i coram gererentur. Ad hanc Figuram pertinent Descriptiones locorum, re- nim , personarum , etc.
Pro lloscio Amer. n. 98. Etiam-ne in tam perspicuis rebus argumentatio qutBrenda , aut conjectura capienda sit ? Nonne vobis fuBc, qjM audistis cernere oculis videmini? Nurri iUum miserum , ignarum castls sui redeun"
tem h cmnd videtisi non positas insuEasf non impetum repeudmim ? non versatur vo^ bis anteoculosm cmde Glauoidi non adcst ipse Moscius^ non suis manibus in curru cqI" Jocat Aatomedontem illum, smsckleris aceP' bissimi nefiifi4»que victorim nuntium / non orat ut eam noctem pervigileti ut honoris sui causd laboret ? utCapitoai quitmpnmitni nuntieti
Pro MiLoae n. 28. ita ^oscrilMt egressum Qo» dii ex urbe y ut izid& coadudat «IructAS ab ao Miloai ifiwidiM fiuMe.
Et2. Phil. n. io5. Personabant omnia vo^ cibus ebnorum , natabant pavimeuta vino; madebant paiietess irigeMju puericum me^, ritoriis; scorta iiUer matre^amilias-versa^ iantun
Ibid. n. 58. Vehebatur in essedo Triis^ nus plebis* iJctores laureati antecedebaut 9 interquos apertd lecdcd Mima poriabatur^ quhm ex cppidis mnniciptdes homiees ho-- uestiTieoessajidobviiimpwdeunteSf nonnotm iUo etmimico nomine , sed Fobimniam con- salutHbant. Sequebautur rhedam cum leno^ nibusycomites Tiequissimi ; rejectamaterami' camimpuri^filii y tanqu^mnurwn sequebatur.
Alia liujus Figurse exempla habes j 3. Ver. n* 67. 14 !• 4* ver* n. 108. 6. Ver* lu 74* 7« Ver« n« 17. et a 26. od 29. 2. Gatil. u. 5. 4« Cat. n. 11, ij. PbiL a. 7*
Denique in Oratione pro Murfieni 31witriii eH SEypolipaais gendina eaodmque vehemenliwima
p. 85. «t 83.
£tbdpeia est Figara^ quA. vitam et indidem alicujus ^uibusdam signis itji descrifait Oiator ^ ut m c^gtiitioii^ia merum «altem aB^m^nj den
Z.ZBBR FiirMfrs. isS
dacat. Hsec autem Figura jnagnam habet cum Hypotiposi affinitatem, et y quemadmodum illa y in exoniatioae et in motitios excitandis &eq|ue]|: ter usurpatur.
Fro Kosc. Amer* n. i35. Ipse' ^r^ mem^ admodhmcomposito , et deubuto cqpilwp^is^ sijn per forum volitet cum mxignd cateiyd togatorum ; videtis, Judices^ ut omnes despi" ciat j ut komiaem pnB se neminem putet ; ut se solum beaium ^ solun p^tentem putet. Lege ibid. n. 69. et iio.
Pro Commoedo n. 20. Oro atque olsecw vos 9 qui nostis y vitam inter s.e utriusque coa/ertej qui nou nosds p Jatdem uinuaque causideratel Nomne ipstm ama et supeKiUa Ulapenithsabrasa eiere mauiiam et ciamare caladitatem videntur! nonne Ab imisMngui^ bus usque ad verticem eummum ^ si quam conjectunim affert hoBWuhus ieciia eofpo* risfiguniy ex fimide j faUoiws ^ mendaciie constare videtur? qui idcircd capite tft 5»- perciUis est semper msis ,^ ne uUum plbm viri boni hahere videatur* •
Item tX Gabimum eflSymiiMrt» ^ JMQcibit Orat. postReditum. in Sen. n. 12. Primbmpreh cessit qud ouctoiitfLte vir^ wnij somni, stu- pri plenus y madenti comd , composito con pillo , grmihus oeulis^ ^fiueadim huocis, pressd voce e^ teemlmtd»^
Est etafittd aiMulwe Tiik^minm taBemplam 7« Ver. a. 97. jamlMLdMD., obitfluiUcBi ai; JeE<- caSam Venia vitein per tmgilaa ama tempet*- tiies ^eaftiice daamfait.
0,24 1l'H>8'TbazCiS
EXERCITATIO.
ExtoUetur magjianimitas Matris Macha^ basorum^ qucB septemJiUos pro divindLege morientes non modb constanter vidit, sed et ipsos ad spemandas Tyranni Jurias est adnortata.
Fer Hypotiposim et Etopeiam.
S Y N O P S I S.
JllxoaD. et Propositio continebitur soli dilatatione argumenti.
Confirmatio fiet per HypoHposlm : describetur t^r- Tibilis sappUGiomm apparatus ad crucianda Machl^«> bfleorumcorppra. Expediebantur enses , acuiei ^ rota^,^ jncendia y elc. et per Epopeiam exbibebitur AntioAkua infiammatus iri , etc.
3^. Per aliam Hypotiposim exponetur luctus astan* tium et comploratio. Alios vidisses efTusos in lacrymas, et fortiasimonim JuTenum sortem depiorantes , alios •i^Exos. aacris corporibus^ alioa deteatantes Antiocbi furiaa^ etc.
4°. Per Etopeiam describetur mater cruentaih inter natprum carnificinam erecta animO| spe firma| gau- dio exultans , etc.
Condusio. £at nune superba antiquitaa et Heroas «uos )actetetc.
d a A T 1 o.
• • •
. Nam cniae illa fbemida e^t , supra sortem sex^. 8ui tam lortis y ut ad mortis a^[^ctam non ex« pallescat? adyersus naturae sensus omnes sic ob- firmata , nt inter cruenta carissimae aobolis fu- nera gaudeat ac triumphet % Agnosco fienerosam illam Machabseorum m^trem ; quaB diyinse legis amore succensa non habuit satis ^ si pro e^dem tuend^ mortem viriHter oppeteret, msi ad pa- rem animi constanliam septem ^ quos pep^rerat j^
. ioft adborf aretur ;* et anteaudiu . extbi^eretur > ipsa j septies cum totidem nliis ^ intenret.
Quantae porr^ virtntis erat non commoyeri fu- nestissiino camificinas il^us apparatu y qui aman- tissimas suae soboli tristissima quaeque minita- > HjpotipQM. batur ! quas mater alia non perhomiisset y vel ad cruentam mortis tam multiplicis imaginem ? ! Hino enim expediebantur enses j aculei ^ rotas ^ incendia, ferventes oUae^ et alia cujuscimique generis instrimienta luxandis^ ac diianiandis ar- tubus accommodata. Uiinc^rumpebat immanis t
tortorum fiiror y qtlos innata barbaris pectori- . bus feritas^ et crudelia immanis Tyranni im-r^ peria in sanctissimos Juvenes incitabant. Inte- lim spretus insigniter Rex Antiocbus y quod^ i blanditiis ^ precious y promissis non potuerat^ I exorare ^ id minis y terroribus y saevissimis cru- -
ciatibus urgebat. Axdebant oculi, frons ignes-> BtiwpciA. oebat 9 vultus furore ac scelere inflammabatur ^«^ et toto ex ore crudelitas emicabat !
NuUus erat ex confertissim^ circumstantis populi multitudine ^ quem terribiUs spectaculi« hu)usmodi facies non moveret. Hinc audiri ge* • mitus, illinc erumpere laci7m« , indA trisSs- suna omnium comploratio misceri» Miseraban- H/potipotia* tur aUi luxata equuleis corpora, laceratos pla- gis artus ^ inundantes ex omni parte nvoa sanguinis^ etabsumptumantetempus.aetatisfk)- rem lamentabantur. AUi genibus afiusi fortis- simorom Juvenum sacra ipsorum vestigia os- culabantur ; alu ruebant in amplexus ; aliik^ quia' turbam hominum non valebant submovere , pro- tensis a long^ manibus lugubri planctu ac la- mentabiU voce invictos Heroas prosequebantur. • AUos audusses dirissimam tortorum barbariem incii^pare ^ alios suam ipsi Antiocbo exprobcare
13& m, U M 9 C B. J C M
cfoddkstant^ al»» Tiiidices dcckrati» Cftphibtts poenas. nnprecaxi.
At ({cddt Mater itttevea tot ixrter adstantiimi gemitita^ stunpim^ kicryina»^ ejulatafi^ imttas , eacecrationesf f An cflrteraram Matrun de more sciadebat eapiUoa^ laszaJ^at senas y tuadebat pec- toti^ et kictaaiiL ciMaj^oratLoiie omnia kte loca personabat l an impii Ress genibus afiusa sup- piicstcr parafta aapplkia depreeabatur ? an filioa cemrolantea ad ttiortem lacrymis sms ac ^preci- tAioftiA. faoa Mtasdabat ? Im^, imi : erat aspectus ipsius spe plemis j erectu^ constamid. , et increaibili ju&dam IflPtitidi peiibsus. Kttnc defbds in Cod" inm ocijdia mmim iaaid^ robur certantibus accer- sebat; nanc dfeflexia paukim in amantissimoo fiiios -VEualein oinHibu& constantiam inmirabat; mod^ maBffPsmik Nnnmus erumpens in laudes , dknmm sms in iMKnlibAs- potemtiam celebrabat ; mxt wt>» B<^ bhmreLpe W ruente^ nltr6 certas in neces admul4s' aerieribns incen- Aebtit. iiaeiaabaaitur alii ferreis pectinibus ^ alii dttteotabiBitiHr roda etequulei»^ aUi ferventibtts dlis immergBbantur ; earaebantor aln posf alios, et* crmntmtt in morem mactabantur. rlaudebat intnim ipaay eapeillabat^ triumpbabaf, et camifi- cmtfbriaa pvmerleaB wioram corpora perimenda. porrigebal.
£at nuac osteatatm sui anti^uitas ^ extollat Heroas s<ioo ac prsedicl»f ^ ant cmn fiseminlL iH JL fotlitadiai» ac eoMtatttisfc kado comparaiidos ar* biimtar^
• »
X. Z B B & F B r Bl 0 •. la^
A&Tzcui.i;8 y. Ds &istenUtAtfftC' y jlposiopesiy Emphnsi*^
Sastentatao est Fisttra , ogA SSdk stMpendimtup AnditDPiim «mmi ^ aoaec ncHttd inexpcctatuBd , «re xiaa y aive aJmiriitiQae di^aoBa aubjiciatur.
HiBC Figur» InRns ddplex e»t usoay alfer m
lebm tnngaia et insaKtis iniasioribiis eKpcnendis ; flten? in rebus qmbusdam levioribus; quando ijj^^causft magamn aK^uid p»«u«^tojf , iihidqae tandem m jocum ahcpiem recittt. Ilio a^mna podssimum de SustenCalioiie vpae ia 19* boa magnis ac seriia adldbetui^.
Habea lUitttEe Snste&tatioais eMBi^lttn 7. Yer. ii.ia.et w.ResdeltUaadistumstaUm^ , idparjidt, pt^u ejus homines, mi Twmi^ naiiJweranSy camprehemsi addueuque Idly^ iaaam : domino aemmamtum est , uS adesset ^ eausd dictddamnasi sunt. ^^dd deindi ? qmd eeusetis f Jurtumjbrfassi^ aMtpnedam easpeC'^ tatis aliqttam l No&te usquequaq&e eadem fUiBrem i M metu heUif Jwmds hcus quis
potest esse Etiamftttm mihi expectare
midemim:, Jm&ces , quid debuH^^fiictum sit/ qnod iste' nihil unquam fedt s^ ahquo qiuDstu dtque prmdd, Q^dd in efusmoiS re Jiewipotuit J quod cemmodum estf Expeetate^ Jacinus quhm vubis imprehum : vincam tamen expectadonem vestrum , nomine sceleriscon^ junttionisque damnaii , ad suppUcium tra* ductiy ad pahtm alligaA repentd muitis ho-^ minum miUibus inspectantihus sohtti sunt j.et LeonidcB illi domMip redditi.
Haec porr6 Figura multam vim babet et gra- tiam ^ cum iti. suspenduntur Auditorum aniw^
ia8 BHBTORICJE,
allatis multis rebus , iisdemque rejectis , ut sub* jiciatur tandem noyum aliquid et minime expec- tatum: <]^uod in laudato mox loco videre est.
Habes aHa Sustentationis exempla pro B.o8c. Amer. n. Sp.pro Quintio n. 66. 3. Ver. 141 • 4* Ver. 106. 3. inRuL n. ii. pro Dejotaro. n. 26.
Aposiopesis seu Reticentiay est Figura^ qu& Oratio interciditur et interrumpitur , alicujus
fravioris afiectiis sign^candi gratid^Ita Cicero ^pist. 2,1. ad Atticum Lib. 7. de Pompeio k>- ouens^ cujus salutimetuebat^ utiturAposiopesi. l)e Pompeio scio fiihily eumque nisi in navint se contulerit , exceptum iriputo. O celerita-^ tem incredibilem l hujus autem nostri^ secL non possum accusare eum, de quo angor et crucior. . . reticet tarditatem aut ignaviam.
Adliibetur etiam nonnunqu^m 9 ut , quSd reticetur, majus quidpiam suspicandi det cau-4 sam 9 quam si efferrelur. Cicero pro Coelio n. £9«; ffic etiam miramur , si illam commentitiam^ pyxidem obsccenissima sitfabula consecuta» Nihilestquod in ejusmodi mulierem cadere non videatur. Audita et pervulgata et cele^ brata sermonibus res est. Percipitis animis ,^ Judice§ y jamdudhnt quid velim > vel potiiis quid nolim dicere : quodetiam si estjactum y certk a Coelio non estfactum.
^otest etiam dici praetermissum illud a Cice-' rone yitandae obscoenitatis causft.
Empkasis est Figura , quS, Orator plus signi- ficat , quam dicit. Quaj quoniam refertur ad Hyperbolem de qua jam diximu« , pluribus biG eupersedebimus *
t
♦■ «
X. X S ^ E IP It Z jt 0 s^ J29
exercitatio. '. ,
Amici opes vin Principis.
Per Snsteiita.Uonem, Aposiopesiin , EiapIiJKiinV
SYNOPSIS.
£a:oni. €t Prop. JL/iCE^ nihit lessie oport^re pretio- <«ius Viro Priacipi, qu4m Hinidos.
Rationein affe/et } quia rebu* omnibns abundat> qul ABiicos paravit^ ei$dem qui caFet ^ oninium egenus est.
Co;j^/ma^o..PetetuV ab Alexandri Magni auctoritate, ijui venientibus ad se Persarum Legatis, et Alexandxi 4hesauro8 videte cupientibus , clrcumstanles amicos os- tendens^ dixit : En opes Alexandri. Tractabitur hi«; locus per SustenlatfOJte/n et Emphasim»
Concludet in amicis .yeras esse divitias | quas^ nulla tbrtuDae mutabilitas auferre possit.
O R X T I O.
ExtoUant alii per me. licet ^ et , quatitfim' to*- lent^ pr^edicent magBificentius in Prindpibus viris ingentia auri argeirtique pondera , pretiosam supeUectilem^ superba palatia ; eosque ditissimos arDitrentur , qui rebus isiis omnibus abun^nt. Ego certe opulentissimum inter cseteros eum semper^a&stlinabo ^ qui amicos qu^ pluriil&os potuerit sibi jure merit6 grattilan.
Enimvero .quibus rebus . non • abund^it > aut quibus tandem egere potest ille y qui sinceram amiccNrum multitudixiem comparavit? Liceat mihi compellare aliquemeorumdenumero y quiquahtd auperiorem dignitatis^raduin adeptisunt, tant6 diugentiorem m demerendis* amicis operam, po- - auere . Age^ quid times , qui fideles amicos habes^ ut.sicloquar, ad manum? an aBrarii penuriam? at amicorum opes tuas sunt. An perictda ? at ilU Tom. /. \
l3p EHBTO&IG^
continuo praest6 sunt ^ tuum vel capitis tdiscii-
mine paxati latus defendere. An adversos for-
tunss reflantis ictus ? at fbrtunam adyersain «nx
< sentity cujus acerbitatem amici mulcere possunt.
Apo^pctit. Tu Ter6 ^ qui amicos negligis j qui . • • po&n^ dixi y amicum liabes praeter te peminem ^ noU jactare nobis insolentius yel ipsa» Arabum gazas^ quibus y, si quis casus ingruerit ^ si quod indclerift periculum gravius , n^que ad arcendam y neque ad mitig^ndam c^Ljfunitatem amicis destitutuf nti feliciter possis.
Atque hoc noyeratcert& sapientissimus rerun;! lestimator Atexander Magnus y qui se non tam Orientis poend totius spoLis beatum ac diyitem^ qu^ amicis suis semper reputayit. Venerant ad eum aU^uandi Legali Persaram , quo. non mi- nus diyitiarum ipsms lama , quam rerum ab eo gestarum gloria excitarat» li perfectlL lcjgatione ^ ci!im flagitasscnt ab Alexanoro curiosnlis y suof ut ipsis thesauros atque opes ostenderet ; quid
snstematia. p^^^i^ fecisse Principem sapientissimum ? Aa reclusit arcas auri argentique pondere refertas ? an ostentayit aulae suas magnincentiam ? an au« ratagpalatia^ pretiosam supellectilem ^ tot erepta deyictis k se Regibus spoiia ^ tot Proyinciarum manubias ^ tot exuyias Asiae perdomitse , quibus castra et armamentariaredundabunt, ambilaesiua jactayit ? Sed quid fecissent alii Reges ac Prin* cipes in aestimandis rebus mini!is pentiy et inani rerum suarum pomplL inflati plus sequo ac su-
Eerbi ? Nihil huiusmodi expectate ab Alexandro ) abebat pretiosms aliquid y quod et sibi luben* tiilis gratularetur , et aliis jactantids ostentaret* Tunc enim expectantibus ayid^ Persarum Lega- tisy xmdh curiososoculospascerenty circumspiciena Alexaadar quampluiimos , qui stipabant latos f
z. f ji X A T wi i M is 9. i3i
taos fiuniliares y et Legatos amic^ compellans y
En ^ inquit ^ opes Alexaxidii; O Vocem auream ! EmpiiMU.
Quis ehimver6 n^get haberi iii amiconim be-^ ]ieTolenti& divitias cjxxab ne<|Ue ibrtuna^ miitabi^ fitas unquam adimat j nec[ile ipsa jrerum hum9H aarum inconstantia labefactet t
, ALIA BXEILCITATIdi
Fer easdem Figuras.
OmiorpopuIanSi STNOFSISi
CET^ dtiaiitoperd Or^tori sit ^lat>ara&- ^kamy ut ae'ad popnii captum guitiimqu^ accommbdet^
Rationem aSeret ^ Ijuia liihil est tam amans liber« tatia , et necesaiutis inimicum, quim ingenium multi* tudiais,
Cohfirmatio p^tetut ab ezemplo DemostKeHis, qui gravibus de rebus cum diceret aliquando apnd Athe* nienses \ sensissetque populi oscitantis fastidium , fa'« biilaca incteptavit deumbr^ Asini \ idqlie tractabitper SmsiBnidtiOnem, Quid pntatis fecisse DemostbeAem , an f etc.
Concludetper£/»J7Aa^imi umbram Asini prsBferendo cttilibet ratibni speciosissicnce; siquidism ilU perfecit Demosthienes , nt attentum rebus suis Poptilum red« llorot*
0 k A t t 6i
Ciim ia debel esse propositus optimo cuique Oratori finis ^ ut eorum y apud quos adt , ani- tno8 ac Toluntates t[uamcumque voluent in par" tem flectal; et incliiiet } tum ceirtd operam m ^
I a
^jB^ . R H s ,T p a I c Jls •
re suamben^ coUocatamaestimabit, sieormudem . mentes semsusque , priusqu4m ad dicendum >c* eedat , diligenter degustarit*
Nam-qui rem aversam 4 multitudine .per fas et nefas tacere acceptam , quia se in ea amayit plusculum f suscipiat , is ignorare^ videatur ^ Q udm sit amans su^que rebnens libertatis mul- tktudinis ingenium , quam inimicum, cujuscum- que necessitatis.
Quare non comxxiittet unquam Orator bonus ^ ut quidquam in vulgus efterat, quod non sit auribus {'opuli accommodatum ; ^ed it4 tempe- rabit omma 9 ut ^ quidquid dicturus est y non tam ex aurificis stater^ y quam populari quadam in trutina examinet.
Demosthenes Orator ille percelebris , et Elo-^
2u6ntise Atticae facil^ prihceps^ ci!im aliquando . iceret ad Athenienses , remque magni ;, ut vi* . debatur , ponderis ^ eky quk valebat y dicendi yi persuadere niteretur ; vidit non audiii se tam attent^ , qu4m par erat , et oscitantis langues- Sustenuoio. ceutisque popub sensit fastidium. Hic yer6 quod putatis iniisse consiliimi Demosthenem? qua ra- tione medendum censuit multitudinis taedio peri- tissimus ille dicendi vir? An invectus est acriter in populum levem , et insanientem indormis- centis socordiam objurgavit.? at risissent omncs . intempestivumobjurgatorem. Anorationem per- secutus suae populum somnolentiae permisit^ at . quid orando fongiilis profecisset ? An relicta sug*- gestu fastidiosam muititudinem'dimisit? at illu- sus ab eadem fuisset ac contemptus. Quid ergo fecit Orator • praestantissimus ? cogitate .aliquid dignum illius industria ^ qui se hommum ingeuiis ac ralionibus accommodare npverat : expectate quidpiam ; quod exercitatam in . tractandis ho-
4
r I B s R p R 1 M tj s ; i33
Biintim anifhis dexteritatem redoleret. Ptaesta- bilius dtixit Orator ille summus desipere ^d tempua, ut sic loquar y cum multitudine.^ dum assequferetur quod yellei, quam si sapuisset in* tempestiy^. > Quare abjick cdntinu6 materiam ^ qu^Lm tractabat ^ ef convers^ penitus orartione lepidain de Asini Umbr4 iabulam incoeptat.
Bccd expergiscitur statim populus , et excusso omnes torpore , quasi noyi ac reodntes^ ad au-» diendum Oratorem accedunt* Dissipatam ali6 mentem occupat attentio^^ studium languorem excipit^ et tsedio succedit bilaritais. Tum yeri SusteMtttio. • suspensis omniiim animis et fabulas exitum ayidi^ expectantibus^ quid fecisse vursum putatis Xit* mostbenem ? An sud. in populum indulgantik demereri eUm aggressus *estl an fabillas* finera curios^ quasrentibus Uberalitcr satisfecil? an quid^
Eiam ingenios^ commentus est , quo incoeptam ibulam concluderet X Imo substitit medio in ser- mone Orator egregius , et obiurgali populi levi- tate , qui rebussravissimis mdormisceret ^ d^m evigilaret in nugis , ita inclinavit omnium' volun- lat^s 9 ut non modo languescentem excitar^t j sed etiam , quod erat meditatus primAm^ persuiaderet .- Sic 9 obsequendo in speciem multitudmiS' ingetiio , id consecutus demum est , quod nulli» fort^ ra- tionum moinentis pcrfecisset.
Q felicem^ et ratione qu&cumque Umbram» EmpiiMif. Asini potiorem l
AKTi*ciri.us vr.
JDe Frastemussione ^ Distributione ^ lAcentidy
Concessione.
I
i
PraHermissio cst Figura ^ qu^ Orator idi ifiyia-riTTn^ dicit , quod dicere noUe se fingit. Hasa
I
5|34 JL^BTOHIC-ffl -
autem Figura etsi tam ad laudem dUikm ad yitOf- perium valet^ tamen ek 9depii!is utitur Cicero ad objurgandufn, quapoi ad laud^dum. Utitur ad ilicrepandum Praetermissione deProy, Cons. n. 8t ^iJuL dico minc P, C. Jiondnem ipsum relirpr quo. Ita4jue omniailla ^^ qmxB etscbp^ audistis, et tenetis animis , etiamsi non auaiatis^ prm^ termitto. Nifiild^hac ejus urband, qi^m ille
contumacidy nihil de crudelitate disputo, ' Jjafeant liSidines ejus illcB tenehricQscis $ quas fronte et supercilio ^ nonpudore ettemperan^ tid cont^gehatji 4^ Provincid quodagitnr^ id disputo.
3. Ver* n. 32. et 33. Habe^ aliabujus Figura» 4e(xempla i. Ver. n. 26. 29. 2. Ver. n". i4* ^t Ver. n. 76. 128. 4- Ver. n. xio. 5. Ver. n. 59. io3. io5. 6. V^r. n. 3^. 48t a. in Rul.. n. 21, Vx0 Fiacco n. 79. Red. post in Sen» n. 22. i^ V^t:. n* 1.1. De Prby. Cons. n. 6. in Pisonam 38, 87.. :i. Phil. n> 47/
Utitur aliquando Tuilius Praetermisaione a4 laudandum. JPrb Sextio n. 7. Possum mjitta dieere de liberaUtate , de domesticis qfficiisj^ deTritmnatu miUtari, de Provinciali in eo Magistrata abstinentidj sed mihi ante oculos pb^fersatur Reipuhlicc^ dignitas y qucB nuf ad se se rapit j hcec minora relinquere hortiatur*
Et pro Rqsc. Amer. n. ^S'^ Item x .Ver. n. 36, pro Flacco n. xo3. •
Sunt autem illse ex Tullio j^rmulee ^ quibui bac Figura exponi solet. Praetereo , non dico , non commemoro , non hic profero , non audietis ii me^ non attingam. Sinite me hoc loco prdete-* xire y pQSseijiH inulta diccre j sentio inihi esse mo?
£IBX& F&XM0 8. l35
«lerandum f jam Oraboni mese fugiendam tatie- , tatem yestram. Non versabor in uuo genere. Hit liiolite expectare; sed quid eaxommemoroi Nunc agam modic^ , nec longiiis progrediar^ etc. et aimiles*
Distributio est Figura y quk Orator dividit ali-^ quid in partes suas , itk ut partes singulas acer- Tatim semel propdsitas statim resumat 9 et, quod cuique parti convenit, subjiciat.
Trro Lege Man.n. 28. £g^o enzmsic eadstimo summo imperatore quatuor has res inesse oportere , scientiam rei ndUtariSy virtutem , auctontatem j Jelicifatem. Quis igitur hoc homine scientior unquam aut fuit, aut esse debuity etc. Singulis bujus Dis^butionismem- bris sufl^ rationes subjicit , quibus probat ^ qua- tuor illas magni Imperatoris virtutes in Pompeio adfuisse.
£t pro Coelio n. 2. Sed em Atralino huma» nissimo atque optimo AdoLescenti , med ne^ cessario ignosco j qui hahet excusationem velpietatis, vel necessitatis , vel cBtatis* Si voluit accusare xpi^^ti triiuo : sijussus est^ necessitati : sisperavit aliquid , pueriticB^
Habes alia hujus Figurae exempla illustria pro eodem Quintio n. 26. pro Rosc^ Amer. n. 9. 35. 72. 86. pro Murssna n« 88. de Prey.vC!ons. 11« 4^. in Pis. n« 64^^ poMarcello n.^ 7^ pro Dejot« n. i5.
lacentia est Figura y qu& Orator pro jure suo dicit aliquid audacijis apud eos j quos yereri ac metuere debet*
Pro Sflik n. 33.. Attende jhm ^ Torqiutte, quhm ego non dejugiam auctoritatem Vonsu^ latils tui. Maximdvocey ut omnes exaudire possent j dico j semperque , dicam ; adeste
l36 » » » T O R I C iB
ornru^.anums.quvadestiscorponhus, quo- ^Jgofrequentid magnoper^%tor ; eSgit^ mentes auresaue veitras, et me de in.idrosis rebu^,,ut lOe putat, dieentem attendite. ±.^0 Consul, c&m exercitus perditorum ci~ vmm ^landestmo scelere confiattis crudeHs^ simum et luctUosissimum. patriit: exitium comparasset, etc,
Item n. 46. et \j, ejosdem Oratioms, egre- gium habe« exemplum Licentiae , qu4 Kber- tatem et audaciam Gcero jwae se fert.
U&urpatur h«c Figura ad ostendendam fidu- ciam 1. in Hull.n. a3. Errastis, Rulle , vehe- menter, et tu et Collegce tui, qui sperastir vos contrh Consulem veritate , nonostenta- tione popularem posse in evertendd Repub. populares existimari. Laeesso vos, in concio- nem voco , Populo Rom. discepiatore uti
Valet ad insultandum adT^rsario. Pfo Domo ??^ ^'^.,99' ^^ objurgandum etiam utilis est. Pro. Mil. n. 33. Item 7. Ver. n. i53. Phfl. 10. n.8. et 19. Interdum assentationi deservit, ut pro Marc. n. 2.6.
Concessioni locus est , oim Orator aliquid etiam imquum, fiduci^ causae suce adversaria videtur concedere. Est autem Concessio illa vel seria, cum • parte aliqua concessa, sperat Ora- tor se in reliquis fore superior^m ^ vel ironica , cTim res concessa invidiam conflare potest ad* Versario'.
Prioris exemplum taBes, pro Quintio n. 56. HcB^ itlesi verbis non audety re quidem verd palam' loquiiur. Etenim si vuk donorum vi^ roniAt instituto vivere ^ mjilta discat oportet^
r X B ,s B.; p m z M 9 8» i3yr
utque dediscatj quorum illi cBtati utm^mque dffficile est, ^on dubitavi,, inquity ciim, va^ aiifwnium desertum esset , bona pro^cribere^ Imprpbd : veriim quoniam tu id^ tibi arrogas et concedi postutas y concedamjis.
Item 5. Ver, n. ^8. 219* 7. Ver* n, 4- P'^ Domo su4 |i. 43* pro Murasna n. ^i. ^
Ironicae Concf ssionis exempla Wbes 4-* Ver. n. \6.^Quc^ es,t ista Pro^tura? Eripis.here^ ditatsm, qucBi vf^nefat ^ propinquo y vdnerat testam^nto , venerat legibus; cujus kevedi-^ tatisj chm ille aliquantb ant^ te Pra;torem essetmortuuSj controversiajuemtnulla, men^ tionem Jecerat, nenio ? Verknt esto : eripe fiereditatem propinquis y da palcBstritis ^ pjxB- dare in bonis alienis nomine cintatis / verte leges.j tesuifnepia.p voluntates, , mortiu^run, jura vivorum : niim etiam Heraclium bonis privari oportuit? .
Et 5. Ver. ri. 16. Item et 4- Ver. n. i5o.
Delectat aute^i^ ^n.primis Concessio^ dJm id^ quodconceditur^ adversario nocet. XJt pro Liga^ no n. 2. Habes igjtur^ Tubero y quod est accusatori niqpoime optaiidum^ corjitentem reum r sed tamen ita confitektemj se in ed parte fuisse, qud, te y xubero , qud viruut Qmni lauded^gttumpatrem tuum. Itaquepriks de delicto vestro fateamini necesse- est ^ quem Ligarii ullam' culpam reptehendatis .
Habet dtiam mullam gratiam liaEJc Fi^ira , ciim id adversaiio .ponceditur , quod negari noa potest, ut alia meliora et majon& momenti^sub- jiciantur. Ut pro ^Flaooo n. 9. Hoc dico de toto genere Grteeomm. Tribuo illis Htteras, do miiltarum artitim distiplinam^ non adimo sermqnls.Ieporenijf ingeniorum agumen^ di-^
i38 B.RB70&ICAI
eendi eeJpiam ; denigui etiam si qua sumwit a/inj Twnrepugno. Testimoniorum reli^onem etfidem nunquhm ista natiorvohdt ; totiusque hujusce rei^ qu(B sit vis , qucB auctoritas , quod pondus , ignomnt.
/ Sunt autem illee quibus Figuram iUam TuOiua axlliibet^ fbrmulde. Esto, Ven!im fac : YerAm esto : patior non molest^. Ut tibi conce- ^am« Sed ierit ad bellum^ etc. sit ita san^, sed hinc sint parta omnia. Hoc do tibi et con<«> cedp. Tamen de meo jure cedam. Ita &c^ etc,
EXERCITATIO.
Marcus AttiUus Regulus ad Senatum Ronu^ .hum de non permutandis Captivis.
.Per Licentiami Prfletenniftsiooem ^ DistributioBeni ^
Concessionem.
■
SYNOPSIS.
Exopd. *et Prop. Ju i s n t per Liceniiam , dicetqu^ Ron vereri se arguere nimiam quorumdam hominum ia se commiserationem.
Rationem tk ff eret j^er DiStnbuii€7iem , qoia illa com« miseratio indigna est viris gravissimis^ periculosa Kei* pub. sibi ipsi injuriosa.
Primam partem probabitper X/rtfxt/ia/n^ admonendo plus ipsos co&sulere debere iequitatiy quam inutilx pietati.
Secundam partem probabi^ ; quia nikil est Reip. per* niciosius , qnkm si redimantur illi ciTes j qui dedere se hostibils, qu^m fortiter in acie mori maiuei-uat, Quod tractabit per Prmtermissionemm Liccat mihi prfle- terire silentio qiifls Tidi, etc. Dicetque vidisse se vexiila Romana affixa delubria Carthaginionsium , Romanos indignis aut nuUis vulneribus sa.ucios^ etc.
Tertiam probabit partem ^ et ostendet pietatem ipso« rum arguere in ipso paratum miniis ad xerenda qussli* bet adTersa animmn } Moz per Conceuionm ; al cart*
X. t B S & P K I M tr 8. l3^
bifis Roniiinis ciTibUB $ e*to : at, etc. at graTifisinia ■aibi intentantUT supplicia} sit ita san^^ etc.
Concludet dicendo certum sibi esse redire Garthagi-» aem , nec passurum se ^ ut redimatur ipse , quid<|uid de aliis statuatur,
O R A T Z O»
•
• Quis ille', Patres Conscripti , qtti «inguloitun frontem obnubit dologr? quid illi moeroremi ac tristitiam spiiantes ocuH volunt? aut quem tan«- dem ad finem liniyersa omnium reclamatio meis fturibus insonuit ; ci!im retlnendos in urbe Car" ^iag^ensium milites , nostros Ter6 furori hos« tium permittendos esse defendi ?
£quidem scio apud quos agam , P. C. reye- ricentik. Teor y ut par est j auctoritatem hujtis Ordinis j et tot clanssimornm Tirorum suffraoa maximi csse apud me ponderis ac momenti %iitr6 volens- que profitebor. Tamen ubi vestra omnium digni- tas j Reipub. salus , mea ipsius gtoria Tocantur in discrimen , non possum milii tethperare , quin palam et maxim& qu^ possum* voce , it^ ut omnes c^audire possint , de vobis omnibus graviter expostulem ^ et intempestiTam illam^
Ju4 Tidemini me prosequi, ci^mmiserationem utiilis etiam coarguam.
- Nam quid alienum ma^s a dignitate Testi'^ , xKsirfbuti». quid Ileip. saluti pemiciosius ^ quid Marco Reguio magis injoriosum esse' poterat , quAm inuti- Hs dolor, inanis gemihls, pietas moUiorj ubi gravitas, constantia, et' omni periculb' siipeiior magnitudo qu£edam animi requiritur.
Atiemun dico ^ dignitate Testr^, P. C. Agite Liconti», enim; an estis.ob]iti quales sitis, et quibus hic partibus defungamini ? Meminisfis in eo tos amplitudiiiis gradu iesse constitutos^ non ut im-
i4o » H B T'o s. I e je '
•beUi pietatifi sensu afflictortini miserias lugeati^^ sed ut plena siimmae gravitatis judicia exerceatis? An excidisset vobis ^ memoria esse vos heredes priscae illius severitatis, quae tanta in hoc Impe- Tio ftiit, ut clarissimi Imperatores in filios suos atrocissim^ interdyn» animadverterint , si tamen illud atrox , aut crudele videri potest , quocl cum paucorum jactur^ imiversde Reip. bono ftc saluti conjuhctum est?^
Atque hinc mihi alia suboritur objurgands? commiserationis vestrae ratio, quae di!im reoimen- dos esse ab hostium servitute Aomanos videtur persuadere^, ; funestissimam B.eipub. perhicieni importat. Quid enim opinione md.j cum ad £6n vendaiTi ixiiiitum nostrorum ignaviam^ ac debi- litandas 'ipsorum vires efficaci^s ^ tim aA exci-^ tandos hostium animos praosentii^s esse potest?. Ubi hercul^ ! in pra^lio paul6 acri^is ex adversa pugnabitur , j\enn. lugientibus castra atque hos^ tibus se ;6Q dedentibus videbitis ; malent tradcxer se servituts turpiter , quam honestae vitae .fihem- Gonsequi.' Quam porro spem in illis deincep» habebitis^ ques putatis esse redimendos? Re-^ dibit nimirum redemptus auro miles ad pugnan- dum paratior^ qui pacem ac vitam petendanb flb hoste censuit prius , quam fortiter occumbere?» Resumet virtut^m' pristinam 9 qui se ab e^ dege- nerem aliquando praestitit? invadet hostem acri-» ter ^ et cum eo strenu^ pugnabit^ cujus olim^ jugiim ac vinoula expertus est ? Prartcrmissio. " Hic vjer6 sinke me,,P. C. aetemo praeterire silentio iilatam noimni Romano labem , et nulla ., ehiendam piaculo ignominiam. Hoc indulgete dolori mea, ut obductas mal^ cicatrices non re— fricem , ^^m repeto memoriam tristissimi illius. &pectaculi , quod ego vidi his ocuHs ^ atque utL*
1 I S E R- V ^ t M t S. t4i
tiamTidere nunquam Uouisset? Non dicam speo tasse mead sempitemum hujus Imperii dedecus nffixas Carthagimensium delubris yictrices ilias aquilas y quarum yel aspectus hostibus nostris metum ac terrorem incutit. Taoebo direpta Ro- manis civibus vexilla^ quae templorum thoiin «aspensa impun^ volitant , non laoera , non iniecta caeae ac sanguine , sed integra , sed vltrb per- inissa. Non referam plena spoliis nostris arma- mentaria^ et auctum ex Romanorum manubiis C^agmeBsium «rarium ! SUebo, nam refagit animus meminisse , silebo y m€[uam ^ ciyes nps^ trps ac milites , quorum prdecij^ua laus ac gloria Hbertas esse debuisset, scryorum instar onustos yinculis^ et retortis post tergum manibus infami jugo depressos. Non dico yacua vulneribus om- mumpoen^ corpora, aut^ qudd longe turpissimum est , mdimis ac pudendis plagis inusta. Nolite igitur P. C. de redimendis hu)usmodi militibus cogitare^ quorum salus multo majorem Rcip* pemiciem^ qu4m ipsa clades ac jactura allatura sit. ^bsit k ^vestris animis t^ perniciosa lieip* nostras commiseratio^ quam $i mea caus4 sus- cepislis j rogo yos^ ut eamdem deinceps y nisi jam infelicis Reguli yos piget ^ deponatis.
Hoc enim saltem meren possim k yobis ^ ut satis animi censeatis esse in B.egulo , ad perfe- rendum fortitery quidquid in me durius fortuna statuerit. Neque yer6 audiendos putetis illos, qui.me deditionis turpissimae infaihilL hberant^ et illius consilii auctbrem non fuisse profitentur. Cert^ y 81 quid in ea re ignominiae est , cui potiiis , qu^m Imperatori triDi)iendum ?
Nihil nic purgandus apud yos sum^ P. C. nec quidquam deriyandi criminis gratia dicam. Utcumque gesta rps est^ nequaquam me ab
lia mHSTORZCiB
eorutn causi segregabo ^ nec turpiA facti auct»* ritatem defugiam» £ro idltur in hostium potes* tate atque arbitrio^ quommilLs id molestS ferant^ meoque exitio patriae dedecus abolebo. Discant exemplo nostro Romani milites ^ nuUum in acie ^ praeterqu^ in virtute atque manibuf^ esse perfugium* Documento erimus generi humano ^ pugnantibus Romanis aut victonam aut necem esse propositam > mediam inter eas fug^ml mm* quam msi hostibus patere*
Atenim carebitis Romanis illis Civibus y quotf
ConctMio ^ i/inculis Poeni detinent? Nam video occurren- dum esse illorum pietati^ quos hasc jactura mo- reat^ carebitis , inquam, illis CiviDus? £sto i ^t retinebitis apud vos partem maximam nobi^ lissimse ac florentissimae Juventulis y quibus non
^ tkm. est patrias^ qu&m illotum in patrilL desi-*
derium.; quorum' maxim^ grati& Legatio .ista suscepta est ^ .quorum jactura magna .sit Cartha-4 fiiniensibus virium et animorum decessio. Gra-» vissima nobis suppUcia prseparantur ? mhUmorori ^ at illatum Romano nomini opprobrium Jicebit eluere* Mortem non efiugiemus? at mori glo« rios^ preestat^ qu&m turpiter vivere^
Quanqu&m si doletis gravii^s jacturam tam Coacetfio levem 9 1^. C. statuite de caBterisy utplacuerit^
ironica. ^^ jj^^ jj^g^ j redimite , quand6 sic libitum est ^
ignavos milites y qui plus nocere nobis y quam
Erodesse possunt» Emmdite opes vestras y ex^ aurite aerarium y flagitio flagitium addite ^ ut belli nervis destituti necessanis ad dubia llei-*> pub. tempora prassidiis careatis. Remittite Car« thaginiensibus praecipuum totius exercitiis ro- bui: y exercitatm mihtari disciplin& juventutem^ ut Jam jam majori numero reparatisque viribus jobis ingruanti Mihi in patri^ maoere null^
cdiditione certum est atque decretum ^ nec , ut reliquos maxim^ redimendos censueritis , quem«- qaam mecam de Carthaginiensibus captiYis peT«<' mutabitis.
ALIA EXERCITATIO-
Per easdein Figurts.
Jdarcus TulUus Cicero ad Senatum; utper^ OjctcB in Lentulo y Cethega^ aliisque Con» juradonis CadlinaruB sociis cc^dis invi^ diam amoliatur*
S T N 0 P S I S.
Jjiatoan. et Proposltio fiet per Llcentuun* Dicet Cicere BOB venire se ^ 11 1 peractfle coedis •uspicioiiem amolia- tur 4 se ^ qu^ Homanus quilibet gloriari debeat.
Katiouem afferet per JDistributioTiem ^ quia cttdes iDa fiiit justa , neceasaria et utilis. £z triplici illo ca* pite eruetur Confirmatio*
i^* Justam illamcfedem fuisse probabit enumerationa illarum rerum quas Catilinss socii cum Catilin& molie* bantur in Reip. perniciem : recensebitque excidium urbis^ bonorum occisionem j ruinam totius Italiee^ id- ue Iractabit per Pnetermissionem , petendo k Judici- os^ ut ab ejusmodi rebus commemorandis abstinere liceat.
a^. Necessariam fuisse demonstrabit ; quia etiam snblato Catiitn& , erat timendi iocus | ne conjuratio re* dintegraretury si supeHuissentCatilinsQ socii. Hoc trac* tabit per Concessionem, Esto dederit Catilina poenas temeritati suss pares , dissipata , extincta conjuratio Tideri poluerit. At^ etc.
3^. Demonstrabit fuis8eutilem|ab e& tranquilUtate y u4 gaudebat civitas, ex quo conjurati poenas dederant : eind^ ex publiclL omnium Ordinum gratulatione ^ qu^m sibi decreverant pro serratd. patri&. *
Concludet admonendo eos qui nimis dolerent de ia« terfectis conjuratis) ne reniant tk demonstrationeL '^ W|Ucionem necessitudinis alicujui cum Conjuratis»
i
i
144 •*1ktittT0RtCJlt '
/
O R A T I O.
' Etsi novi unus omnium optim&,P. C.quinci
E:aviter apud vos de me expostulaverint , qui entulum ac Cethegum reliquosque pestifera^ conjurationis socios dignas temeritate sua de-* disse poenas affliguntur } nolite tamen existi*^ mare v^nisse me hodi^ in .hunc celeberrimum consessum vestrum y vel Ut amoliri a^me pe- ^ tactae caedis suspicionem y yel adhibitam in ne- farios cives 'severitatem' conarer excusare. i.iceiiUa. ^^^ enim hujusmodi factom illud , quod auc- toritate mea palratum' esse profiteor , et ita pro- fiteor , ut ^ vobis omnibus qui hic adestis , quo- rum et irequentia maxim^ laetor , exaudiri vehm ? iit non modo Consul , qualem esse me bene- yolentia vestr^ voluistis , .sed etiam ^ivis Ro- nianus quilibet sincero patrias studio succensus eo dcbeat gloriari.
Nam qms, amabo vos , P. C. nisi quam ha- fcuerit ille cum apertis Aeip. hostibus sbcieta- tem , aut ejusdem hodie etiam restincto j,am Distribntio. incendio pemiciem meditetur , qui sublatos cruentlL morte cives eos doleat, quorum dam- natio tam justa , tam necessaria , tam utilis Reip. totique adeo Itahae videri' debuitl Agitpj quam sever^ , quam duriter animadverti in eps oportebat, qui imumquemque nostiibn fatali exitio destinabant ? An decuit uUam* impertiri misericordiDe partem iis ^ qui neminem ab sud. crudelitate atque saevitiS. immunem volebant ? an aequum erat eorum qiiemquam esse diutiiis in vita «uperstitem , qui B.emp. nuUam esse ac funditi!i8 interire decrevissent i
Hic yero sinite me , P. C. » prasterire ficines- Prsteniussio. tissimam conjuratioius illius memoriam , qiiam
X I B S R P 21 I M U S. 145
meis consiliis , meis laboribus ^ mei capitis pe- riciilo y sine multitudine , sine delectu , sme annis , sine tumultu , a vestris omnium cervi- cibus depulsam fuisse milii vosmetipsi gratulati estis. Vel ipsa periculoram , quae defugiraus , recordatio me angit atque excruciat minim in inodum ; quoties recogito mecum tacitus , e6 prorupisse quorumdam nominum improbitatem y ut inpensioni urbem , intemecioni cives, Italiam vastitati destinassent