This is a digitai copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legai copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the originai volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we bave taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

+ Make non-commercial use of the file s We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.

+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legai Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legai. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is stili in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner any where in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's Information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web

at|http : //books . google . com/

V

ds- i^fj

Digitized by

Google

BIBLIOTHECA

CLASSICA LATINA

SIVE

COLLECTIO

AUCTORUM CLASSICORUM LATINORUM

CUM NOTIS ET INDICIBUS

Digitized by

Google

On souscrit, à Paris,

Ghbi N. e. LEMApiEy É4iteur, rne cIm Qiiatre Filt , n* i6, aa Mania. BARROISl'aiiiéylibraireyraedeSeine^n* io, F^ St-Germ. DE BURE frèresy librairet da Roi» rae Serpente , n* 7. P. DIDOT^imprìmeiir da Roi , rae Jacob, n* a4* TREUTTEL et WURTZ, libraires, rae de Bourbon, n* 17. Ant. Aug. RENOUARD, libraìre» rae de Tooraon , n"" 6. BOSSANGE pére, libraire, me de Ridielien, n"" 60. BRUNOT-LABBE, libraire, quai det Aogostint» n*" 33. MONGIE atné, libcair^, boulevard Iu|ienf n* io. DOVDEY-DUPRÉ9 inpr. Ubr. rneStrLoms, n"" 46,auMarais. H. YERDIÈRE, Ubraire, quai det Augustint» n"" a 5. ARTHUS- BERTRAND» libraire, ra^ Hai^ tffeuiìle » n* a 3.

Et cbez tous les libraires de France et des payt étrangcrt.

Digitized by

Google

MÀRCI VALERII MARTIALIS

EPIGRAMMATA

Digitized by

Google

EXCUDEBAT FIRMINUS DIDOT,

HEGIS El' GALUCARUM A.CADEMIARU1I TTPOGRAPQUS.

Digitized by

Google

M.V. MARTIALIS

EPIGRAMMATA

AD CODICES PARISINOS

ACCURATE RECENSITA VARIIS LECTIONIBUS, NOTIS VETERIBUS ET WOVIS,

CICCA IHTKRDUM VERSIONE, NOTITIA LITERARIA, ET IlfOICE LOCUPLETISSIMO

ILLUSTRATERUITT

QUINQUE PARISIENSIS ACADEMIìE PROFESSORES

VOLUMEN SECUNDUM

PARISIIS

COLLIGEBAT NICOLAUS ELIGIUS LEMAIRE

POBtSOt LATIHiB PROFESSOR

MDCCCXXV

Digitized by

Google

Digitized by

Google

M.VAL. MARTI ALIS

EPIGRAMMATUM

LIBER V.

I.

AD CAISAREM.

JuLoc tibi , Palladiae seu collibus uteris Àlbae ,

» ,7

* Mittìt libmm ad Domitiatmni, tane per Italiani Tagantem , rogat- qae ati gratam accipiat» seu lectur niSf un ncglectnrus : dummodo acdpiat Csear^ poi»ta se lectum illùse slmpUciter credei. £d.

I. Hoc tibi Paliadite codex Thua- aeo»; uteHs AUns codex Vat. '• OoctUi. Hoc, quidqnid id est libri , boDcgoalemcamque libmm mitti- BUU tibi f Q Csesar. Palladio: seu coBUus. In honorem Minerv» quin- quatria quotannis celebrabat Do- mitianas in monte Albano prope Roouuaiy quem tanqnam ai'cem ele- gerat. Fnit Alba doplex , altera in- ter Albannm raon tetti et lacuro ex DioD. Halic. testimonio, duodeci- mo ab Urì>e miliiario , si fides Eu- tropio faabenda ; de illa bic agitur : altera Marsorura , quam et Plinius tocat Albensinm , dìstiogucns ab Alba Albanorum; sita est ad Puci- ounlacam, in via Valeria, circa

Anìenis fonles. Lib. IV, epigr. i. Palladia, Paìladiam vocat per adalationeni , quod Domitianus vellet Palladis fiiius haberi. Pbilo- stratus , lib. II : « Apòllonius no- verai quemdani fuisse in custodiam datura, jquod publicis precibus non addidissetDomitianum , Palladia fì^ liuirì. Palladis enim filium se credi diciqtie voluit. Quum Pallas vir- go reputaretor, se virginis filium, Josepbi monitu , ut putatur , jacta- bat , quod peoes filium virginis sfi- ret futurum setemum imperiura. Hinc summa lege jussit inquiri in stirpem Jessasam ; quod ex Davidi* stirpe diceretur is Imperator pro- créandus. Vid. Cardin. Baronius , ad A. C. 89 ; Domit. IX. HaJer. Ra- derns notat a Martiale blandieute Paìladiam Alòam vocari, quod sci- rei Domitiano gratissimam. Nibil iiic adulaljoms. Palladia Alba , ubi foci Palladii , Mincrv» signum fa-

Digitized by

Google

M.VAL. MARTIALIS

Caesar, et hinc Triviam prospieis, inde Thetin; Seu tua veridica discunt responsa sorores ,

Plana suburbani qua cubat unda freti; Seu phicet JEnedd nutrix, seu filia Solis,

Sive salutiferis candidus Anxur aquis;

tale. H«c dao sacra plerumque coDJimgebantur. Vide Gronoy. ad Stat. Papin. pag. 977.

i. Thetym in edd. vett. - Et htnc Trwiam, A monte Albano pro- spiclebator bine Diane templum Artemisium in nemore ad Ariciam , bodie. Rizza, illlnc vero Tbetis, qnam snmit prò mari. Vide lib. X, epigr. XIII ^ et lib. Spect. epigr. III. Dianam jatn vocaTÌt Triviam , lib. Spect. epigr. i.

3. Seu tua ^erìdicce discent cod. Pulmanni ; dicunt Beverlondi MS. Seu tua veridica. Hoc est , sive et Antii , ubi snb imagine duarnm sororum Fortuna colebatur. Sue- tonius in Caligula, oap. 67 : « mo- nuerunt et sortes Andante. > Ho- ratinsy I, od. 35 : > O diva, gratum quaregls Antium. » Germanasvero aorores dixisse videtnr, quod una prospera, altera a^ersa sit. De FoptunsB templis fuse agit Alexan- der ab Alexandro Genial. Dier. lib. lii cap. 1 3. Antium , hodie Antio, erat urbs in Tyrrheno litore, non procnl Oitia , Voltcorum olim ca- put. Ed. -^Tua responsi^. His verbis Domitiano adulatùr Poeta ; nam- que ostendit Fortunam a Domitiano velut a majoredeo discere responsa, quse ut oracula certissima popnlo renuntiaret, ut inferiores dii a su- perioribus adflari solent.

4. PUna suburbani qua aòat unda maris m Beverlandi MS. P/ana

suburbani. Mare enim alluit urbem Antium , atque ita Dlius suburbium esse videtur; et quum sit quietum^ cnbantis simile est.

5. ASnea nutrix. Hoc est, Caieta, urbs maritima in iinibus Latii ver- sus Campaniam , et ad oram ma- ria Tyrrbeni , in provincia Terr» Laboris , ut vocant. Quidam putant banc urbem ab .£ne8B nutrice con- ditam. Alii deducunt a xaitiv , ore- re^ quod ibi classis Trojana fuit incensa. Hodie Gaeta. \^g. JEa» VH : >Tu quoque litoribus nostris , iEneia nutrix , >Etemam moriens famam , Caieta, dedisti. » Strabo , lib. V : yàf xoTXa iravra Kai- «TTAC ci Aaxoyi^ irpoffaYopff66U9cv : .Omnes enim eavitates Caiattfu tipffU tarunt Laeones. Non tamen negat ab ^nesB nutrice etiam dictam Caietam. -^ Seu filia SoUs. Si?e de- gis in ea urbe quam Circe Solia et Perses filia , vel , ut putat Diodor. JE^tm et Hecates , condidit. Hano Circeios vocabant : erat in ditionfe Volscorilm , in ora Tyrrbeni ma- ris , et ad radices mentis Circni , monie CirceUo , in Latio ; nunc est diruta , et in ejus ruderibua est pagus, Santa Felicita dicfus. Ed. / 6 . Salutiferis. Propter Pondnam , vel alias paludes, in quas pronum est Anxur , ab Ufend flnvio non parva aquarvim salubritate. Sic lib. X , epigr. LI , vs. 6. Candidus , etc. m Impositum late saxis can-

Digitized by

Google

EPIGRAMMATUM LIB. V.

Miitimus, o rerum felix tutela, salusque !

Sospite quo gratum credimus esse Jovem. Tu tantum accipias : ego te legisse putabo ,

Et tumidus Galla creduUtate fruar.

dcBUbos Aaxbt. » Hortt. lib. II » sat.y. Sive candidus Anxur, Latii oppidnm» hodie Terracina, cujas aqiuB font Talde talotares : dlcitar candidiit Tel a candcvre saxorum , Td a calce qn» amfidtnr ex lapi- dUxii nule petids. Neutrius generis reperitnr apud Horatiuin, I, sat. y : Impositom lateMDcUeandentibut Anxur. » Ita Tocatnr quasi àviu ^ipov , sine nopacuia , quia ibi Japi« ter ìmberbis colebatur.

7. Mittimus, o rerum» Hoc i^fer- tur ad prinium distichnni hujus epigrannnatis ; onde intelligis , sa- pe sententiam apud poetas in se^ omdo, t^lio vel quarto disticfho absohrìy et nihil esse necesse sin- gidii dìstichis singulas absohri sen- tendas, ut spect. lib. epfgr. i. Rad,

8. Puhnannì codex, queerimus esse Jotem, GnUum credimus. Hoc est, memorem beneficii a te accepti : nam prsBterquam tem- plom Jori condiderat , et multa delnbra refecerat , bello Yitelliano Domitianns adbuc puer, una cum patmo Sabino , Capitolium prò vi- rìbos suts defenderat , et incensum tamen postea restituit. Suetonius in Domitianoy cap. S. Vide etiam lib. IX t epigramm. civ. Aliter rem Dtrrat Tacitus Uist. III : « Domi- tianns tamen irrnmpentibus adver-

sarìis f et ardente tempio apud aedi* tuum clam pemoctairit, ae roane Isiaci celatus babitu , interque sacrìficulos Tari» superstitionis , qaum se trans Tiberìm ad condi- scipuli sui matrem comite uno con- tulisset, ita latuit, ut scrutantibus, qui vestigia sequuti erant , non de- prehendi potuit. » Forte referatur aptins ad restitntum a Domitiano Capitolium , quum iternm arsisset, ut scribit TranquilL ciq>. 5 , eoque nomine Jovem gratum et memo- rem esse, vel quod-Jovi Custodi Domitianus templum , dejecto adi- tui contubernio, dedicaverat.

9. Tu tahtum ùspicìas codex Pol- manni. Tu tantum accipies Aid. Junt. Colin. Gryph. Lang. Junian. etc. Accipias y tnelipres : hoc ad- misi. Ed.

10. Et tumidus falsa codex Pul- manni et Beverlandi MS. Gada creduUtate. Galli enim vera simpli- citate boni sunt, atquc bine ere-* duli. Strabo, lib. IV : AxXcjc ^c éirXoOv xftt xftx^TiOt; , snpple ^ u- Xov FaXXtxov Caterum GaHica gens ingenio simplici , he nulla maUgnttafc denncto; quorum indoles temporum lapsn nonnihil in diversum abiit. Ovid. Amor. HI, eleg. i3 simtli- busferevoc. : «Et liceàt stulta crc- dulitate frui. » En.

Digitized by

Google

M.VAL. MARTIALIS IL

AD LECTORES.

Matrona, puerique , virginesque , Yobis pagina nostra dedicatur. Tu , quem nequìtìse procaciores Delectant niniium, s<alesque nudi, Lascivos lege quatuor libcllos; Quintus cum Domino liber jocetur, Quem Germanicus ore non rubenti Coram Cecropia le^at puella.

* VeFecundum ait hunc lib<eI1um et oastum , iiempe Csesari inscrt- ptum y cnjus majesta» et rererentia excludat omnem verborum reruin- que licentiam ; quod pt lib. Vili docet q>igrainmate j4d suitm li' brum , quem ita afTatur : « Laari- geros doBiini liher intrature pe- nates , Dìsce verecundo sanctius ore loqui. »

Ad Lectores. Alii, De Eodem, I. Matronte, etc. Vid. lib. Ili, epigr. LX-vii, "vs. 4-

5. Quatuor libellos. Prsecedentes.

6. Quintus cum domino llber jo» catur Beverlandi MS.

7. Quem Germanicus. Doroìtianus a devictis Germanis Germanici no- men-assumptit , quum ab eis tamen foedàs clodes accepisset. Hunc vero li brum tam verecundum et^castum e«se dicit Poeta , ut ab Imperatore legi pos8Ìt coram Cecropia puef/a , hoc est, eoram Minerva , qnse Athe- nis colebatnr , quam et summo stu- dio colebat Domitianus. Suetonius

in Domitiano, cap. 4* Alii inter- pretantur yirginem Palladi sacram , qu£C ritu Vestalium viveret , cutito* dem aeterni ignis, in Poliadis tem- pio, ubi Palladinm fuisse opinio est. Strabo , lib. IX : « Astu , sa- xum est in planitie domiciliis undi- que circumd«itum. In eo saxo tem- plum est MinervsB et vetusta Po- liadis asdes , in qua semper.ardens lucerna et virginum domu5, quam Ictinus condidit, in qua Minerva eburnea Phìdis opus est.» Alexan- der etiara prodidit Gcnial. dierum lib. V, cap. la : « cujus (Vestae) instar sacri, in Poliadis tempio, multa religione inclyto, in Attica fuisse legimus, in quo virgines as- sidue degere , lychnum inexstincti luminis , niuUorum opinio fnit. » Rader, Et Philomelam Raderus , pu- tat posse intelligi, quie^b pudici- tiam temeratam , filinm patri dedit epulandum : vel etiam quamvis Atticam mulierem , inter quas casti- tntis fama valebat.

Digitized by

Google

EPIGRAMMATUM LIB. V.

HI.

AB DOMITIANUM.

ÀccoLA jam nostrae Degis, Germanice , ripae, A famulis Istri qui tibi venit aquis,

Laetus et attonitus, viso modo praeside mundi, AiTatus comites dicitur esse suos :

XapftoauvT) exOoc[x.6o(, t^à>v i^yi^Topa xo(j(xou,

IIpÒ^ TÒV Ó(ilO^TOUVT«>V TOlàic XaÒV l<J)Y)*

I . In edd. vett. dlc^. Accola Jum nostne. Hoc est» jam Tiberìs accola ; Romani enim venerai De- gis accola ic. Danobli , qui nobis none sabdltus est. Danubius Im- perii Romani lime$ erat in Germa- nia : ita ut pars et ripa citerior , seu Romam Tersus. posila, esset BomanonuD ; pars et ripa ulterior eoct Germanorom. Ad Dumìtia- Bom, a Germania devicta dictum Gcnnanicam , pacis sanciend» gra* tiak^galBin misitDecebaloa, Daco^ rum rex. H»c refert Raderus ex fragiaento Tfaeodoftii , unde tameu non constai quis Degis ille, vel Diegisy fnerit. Alii putant, nisi le- gatnm , fratrem Decebali , aut unum procerum fuisse. De quo fert HÌAò- ria : « Domitianus a Marcomannis, Germani» populo , victuS , ut cia- dem soam tegeret , Decebaluui , regem Dacorum, invitavit ad pa- cem. Deoebalus misit ad illum Diegem, seu Degem, suuni £ra* trem , ut hic Hartialis innuit , aut

certe fratrem unius e Dacorum prin- cipibus : b progressus in citerìorem ripam Domitianum adilt , qui mu- nera et diadema Decebalo feren- dum illi dedit. Quo facto exsultans Domitianus,* quasi pacem et regna Germanis prò arbitrio dedisset , Romam in modum triumpbantis se recepir. » Vid. Fragment. Tlteo- dosii ex Dione , quod affert Rader, ubi res paulo aliter uarratur. £o. a. y4 domitis Istri Juntina nostra in margine. At apud Qvid. Fast. I, a 85 : « Pax erat; et vestri, Ger- manice , causa triumphl Tradiderat famulas jam tibi Bbenus aquas >• ; ubi vulgo legitur domitas, quod prò- cui dubio interpretamentum est. Vid. Heinsius ad hnnc locum. Couf. ex Pont. U, 2 , 80. Istri. Dànu- bius maiimus Germaniae fJuvius , ut primum lUyricum atttngit , Ister incipit appellari. Oritur in Suevia , et io Pontum Euxinum per sex se- ptemve ostia prorumpit , postquam Germaniam alluit. £i>. . 3

Digitized by

Google

6 M.VAL. MARTIALIS

Sors mea quam fratrìs melior! cui tam prope fas est s Cernere, tam longe quem colit iUe Deum.

òv cifrai ^Letxfoy , i^ytiOev i^lv óp£v.

6. Quem colU ille Deum, Domi- Sy : « Felìces illi , qui non sìmu- tianus nempe : eodem sensn Ori- lacra , sed ipsos ; Quique deùm dios, de Ponto y lib. Il, epigr. viii, ooram corpora yera yident. »

IV.

AD PAULUM DE MYRTALE.*

FoETERE multo Myrtale solet vino ; Sed fallat ut nos, folia devortt lauri, Merumcjue cauta fronde non ac[ua miscet. Hanc tu rubentem prominentibus venis

* Mfrtale. Nomeit fictum , ut solet , quando res turpb exprobra- tur, nìsi qnnm agitur de nomine quo* dam per infamiam et «celerà Tulga- to , y. g. de Nerone ejusquè sateU litibu8;nec ita pridem defunctorum nomina citat etiam. Exstat tamen de Myrtale inscriptio ex Onuphrio: GeITIO 80MV. L. DÓHiTiAinrs, L. L. ArGTETS LàJIAHITS DOMITIA L.

L. Mtrtaus S. P. D. D. dedica. Kal. Iah. Ed.

Lemma est in Aid. Junt. Colin. Gryph. Lang. Junian. etc. j4d Mjrrtaiem ; in cod. Pulmanni 9 Ad Paulum.

I . FoHere multo TuecUu solet vino in eodem codice.

a. Fallat ut not, etc. Ut gravior lauri vis obruat vini odorem , yel ut in ebrietatero defendat. Laurus

entm inimica B^ocho , areet ebrie- latem. Athenaousy lib. lY, Deipnot . Theophr.

3. Menimque cauta fronie, Aid. Jnnt« et GoUn. Cauta fnmde , etc. Qua cavet grayec^eiitiam apirt* tua a vino.

. 4* ff^^tfc tu , etc Qnoties itaqne M 3rrtalem Tino rubicundam et ve* nas inflatam oonspexerìS) ne im-* putes Baccbo sed ApoUini, aoli illam ebriam dicere , sed vatem na« mine adflatam , epota lauro , non séeus ac alii vates AvAoiAvtoiafibv prò* curant manducata lauro. Lycopkr. Gass. ^o^vtìf ocyMv ^o(6aCtt Xaiptv Sita, Laumm tamen a mensis re- movebant Romani , quippe gravio* ris odoris. Goronas tantum lauri prima mensa (au premier terpìce) admittd^t : deìnde amovebant.

Digitized by

Google

EPIGRAMMATUM LIB. V.

Quoiies venire , Panie , viileris contra ; Dicas lieebfl : Mjrtale bibit laurum.

6. Bikii ^mnm. Vel non bibit •ed ni«nim l«urain edit :

Ycl non est ebriosa , sed volt fieri vate» et lauram cdit.

V.

AD SEXTUm/

Sexte, Palatinee cukor faciilide Minervae,

Ingenìo frueri^qui propiore Dei; Nam ì^i nascentes Domini cogtìoscere curas^

Et secreta ducis pectora nosse licet; Sit locus et nostris aliqua tibi parte libellis, .

Qua Pedo, qua Marsus, quaque CatuUus erit.

*£pigrammata mittit Sexto , qui Domidano a secntis erat , et biblio- ihitem Palatina cucam habebat, ffiia poni cnpit inter aliot epigram- Batarioa. Rader.

In hoc epig;iftinniate exhiben- ^ nibil Tarìant libri scripti , ant *

I. PmlmiiruB ctdior, Hic Sextus trat Domitiano a sacre religSomis colta y et « stndiis ingenii , atqae a caaaflìia s«ct«tÌQribns. »

*%, tmg^mo/hurU, ale. Versaris 9Ùm eotm spao Doaikiano, et ej«s eanailky Mtioaes, iJIguiia» caosas pemoaeia 6f«litc»ìs mandai Dmm focatit jam DomitiaBiim Apra y epigramm. m. Item lib. VII , cpìgramM. xntix : e Pecto- re noa buanli paaaus mramque àmm. Qnod e«|iiciDrt Statii ver* «I, Silv. lib. ni, in lacrymis Etroici : « Lata debinc serie», va-

rìjsque ex ordine cucis Auctus ho- nos, aempeaqne grada prope numi- na semper CflBsareupi coluisse latus , sacróqi^e deomm Arcanis hsrere datum. » Ed.

5. SU locus , etc. Dìgnare loco , . reponc lilsiros meos in bibliotheca

tua, vel Impératoris , inter cssteros epigranunatarios , Catollum , Pe- doneni , Marsum.

6. Qua Pedo. De quo mox dictum« lib. XI , epigr. lxxvii. RestatNidhuc ex 6o elegia ad Liviam de morte Drnsi Neronia. De Marso etiam dictom lib. II , epigramm. lxxi et i<xxvii , cnjus epigranunata apud antiquos summis laudibus faerunt celebrata, teste Gyraldo , Dialogo X, de Hist. poet. CatuUus vero.sa- tis est nettts. Ovid. de Ponto , IV , XVI , 5 : «Quum foret et Marsus , magnique Habirins orls, Uiacnsque Macer, sidereusque Pedo» » £u.

. 4

Digitized by

Google

8 M. VAL. MARTIAUS

Ad Capitolini caelestia jcarmifia belli, Grande cothumati pone Maronis opusn

7. j4d CEU Capitolini. Paer ad- huc Domitiauas Capitoliam cam patruo Sabino a Vitellianis defen- dìt. Vid. TacitnSy qqem dtamas ad huj. libri epigr. i , vs. 8 et Sueto- nins in Domitiano ycap. i. Illa pro- pognatio dieta est bellum Capitò- linum, postea descriptum ab ipso forte Domitiano > namque enm }ìì& stadiis cacasse oonstat ex PKnii pr«f. ad Hlstor. , vel ab ipso Sexto, ut Scriyerio et Raderò maxime ve- risimile videtnr , yel ab aliis , quo- rum carmina comparat cum Virg. JBneide, atque eodem in loco re- ponenda esse dicit. liegunt alii : j4d Capitolini ceelestia carmina belli.

Raderus non repi^gnat credere bsec ' qua: laudai Noster , oBUìiia oarmi-t na , a Tito aut Domitiano scripta esse ; quibus forsan insert» landes Joyìs Capitolini ; namque certabant ▼ates de prsmiio in Indis qoin* qutnnalibus qa» Jovi Capitolino agebantur, cuj\is numen Carmine, c^ebrabant. Yid. Quintil. Inst. Ub. X"» c&p. I ; et lib. ly, proosm. * 8. Cothumati Maronita Cotbur« nus gen«B fuU calceamenti Tragi- corum proprium, de^uo lib. Ili, epigr. XX. ltaqu(»'Cotharnatum Ma- ronem dicit, propter grai|^tatem lieroici ejus poematis. Pone , hoc est , repone , et colloca.

VI.

AD MUSAS : V»L LIBRUM COMMENDAT I^ARTHENIO.

Si non est grave ^ n^ nimis uiolestum , Musae, Partlienium rogate vestrum: Sic te serior*et beata quondam

* P^eta Musasy Mus» Parthe* nium vocant , ut Partbenius ^se- sari libellum porrigat , -quum tem- pestivum erit; vel non porrigat, sed legat , tanquam nihil aliud agens , vidente Domitiano ; qui qiAun sit studiosus literarum /sta- tim poscet libellum. Rad. Domit.

Ad Musas inscribitur in edd. vett.

a. Par//u;/}miii.Cultorem vestrum: -Partheuiui vero Domitiani cubi-

culo erat |Nrapositus et giadii bo^ nore doaatus, quo usus est coi^Tar Cassareni, conacius, immo sodus et auctor ejusdaoi ned». Suetonius in Dom«l. cap. 1 6 : de«quo lib. l\f epigr. XLV ; lib. Vili , epigr. xxviii ; lib. XI , epigr. i..

3. SÌM. te serion, Oratio Musarmn ad Partbenium. « Sic , etc. For« mula optantii , quasi » DU faxmt , etc. Vid. BrissoD. Form. Item Gr«- ci ouT(i>(. £n.

Digitized by

Google

EPIGRAMMATUM LIB. V.

Salvo Cassare fmìal seqaftus, Et sis inrvidia favente Felix; Sic Bumis cito sentiat parentem; AdlmittAs timidam brevemque chartam Intra limina sanctioris aulae. Nosti tempora tu Jovis sereni , Quum ftilget placidus, suocpie vultu, Quo nil supplicibus solet negare. Non est, quod metuas preces inicpias : Nunquam grandia dee molesta poscit, Qua cedro decorata purpuraque Nigrìs pagina crevit umbilicis.

5. inpùiid faperUé, lìta ut ìpsa in- sìdia cogator libi fayere, et tum faasB ac felicitati paroere ; sis ma- jor inTÌdia.

6. Sic Bumu cito nesciat codex Pybnanni. Sic Burrus. Parthenii fiiiof indolis patem» det specimen , et intelligat quanto sit {yitre natus ; sic lib. VI, epìgr. xxxY, de filiò Regoli : « £t patrìas laudes sentiat ftte soaa.. Yid. lib. IV, epi^m-

ttaXLT.

7. Timidam , etc. Htnc verecun- dma, nec longnm epigrammatum libenom* £0.

S. IntnU limina J unì. ann. i5ia; ttaetiorìs tevi codex Pulmasni. Samthoris nuke. Hoc est , iatromitte in conclave GfBsaris , 4fa in inti- mam anlam , quam sanctam dicii , Tel qood illic a^leretur Minerva , Tel qnod Domitianus ipse vellet haberì Deus.

9. Nosd tempora* Macrob. Satum. lib. I, cap. a : « Tentanti mihi , Postiuniane, aditus tuos et mollis- naa dodi tempora, a^-yai^f sereni. Ccsaris Domitiani.

10. Suoqite vultu, Vultus quideni Domitiani yenuAtns erat , teste Sue- tonio in Domit. cap. 18. Vide et Plin. Paneg. Trajani.

11. Nil supplicibus. Initio enim omnes circa se largissime donis prosequutus est : sed postea iva- rissimus factug, omnia vi et dolo rapuit et prsedatw est , undecunque potuit. Sueton. in Domit. cap. 9, et la.

13. Non est. Non est quod me- ttila , o Partheni , et recuses huno libellum ofTerre Caesari ( inquiunt Musas ) ; ncque enim aliquid ma« joris muneris petit Martialis pre- cibus raoLestis et improbis , <fùm libeUuift cedro deooratum oCTert.

1 3. Nwufuam grandid. Nnnquam mea cbarta raensqne liber , cedro decoratus parpnraqne tinctns , ma- gnam vim pecunie aut priedia im* pudenter petit. De umbiiieis, cedro, pnrpura, yid« lib. I, epigr. lxviì, et Lviii ; lib. II , epigr. v.

]5. Crevit umòilicis. De quibus dictum lib. Ili , epigr. t : umbilici autem erant ornamenta vel ex osse.

DigitTzed by

Google

IO

M. VAL. MARTI AUS

Nec porrexjerìs Mia, Md teneto, Sic tanquam mhil offeras agas(^. Si novi dominoin novcm sororunt, Ultro puq>ureum petet libellum. *

vel ex ebore, quse extremis libro- rum partibus addebantur.

i8. Si novi. Videtur hoc dicere Martialis ; nam si M«s« loqjot per- gerent , scripsisaet plUraliter , nisi quis dicat unam prò casteris loqui.

Domimum novtm torcrum. pomi- tianom intellige , qui» teste Sueto- nio in Oomit. cap. a, inprimis poe- ticsB stttdium simulairit. Musas ergo oolebat , immo ipsis tmperabat , . inquit Poefa adulator.

VII.

AD VOLCANCM.

QuALiTER Assyrios reno^nt incendia nidos^ Una decem quoties ssecula vixit avis ;

Otó TWp A«Gup(nv TTTipoc t; évecoffe xoXi^jv ,

* Yel : De Roma post incentUum resUairaia,

-— j4d yulemnum in edd. T^t. Ad Foicanum Tero in Kbris numn scriptis.

I. QttmUtar Auyrios» Urbem in- cenAiis et jroinis vastatam » a Do> mitiano Tero instauratata , Aonfert Poeta cnm Phomice^ qui constru- cto in Assyria , regione Asias prope Enpbratcm , rogo cremttnr, ut re- n^ffetnr. Ofid. Metam. XV : «Una e$t , qntt reparet, aeqoe ipsa rese- minet ales. Assyrii PboBnica Tocant. Nec frnge, nec berbis, Sed tburis lacrymis» et succo vivit amomi. Hic ubi quinqne suas complevit s»« cala yìXmy Ilicis in ramìs, tremula)-

qne«acnminepabnc», Unguìbtis,et duro nidum sibi construit ore; Quo simul me casftisy et nardi lenis ari- stas , Quassaque cum fìiWa snbstra- vit cinnamn myrrha , Se supertm- pomt « finitque in odoribns SBTwn. » DePbcrifeiee fuse agitTacitus, An- nal. TI : Sacrum soli id animai, et ore ac disttetu penniMiim a cttteris aribns diversum , consentiunt qui fonnam ejus delfanttre.

9. Una, Duo tamen yisi aKqnan» do, pater, filius. Pierius , Hyero- glyph. lib. XX; PbUostratus, Ub. Ili : « oinnt tantum bano arem unicam esse. Bine Opptanus ; m Res mira sine semine , solo splendore Phoebi hanc avem prò-

Digitized by

Google

EPIGRAMMATUM LIB- V.

Talìter ezsata est veterem novoi Roma senectam. Et sumpsìt vuhus prsesidis ipaa sui.

Jam precor oblitus nostrae, Yolcane, querelae Farce : sumus Martis turba, sed et Veneris.

I r

iXaOi àjiviiiKttv (JL0|A97Ì(, Hfoi^e, luaXai^;;

creari. Et Lactantius : « Felix , qwB VenerÌ8 foodera nulla colit. Ipsa sihi proles , snus est pater et saus beres : Natrìx ipsa sul, semper alomna sui.» Decem quoties , eie. De nnmero annomm Tariant aa- ctores. Lactantiiis Martialì adstipu- htar. Ed. De ntunero annorum Tana traduntur; maxime vulga- mm, qningentomm spatium.Sunt qui assererent, mille quadringentot seiaginta unum phcsmcam vivere. Lege etiam Plinium, lib. X, eap. 3 ; qui ex ìfanilio vivere sexcentos et Mxaginta annos a£firmat ; Soli* nw qoadragintos et quingentoa , Qmcmon .^gjrptius sex annis et septem millibos; Joannes Tzetzes, Albertna magnns , trecentis qnadra- giota : cpistc^ regia iEthiopi» , tre« oatia. Rader»

3. Tatù esalta est Beverlandì MS. EJuata , etc. Bftlrcypius , lib: VII;. et SoeCoB. Domit. cap. S f^etenem semetam. Ita juventam re« Bovaot aqttfisB , et detraeta pelle •erpentes. Sed Romam tanto» qni- dem reatitnt DonitiaMus, ut alibi Martìalia « none Roma est , ante ta« bema fait.>£t epigr. ii, lib. Spect. Roma reddita sibi eat > . RMUr.

4. Ittn prò ipset Severi. MS.

Et sumpsit vultus» Hoc est, Róma facta est venusta ; vultus enim Do- mitiani vennstus erat , ut diximiis procèdenti epigrammate, vs. 9. £0.

5. In quibusdam codd. nata , f^ólcane , qiureke ; in aliis, ilota. <*— Oblitus nostra. Qo» inter te et nos Martis posteros intercessit. Alii legunt nota meUus meo jndicio ; boc est : Obliviscere querelam om- nibus notam , quod sdì. Yenerem tuam uxorem «ompresserit Mars » a quo genns suum repetunt Roma- ni. — Vel Farce nobis, Vulcane, éc obliviscere nostras de te quere- las , quum questi sumus te urbem incendio deformasse (Vul^nus est deus ignis.) Si nobis iratus es, quod simus proles Martis adulteri , pia- eatus esse velis quia sumus soboles Veneris ab^nea.

6. Rcserìbendum bic esset tar^ ma , si turba semper de re abifécta et vili diceretur, quod quidam vo- htnt ; sed bic twia , irov , seu potius dhrav significat. Herald, Turba prò tanna, et versa vice , er- ror solennis est. Vide Guilielm. QucDst. Plautin. p. i4o; Heìns. ad Ovid. Art. Am. lil^ a; Drakenb.

*ad Sii. V, 277; XU, i85; et XIV, 209.

Digitized by

Google

12 M. VAL. MARTIALIS

Parce , pater : sic Lemniacis lasciva catenis Ignoscat conjux, et patienter amet.

fXaOt* A7)(ivtaxoii; oCÌT(o ^eaiAOidiv oxoitk j>.YÌ/.oi, xal epcaa' citi ave^uoQco)^.

7, Parce , pater. Vulcanum pa- trem appellai eo sensu, quo dei omnes patres horainnm vocantur ; etenim Vulcanus non est Romano- rum pater , sed Mars. Sic Lem» niacis. In Lemnq ìnsula JEgeì ma« ris , hodie dieta Stalimene , catenas fabricavit Vulcanus , quìbus Mar- tem cuui Venere in adulterio de- preheusum illigavit. Hsec fabula satis nota< Sensus est : Venus in*

jurìae a te aoceptc oblivi«catar » teque quamvis claudum et defor- mem patienter amet.

8. Rutgersius legendom censet, et sapìenter amet ; ut notam id « De« prendi veto te, Lesbia , non» , etc. Gronovius exppnit patienter amet , moderate amet , et ne laboret im- patientia erga Martem, seu alìos amatores. Pulmanni codex ; et pa* tìenter ames.

Viri.

BE PHASIDE.

Edictum Dohìini, Deique nostri, Quo subsellia cettiora fiunt, Et puros eques ordines recepii, Dum laudai modo' Phasis in theatro ^

* Phasidem libertom , ut fictum equitem , irridet Martialis boc epi- grammate; is enim qunm legiti- mum equitis censum non haberet, lacernis purpureis Tolebat videri eques, et jactabundus in tbcatro iaudabat legemOtbonis,quam Do« mitianns restituerat;.sed Leettus, cui ordinis tbeatralis cura erat de- mandata, jussit eum surgere.

De edicto Casaris inscribitur ^ in codice Pulmanni.

1. Edictum domini. Domitiani.

Suetonius in Dominano , cap. 1 3 : « Dominus et deus noster sic fieri jobet. » Domitianus etf^fy rcnovavit legem RosciiRn, qua nulli in qua- tuordecim equitum subselliis sedere liceret, nisi illi qui baberet censura equestrem, quadraginta nempe se- stertiiim millia. L. Roscius Otho antea banc legem tulerat , anno U. C. 685 , dum esset tribunus plebis.

3. Et patos eques. Seersim a ple- be ludòs spectabant equites.

4. Phasis, Libertus, qui veste

Digitized by

Google

EPIGRAMMATUM LIB. V.

Phasis purpureis rubens lacernis, Et jactat tumido superbus ore : Tandem commodius licet sedere , Nunc est reddita dignitas equestris ; Turba non prémimur, nec inquinamur. HflBC, et talia dum refert supinus, lUas purpureas et arrogantes Jussit surgere LecUus lacernas. .

purpurea ìndatns erat, ut vidore- tnr cqaes. Lib. IV, q)igr. xi. Le- gimaft Romanos, qanm spectaculìs adeMent , Testibus candidis , immo et nigris, hoc autem loco etiam reixrìs luos fuìsse; unde colftigere ticet, nuUam legem jussisse ut can- dida Teste, quamvis solecent, ute- re&tur. Augustus , teste Suetonio in Angusto, cap. 4o, prohibuerat se quis in foro circoye nisi positis laceniis togatns consisteret; atta- men din non obtinuit.

5; Phasis purpureis ruber in Aid. Jnnt. Colin. Grypb. Junian. Lang.

rann. etc. rubens Beverlandi Purpureis lacemis, Quibus eqirìtes uteJ^ntur. De lacernls di- ctam, lib. I, epigr. lxxyiit. £d. Indnebant lacernas purpureas , ■t equites TÌderentur : Petrus Fa- ber. Lacerna, quasi lacera, quod capitio minor sit , Sexto Pompeio. Hanc militnm quoque fuisse con> stat. Propert lib. IV: «Texitur in eastris quanta lacerna tuis. » Erant et lacenue quibus uterentur Ro- mani , qunm spectaculìs operam sc- dentariam priestarent : Martial. lib. XIV : « Ampbitheatrales nos

commendaniur ad usus , Quum te- ^it algentcs nostra lacerna togas. >• Jnvenal.^Sat. IX : « pingues ali- quando lacernas, Munìmenta togs^ duri crassique coloris. Lib. IV, epigr. II. Horatius nigria lacerna spectabat. Bayfius immerito (de re vestiaria ) lacernas epomidibus Ju- risconsultorum similes dicit. lìad,

7. Tahdem licet, Haec yerba

sunt Pbasidis gloriantis.

8. Nunc est reddito, Hoaest , equi tìbus amissum bellis civllibus eque- strem honorem tandem recuperare contigit.

9. Inquinamur. Quasi plebis sor- did«B commercio et vicinia conta- minaretur ejus vestis et dignitas mentita. Ed.

10. Hécc.^supinus. In cathedra yel subsellio moliiter ac otiosc in tergum porrectus, et quasi cubans; quod perspicue pingit impotentiani hominis. £0.

11. lllas purpureas. Mctonymia est; id est, designator Lectius, qui bene noverat Phasidem , jussit il- lum lacemis purpureis indutum loco cedere, atque statim ad pie- bem transire.

Digitized by

Google

i4

M.VAL. MARTI ALIS

IX.

IN SYMHACHUM. *

Languebam : sed tu comìtatus protinus ad me Venisti centum, Symmache, discipulis.

Centum me. tetigere manus Aquilone gelatae. Non habui febrem, Symmache, nunc hab^.

* Symmachus «tate .Martialis , medicns , cnjus mentio est lih. VI et VII. Qaam iUe Martialem «gmm viserel cum suìs auditoribnsy qui etìam Poet» arterias pnlsum maim explorai'eiit , ex attactn tot fri|^da- mm y horridam ìUi febrem conci- lìarant , morbumqae non tam co* raront , qaam crearont. Rader,

I. Beverlandos ex quodam cod.

affert , co^aius omnibus ad me; sed

protimuTtÙTìeiìàxnxì censet. £an-

guebam. Nondam piane ager eram,

' sed me tantum deficiebant vìres.

9 . f'^emsti centum , etc. Venisti ^ o medicc« comitatos mnltis tuis discipulis (prò more visendi illius temporis ) , qui singuU longo ordi- ne Tenam meam tangebant , yel potins arteriam explorabant; Tdter le pottls,*-^ yenisti centum. Poeta ir^ ridet Symmacbum qnemdam me- dlcum , qui cum suis discipulis illum invisit; quum vero omnes illius arteriam manu gelata explo- ravissent» frigidissimo ilio attactu febrem contraxisse se dicit. Non erant tane temporis , ut hodie , no- socomia , ad recipiendos et curan- dos {cgros idonea ; aut si qua erant ,

perpanca , nec nostris uUo modo conferenda. Quum igitnr auditore» ista instmctionis medicas commo- ditate carerenty cum magistro aegros passim invisere cogebantur. Vox eUnicus qaam lib. IX , epigr. xcnr , notabtmos, non eumdem sensam cum recentiori prabet: idem^sonat ac medicus ad iectum.

3 . Me tetigere manus. Non tao- tam , arbitror* arteriss salientis pol- sum exi>lorarant anditores ; sed ut solebant antiqui medici , de- texerunt corpus segrotantis , Bt noscerent habitnm corporis, quÙM. esset macie aut pinguedine, quodl erat magni momenti ad curandum. Si addamus has manus gdatas to- tum corpus attrectayisse» qua se dolere asger quereretur ; facile in^ telligennis bis potius contraxisse fe- brem, nec uno bracbii attactii. Ed. -— Aquilóne gelata. Frìgidissime , tanquam Borea gelate.

4. Non habui febrem , etc. Et la- tenti in me febris cause irpoirfou- fkirr^ y frigidus Tester contactus ad- jecit extrinsecus irpoxaTopxTuniv ; ita piane accessit febris , in quam prius solum disponebar.

Digitized by

Google

EPIGRAMMATUM LIB. V.

i5

X.

AD REGUJLUH, DE #AMÀ POETARUM.

Esse quid hoc dicam, vivis quod fama negatur, Et sua quod rarus tempora lector amat?

Hi-sunt invidio^ nimirum, Regole, mores, Prseferat antiquos semper ut illa novis.

Sic veterem ingrati Pompeii quaerimus umbram ; Sic laudant Catuli vilia tempia senes.

^Pmsentìa fastìdiri, desiderari remota , et osterìa in rebus, et in poeti dooet.

Ad BegmUim inscribitnr in edd. Tett.

3. Quod rarus. Raro lector amat, lavdatqoe scrìptóres coiBTOt : « £x- sdnetoa amdntar idem ; » Horat. Sat 1,1. Varane de Pompìpian:

Et qn»i <!•• fiuM grand bomme *.

n m'taH ^nmà \ommn qn'i m nort. Ed.

3. lastmt invìdia codd. Vat. et FWrcnt. Regule , morts. De hoc Regalo vide lib. I , epigr. cxn. *

Bismttimndim mores, Uoratias,

loe. dt. « Urìt enim qai prccgrarat tftes Infra ae poaitas. » Ed.

5. Sic ntetergm , etc. Sic noyis DoMitiaBi ambalacris et portidbns pokbenìiM^rsferiinns porticnm Pompeii , de qna lib. II , epigr. ix, Ts. II. Pompeii qu€erimus. De portico PcMDpeii dictnnr Hb. *II, epigr. xnr. Sensns est : Porticns aiqoe ambnlacra Domitiafli, Ucet pnk^ierrima , nos ingrati spemi» aras , andqnam yero Pompeii por- tiaim pTKferìmus. Lib. XI, epigr. XLmi. Umhram, Sic eodem li«

bro et epigrammatePorticam Pom- peii , Tocat umhram Pompeiam. Nimimm quia ista porticns mnhis arboribos consita erat. Vid. lib. U, epigr. IX , ys. 1 1. Ed.

6. Et laudant Catuli Julia tempia senis edd. antiqniss. com Aid. .lont. Colin. Grypb. Calderin. Jnnian. Pulman. ete. Sic laudant Catuli Ju' tempia senes in còdice Fiorent. Sic laudant Catuli viltà tempia senes . in Vaticano. Et laudant Catuli vilia tempia senes codex Tbuaneua. Julia (sic iulia) et v^a vix distingui possnnt in vett. membranis. Sic laudant Catuli vilia (JuUaJ tempia, Cq>itoliam a Servio Tullio edifi- cari coepturo , a Tarqninio Superbo absolntum , post qnadringentos ad- modttmanBOs-defiagravit. Lutatios Catuins SylliB temporibus a Sylla restanratum dedicavit ; cujus «Lu- tatii Catuli nomen inter tanta C«- sarum opera naque ad ViialHum mansit». Tadtns, Hist. lib. III. Julia tempia dixit, quia, teste Dione , 1. XLm : Decretum,ut eraao Catu* 'li nomine substitueretur Ccesaris.» ' Quod decretum cxsccutioni maii-

Digitized by

Google

i6 M. VAL, MARTIALIS

Ennius est lectus salvo tibi, Roma, Marone;

Et sua riserunt saecula Maeonidein. Rara coronato plausere theatra Menandro;

Norat Nasonem sola Qorinna suum. Yos tamen, o nostri, ne festinate libelli;

Si post fata venit gloria, non properò.

datum negat Tacitus , quum Lutatii * CatoH nomen ad Vìtellium usque perinanserit. Lipsius exiatimat in- scrìpUim qaidem Capitolio Julii Cnsèris nomen , et Catuli nomen eraavm qoidem , sed in hoiniuum memòria haesisse. Alii Julia tempia interpretantor basilicam Cossaris in foro Romano a seniBus laudari pr» . templis novia a Domitiano exstru- ctis. Alii yero Julia tempia intelli- gont edem Veneris a Julio Csesare flcdificatam. Tandem legtint alM vilia tempia , niroirum pr« Capitolio a Domitiano instaurato. Vide Sue- tonium in Juliò, cap. i5; Valerium Maximum , lib. VI , cap. 9. Gro- tius exponit CaiuU sener^ id est, illustfea et nobiles Romani , at lau- datore* temporis acti , se puero , et censores minomm. Ed.

7. Ennius. Latinus poeta anti* quus, cnjus restant adhuc fragmen- ta. Natus est Rudiis quod est op- pidum Galabrise : Sciplonii Africani &iajoris lequalis fnit , ejusque res gestas scripsit idgeuioso t^tsd , at rudi et impolito. Ed. Ennius est lectus , etc. Negleclum erat opu» Maroms , -dum ipse erat in yivis , prarlai^'Ennia; sed hoc poetice amy^lincat, ut de Homero et Ovidio.

8. Masonidem, Dicitur Homerus, quod sicnndum aliquós in Msonia

regione Aii» patriam habuerit. Ve- rum Plutarchus in Homeri vita di- ci t Moonem Lydonim regem loco filii edncavisae Homeinm, atque hunc indeMseonidem fuissedicturo.

9. Menandro, Qui griece scripsit plurea coinoediaa^ de quo Gyraldus in Historia Poetica , dialog. 7. -^ Terentins eius plerasque comoedìas latinas fecit e grsecis ; omnes tem- pus nobis invidit. Obiit Menander olymp. ex XI , ann. 4 > qui est 4^ > ab U. C. EiK

10. Corinna. Nomen fichi m puel- IsB ab Ovidio adamatae. Ipse Ovid. de ea Trist. IV : « Noverat ingc- niuclP, totam cantata per nrbem. Nomine non vero dieta Corinna mibi. » Idem de invidia sibi fa- vente: «Nam tulerintmagnos quum secula nostra poetas; Non fìiit in- genio fama maligna meo : Quum- que ego prsponam moltos mibi , non nùnor iilis Dicor, et in totb plurimus orba legor.^Vide Ovidii Vitam a